Jelle's weekdier

Het excuus van Polen: een vijf millimeter kleine typograaf

Beeld Buitenbeeld

De krant bestond 75 jaar, om welke reden een groot lezersfeest werd georganiseerd in de drukkerij van de Persgroep. Een indrukwekkend gebouw, althans van binnen, en aan de stedelijke rafelrand gelegen in de oksel van twee snelwegen tussen een betonfabriek en diverse onduidelijke kantoren. 

Daar wordt dagelijks uw krant gedrukt nadat die is opgemaakt door vormgevers. Alles gaat digitaal, er komt geen ouderwetse letterzetter of typograaf meer aan te pas, zo'n man in een grijze stofjas die loden lettertjes in de juiste volgorde plaatst.

De typograaf is ook een kevertje, Ips typographus in het Latijn. In het Frans is het le typographe, wij hier zeggen 'letterzetter', met de krant heeft het niets van doen. Het kevertje is nogal in het nieuws. De letterzetter is namelijk het excuus waarmee de rooms-conservatieve regering van Polen delen van het oerwoud van Bialowieza kapt.

Bomen kappen

De kevertjes, zo werd in het voorjaar van 2016 gemeld door het Poolse staatsbosbeheer, zouden bomen aantasten die daarna mogelijkerwijs zouden kunnen omvallen en dan een toevallig rondlopende toerist verwonden. Daarom moet 180.000 kubieke meter hout worden gekapt in het bos dat sinds 1979 als mondiaal natuurerfgoed op de Werelderfgoedlijst van Unesco staat.

Het woud van Bialowieza staat te boek als het laatste ongerepte oerwoud van Europa, en hoewel op die claim wel wat kan worden afgedongen, is het zonder twijfel een uniek reservaat. Met een oppervlakte van 1500 vierkante kilometer is het groter dan de provincie Utrecht. De biodiversiteit is er enorm en het onderzoeksinstituut aan de rand van het woud trekt biologen en ecologen van over de gehele wereld.

Dat weerhoudt de regering er niet van te kappen. De vrijwel voltallige Poolse raad voor Natuurbescherming die ertegen protesteerde, is ontslagen, de kettingzagen snerpen, de rest van de wereld kijkt vol afgrijzen toe. De Poolse regering ligt op ramkoers en de letterzetter wordt daarbij misbruikt als excuus om de wereld te laten zien dat ze zich nergens iets van aantrekken.

Weinig hinder

Het kevertje is misschien wel een lastig beestje, maar een gezonde boom heeft er weinig hinder van en een gezond bos kan er tegen. Door windschade of takbreuk verzwakte bomen - uitsluitend naaldbomen - kunnen er wel last van krijgen, maar dat is dan uiteindelijk een kwestie van opruimen.

De mannelijke kever boort zich in de schors, maakt daar een tunneltje, lokt een of enkele vrouwtjes en paart ermee, waarna de vrouwtjes tientallen eitjes afzetten in het tunneltje. De rupsjes die daar uitkomen graven een gangetje loodrecht op dit eerste tunneltje, waarmee een karakteristiek patroon ontstaat van uitwaaierende gangetjes. Uiteindelijk gaat de boom eraan ten gronde, maar een dode boom heeft in een gezond bos minstens zulke belangrijke ecologische functies als een levende.

Niets aan de hand dus, maar daar denkt de Poolse regering anders over. Het is intussen uitgegroeid tot een politieke confrontatie tussen Polen en de Europese Unie. Het kevertje letterzet ondertussen vrolijk verder, zich totaal niet bewust van alle commotie. Hij heeft er in elk geval de krant mee gehaald, voor de vijf millimeter kleine typograaf een bescheiden succesje.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Hier leest u zijn werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden