Milieu

Het gebruik van pesticiden verbieden is lastig, want hoe schadelijk is het precies?

Pesticiden op een maïsveld in Limburg.  Beeld Trouw
Pesticiden op een maïsveld in Limburg.Beeld Trouw

De gifspuit moet worden ontmoedigd, vinden minister Schouten en staatssecretaris Van Veldhoven. Maar een verbod op het gebruik van pesticiden is lastig, want over de effecten ontbreekt de nodige kennis.

Een bestrijdingsmiddel mag in Nederland alleen op de markt komen als het niet schadelijk is. Met dat argument bestreden twee organisaties van bestrijdingsmiddelenfabrikanten, Nefyto en Artemis, onlangs het verbod op gewasbeschermingsmiddelen tegen onkruid in gemeentelijke straten, pleinen en plantsoenen. Met succes.

Het algemene verbod, dat sinds 2016 van kracht was, heeft geen wettelijke grondslag, oordeelde het gerechtshof in Den Haag vorige week. Een gemeente mag alleen bepaalde middelen op bepaalde plaatsen verbieden. Het kabinet moet nog besluiten of het tegen de uitspraak in beroep gaat. “Ik zal het arrest van het gerechtshof nader bestuderen”, reageert verantwoordelijk staatssecretaris van infrastructuur en waterstaat Stientje van Veldhoven. “We willen het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw beperken om onze gezondheid en het milieu te beschermen.”

Rammelende risicobeoordeling

Dat is precies het heikele punt. Want of en hoe schadelijk de gewasbeschermingsmiddelen zijn, is lang niet altijd bekend. Chemische onkruidverdelgers, schimmelbestrijders en insecticiden die in de landbouw en soms daarbuiten worden gebruikt, moeten worden toegelaten door het Ctgb, het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Dat maakt een risicobeoordeling op basis van wetenschappelijke en technische inzichten. Een toegelaten middel vormt volgens de wet geen of een aanvaardbaar risico.

Op dat proces valt wel wat af te dingen, zegt de Wageningse hoogleraar bodemdegradatie en landbeheer Violette Geissen. De normen voor de beoordeling van gewasbeschermingsmiddelen zijn dertig jaar oud. Voor het toetsen van de toxiciteit voor het bodemleven worden de stoffen bijvoorbeeld getest op slechts vijf soorten van de één miljoen bodemorganismen, eventueel transport door de lucht gebonden aan fijnstof wordt niet meegenomen in de modellen, en wat een mengeling van verschillende stoffen doet met mens en milieu is niet bekend. “We weten heel weinig over de effecten van cocktails van chemische stoffen.”

Geissen geeft leiding aan Europees onderzoek naar de invloed van pesticiden op mens, dier, plant en milieu, dat drie maanden geleden is begonnen en vijf jaar duurt. De cocktails van stoffen hebben haar bijzondere aandacht. “We gaan kijken welke risico’s pesticiden werkelijk hebben.”

Nieuwe wetenschappelijke inzichten

Staatssecretaris Van Veldhoven werkt intussen aan een wetsvoorstel dat het mogelijk moet maken bij nieuwe wetenschappelijke inzichten snel tot een verbod te komen. Een gebruiksverbod voor particulieren van onkruidbestrijdingsmiddelen op basis van glyfosaat liep in 2016 spaak, toen de Raad van State constateerde dat daarvoor de wettelijke grondslag ontbrak.

De verkoop van glyfosaathoudende middelen aan particulieren is sinds 2017 wel gedaald dankzij publieksvoorlichting, schreef Van Veldhoven in oktober aan de Tweede Kamer. Maar tegelijk steeg de verkoop van eveneens risicovolle middelen als chloor en schoonmaakazijn.

In dezelfde brief meldt Van Veldhoven een afname van de concentraties glyfosaat bij drinkwaterinnamepunten. Onderzoek van adviesbureau Royal HaskoningDHV ‘maakt aannemelijk dat het verbod op professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw inderdaad tot een afname leidt’, aldus de staatssecretaris. Ze doelt daarmee op het gemeentelijk verbod op chemische onkruidverdelgers.

Landbouwminister Carola Schouten meldde twee weken geleden in een Kamerbrief dat ze mogelijkheden ziet om strenger te zijn bij de toelating van glyfosaathoudende gewasbeschermingsmiddelen, vooruitlopend op een herbeoordeling van glyfosaat door het Ctgb die is voorzien in 2022.

Beide bewindslieden stelden eind september het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 in, waarin overheid, bedrijven en boeren samen zoeken naar duurzame oplossingen om gewassen te beschermen tegen plagen en ziekten. Tuinbranche Nederland heeft inmiddels toegezegd dat tuincentra per 2022 stoppen met de verkoop van onkruidverdelgers met glyfosaat.

Lees ook:

Gemeente mag onkruid weer met gif te lijf gaan

Het verbod om buiten de landbouw pesticiden te gebruiken is door de rechter van tafel geveegd.

Overal in de natuur zit gif, en het komt overal vandaan

De natuur zit vol gif. De cocktails die onderzoekers vinden in natuurgebieden komen niet alleen van boeren uit de buurt, sommige stoffen kunnen oude resten zijn van insectenverdelger DDT, of overgewaaid van ver buiten Europa.

Een tuin kan uitstekend gedijen zonder chemie

Lieveheersbeestjes op internet kopen, onkruid met een brander te lijf gaan en vaak de planten inspecteren. Het zijn manieren om de tuin bij te houden zonder bestrijdingsmiddelen. Het Centrum voor Landbouw en Milieu keek waar de hobbyist allemaal naar kan grijpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden