Column Esther Bijlo

Het gedrag van de klimaatboodschapper doet ertoe

Critici van klimaatbeleid wijzen graag naar de zonden van anderen. ‘Zo lang die GroenLinkser in de vakantie naar Thailand of Afrika vliegt, geloof ik het wel met je opwarmingsgeneuzel’, is het soort verwijt dat rondvliegt. En die klimaatwetenschappers dan, die crossen de hele wereld over, van de Noordpool tot de Zuidpool, zeker om in levende lijve te zien of het ijs smelt.

Het oogt doorgaans meer als een afweermechanisme dan als pure ontkenning van wat er met de planeet gaande is. Het wegslaan van wat komen gaat: ik moet zeker mijn dieselauto inleveren, waarom mag ik niet koken op gas als ik dat wil, ik maak zelf wel uit of ik een gehaktbal eet. Maar helemaal ongelijk hebben ze niet. Deze wat grommende, behoudende groep mensen heeft een punt. Het maakt uit wat de klimaatboodschapper zelf doet. “Publieke figuren kunnen niet van de bevolking verwachten dat ze gemak en comfort opofferen, als ze niet ook zelf in actie komen”, stelt de gedragspsycholoog Elke Weber in een interview, deze week gepubliceerd door Princeton University.

Niet alleen vertrouwen

Weber en collega’s hebben onderzoek gedaan naar de acceptatie van maatregelen tegen opwarming van de aarde. Dan blijkt dat bepleiters van klimaatbeleid geloofwaardiger worden gevonden als ze zelf ook moeite doen hun persoonlijke voetafdruk te verkleinen. Daar blijft het niet bij, het draait niet alleen om vertrouwen. Uit vervolgonderzoek komt naar voren dat maatregelen om bijvoorbeeld energie te besparen of op andere brandstoffen over te schakelen, ook daadwerkelijk meer steun krijgen als iemand ze verkondigt die ook zelf groen probeert te zijn.

Dat geldt niet alleen voor individuen, dat het goede voorbeeld geven helpt, ziet Weber in een nieuwe studie, ook bedrijven hebben dat effect. “Als consumenten zien dat bedrijven zoals Apple, Adidas en McDonalds stappen nemen om hun impact op het klimaat te verkleinen, dan maken consumenten daaruit op dat klimaatverandering inderdaad een belangrijke kwestie is en hebben ze daar ook geld voor over om het op te lossen.”

Thunberg doet wat ze zelf verkondigt

Het succes van Greta Thunberg als aanvoerder van de wereldwijd schoolstaking voor het klimaat is daarom volgens Weber verklaarbaar. Thunberg weigert in een vliegtuig te stappen. Om de oceaan over te steken voor een bezoek aan een klimaattop, nam ze een boot die op zonne-energie en wind vaart. Ze doet wat ze zelf verkondigt, en kan tegelijk geloofwaardig pleiten voor vergaand klimaatbeleid, de systeemverandering waar de critici en cynici zo voor huiveren. Thunbergs boodschap is niet: als niemand meer een vlucht boekt, komt het goed met de wereld. Maar ook niet: wacht tot de overheid vliegen extreem duur maakt en tot die tijd maakt het niet uit wat je doet.

Die wisselwerking tussen individuele acties, besluiten van bedrijven en beleid van overheden is bepalend voor het succes van klimaatbeleid, is Webers stelling. Het is niet of-of, maar en-en. Minister Wiebes van klimaat kan er zijn voordeel mee doen. Hij zou zijn eigen huis van het gas moeten gaan afkoppelen. En daar vervolgens eerlijk verslag van moeten doen, in een leuke blog ofzo. Dat gaat mensen meer overtuigen dan allerlei feitjes over waarom Nederland van het gas af moet.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden