Mooiste NederlandFlevoland

Het Flevolandse landschap als podium en kunstwerk

Geen gebied in Nederland leent zich beter voor landschapskunst dan het open, weidse, lege landschap van Flevoland. Johan Nebbeling volgt de Land Art Route langs monumentale kunstwerken op de voormalige zeebodem.

De strakke lijnen van land en water. De hoge wolkenluchten waartegen zich de staketsels aftekenen van ontelbare windmolens – hun onverstoorbaar malende wieken werpen grillige schaduwen op het akkerland. De kaarsrechte wegen, waarin een flauwe bocht al een avontuur is. De eindeloze bomenrijen scherp afgetekend tegen de verre horizon. Een feloranje bevloeiingskatrol, achtergelaten op een akker.

Rijdend van landschapskunstwerk naar landschapskunstwerk merk ik dat de grens tussen de kunstwerken van de Land Art Route en het landschap zelf langzaam begint te vervagen. Steeds sterker krijg ik het gevoel in een landschap rond te toeren dat een magistraal kunstwerk op zichzelf is.

De kunstwerken liggen verspreid over drie polders

Goed, je moet houden van dit landschap – of ervan léren houden – om die kant van de polders te ervaren. Want door een afkeurende bril zie je misschien alleen het saaie, het lege, het ogenschijnlijk fantasieloze. Maar juist de leegte en uitgestrekte eindeloosheid maken Flevoland bij uitstek geschikt als podium voor landschapskunst. Kunst die een verlengstuk van het landschap zelf is en het bijzondere karakter ervan benadrukt en versterkt.

Negen internationale kunstenaars van naam verrijkten de afgelopen decennia het polderlandschap met hun werk, soms subtiel, soms ronduit imponerend. Hun kunstwerken liggen verspreid over de drie polders, midden in het land of op de grens van land en water. Zoals ‘Exposure’ van de Engelse beeldhouwer Antony Gormley, een 26 meter hoge, hurkende mannenfiguur uit 2010 op een landtong bij Lelystad.

Het ragfijne silhouet van de transparante staalconstructie, dat refereert aan hoogspannings­masten in de polder, steekt subtiel af tegen de oranjekleurende avondlucht. Hier kun je, op een bankje, uren kijken naar het spel van licht, lucht, water en kunst.

Het Observatorium is als een Stone­henge van deze tijd

Van geheel andere orde is het massieve Observatorium van de in 2018 overleden Amerikaan Robert Morris, eenzaam gelegen in een akker tussen Lelystad en Swifterbant. Morris ontwierp het monumentale kunstwerk aanvankelijk voor een tentoonstelling in Arnhem, maar daar moest het wijken voor nieuwbouw.

In 1977 werd het opnieuw opgebouwd in het toen nog vrijwel lege Flevoland. Het Observatorium is als een Stone­henge van deze tijd, met twee ronde aarden wallen met V-vormige uitsparingen. Door wigvormige ‘vizieren’ kun je op 21 december, 21 juni en aan het begin van de herfst en het voorjaar de zon zien opkomen. Een klein spektakel dat altijd publiek van diverse pluimage trekt. Nu biedt de intense stilte in het midden van de binnenste cirkel alle kans voor contemplatie.

Ook al zo indrukwekkend: Aardzee uit 1982, van de in 2016 gestorven Nederlandse landschapskunstenaar Piet Slegers, met zijn oppervlakte van vijf hectare een van de grootste kunstwerken van Nederland.

In het meest verlaten stuk van Zuidelijk Flevoland roepen de ­golvende heuvels herinneringen op aan de zee die hier eens heer en meester was. Het effect wordt – onbedoeld? – versterkt door het heftige ruisen van de bomen dat doet denken aan de geluiden van de zee.

Je komt vanzelf weer boven water

Niet alle kunstwerken zijn zo imponerend en groots. Sea Level uit 1996 bij Zeewolde van de Amerikaan Richard Serra is een minimalistische betonnen muur in een heuvel die de hoogte van het zeeniveau van weleer weerspiegelt. Wandelend langs het schuin oplopende pad ernaast kom je op zeker moment vanzelf weer met je hoofd boven water, is het idee.

Polderland Garden of Love and Fire uit 1997 van Daniel Libeskind, in een bosgebiedje ten westen van Almere, bestaat uit een reeks rechthoekige aluminium platen. Het kunstwerk is geënt op een gedicht van de Spaanse dichter Juan de la Cruz en staat voor de verbinding tussen steden en mensen.

Verbinden dóet dit kunstwerk, merk ik als ik uitstap.

Er drentelen opvallend veel luchtig geklede heren op leeftijd rond, die mij bij het passeren indringend aankijken. Maar als ik mijn camera in stelling breng om het kunstwerk te fotograferen, maken ze zich rap uit de voeten.

Meer info en tips

De Land Art Route bestrijkt negen kunstwerken verspreid over de drie polders van Flevoland. Wil je ze alle negen bezoeken, dan is het raadzaam de auto te pakken. Of een bustoer met gids te boeken. De eerstvolgende is op 29 augustus. Maar je kunt het natuurlijk ook in etappes doen, op de (elektrische) fiets. 

Beschrijvingen van auto- en fietsroutes langs (delen van) de Land Art Route vind je onder meer op de website landartflevoland.nl. Daar kun je ook gratis audiotours downloaden voor je smartphone. Je vindt er ook uitgebreide informatie over de kunstwerken en een activiteitenkalender.

 Hongerig of dorstig onderweg? Horeca genoeg in de steden van Flevoland. 

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden