Het design van de toekomst is klimaatproof

Werk van JVDW: Tropic city chair Beeld TRBEELD

Als klimaatverandering ontspoort worden steden een soort jungle. Warm en nat. Hoe overleef je dan? Met spullen vol gaatjes en rietjes, toont kunstenaar Jólan van der Wiel.

Hij bracht nogal wat uren door tussen planten, voor het maken van de collectie ‘Tropical City’. Ver op reis, in tropische wouden. Maar net zo goed in eigen land, in botanische tuinen. Daar zat hij te turen, naar kleuren en structuren van nerven en stengels. “In de Amsterdamse Hortus heb ik ook veel geluisterd”, zegt kunstenaar Jólan van der Wiel (33).

Wat valt daar te horen, behalve wat ritselende bladen en kletsende medebezoekers? Vocht. Druppels, die vallen op bladen, en samen als stroompje een weg naar de bodem zoeken. “Daar blinken tropische ecosystemen in uit”, vertelt Van der Wiel. “Ze regulieren het water als geen ander.” De kunstenaar vergaapt zich aan stengels die water in goede banen leiden. Nog zoiets: rubberachtige bladstructuren waar elk drupje bovenop parelt.

Allemaal lessen uit de natuur, die volgens Van der Wiel wel eens van pas kunnen gaan komen. In de straten, in en om huis. Want ga er eens vanuit dat de klimaatverandering niet stopt, dat de temperatuur overal oploopt. “Niet om een doemscenario te schetsen”, zegt de ontwerper. “Gewoon als neutraal, denkbaar scenario.”

Oké, er ligt een zeer hoopgevend mondiaal klimaatakkoord, maar het is nog wel zaak dat alle 194 landen die daarvoor tekenden dat uitvoeren. Ook als ze het wel doen, zegt het VN-klimaatbureau, verandert het klimaat. ‘Klimaatproof’ worden is sowieso nodig.

Stad als spons

Jólan van der Wiel (studionaam: JVDW) trekt dat door, tot in het extreme. In zijn toekomstbeeld moet de stad extreme hoosbuizen kunnen wegsluizen, zoals een oerwoud dat kan. De stad als spons noemt hij dat. Dat is een visionaire blik. Denk maar even aan de betegelde tuinen van nu.

De kunstenaar maakte een futuristisch stadsbankje van transparante buisjes. Dat zitje kan waterdruppels opnemen, rondpompen en uiteindelijk loslaten. Ook de paddenstoelvormige krukken zijn zo gemaakt dat ze kletterregen kunnen opvangen en kunnen afvoeren naar de grond. Het afgelopen jaar imponeerde hij ermee, in het Scheepvaartmuseum en in het Rotterdamse Boijmans Van Beuningen.

Lees verder na onderstaande afbeelding

Werk van JVDW: Leaf light double Beeld TRBEELD

Als kind ging hij niet schuilen bij een plensbui, zegt Van der Wiel, hij ging er liever in staan. Water is een bedreiging voor mensen, maar het is ook een element van schoonheid en leven. In de tropische stad van de kunstenaar is er ruimte voor water om lang muren te stromen. Het mag in spullen kruipen. Een omarming van het water.

Zo raakt het werk van Van der Wiel aan het thema klimaatadaptatie. Alle landen ter wereld zijn daar mee bezig. In het klimaatakkoord van Parijs spraken ze af: we gaan de opwarming aanpakken én ons er deels óók aanaanpassen . De kern daarbij is net als in Tropic City: water niet weren, maar ruimte geven.

Als de natuur

“Ik wil geen doemscenario laten zien bij klimaatverandering”, zegt hij. Die zijn er volgens hem al genoeg. Hij wil niet doen alsof hij weet hoe de opwarming van de aarde precies uitpakt. Dat laat hij over aan de wetenschap. “Ik toon een artistiek scenario.” Dat scenario ziet er niet afschrikwekkend uit. Zijn stekelige tafel, bladvormige lampen en fijnnervige vazen kunnen zo een designwinkel in. Ze zijn organisch en modern. Sommige kleuren springen eruit. De tafel is gifgroen, een zitzak neon. “Kleuren trekken aan of ze camoufleren”, zegt Van der Wiel over dat contrast. “Zoals in de natuur.”

Best gek om dan te horen: Van der Wiel maakt alles van plastic. Rietjes, buizen, gesmolten vormen. Niet echt het toonbeeld van natuurlijk materiaalgebruik. Voor Tropic City deed hij wel studie in het Amsterdamse Tropenmuseum, naar het vroegere gebruik van steen en hout om te overleven in een heet klimaat. “Maar ja, mijn project gaat wel over grote steden, hè?”, zegt hij. Rotterdam, Amsterdam. Wat past daar beter bij dan plastic? Dat domineert in het straatbeeld. Alleen al door plastic afval op de grond. Van der Wiel plaats plastic juist op een voetstuk. Het is werpwerp-onwaardig. “Het is oersterk, flexibel.”

Door de vormgeving houden zijn ontwerpen een natuurlijke uitstraling. De geel-zwart-witte kruk lijkt wel een bijtje. Een roze zitje is net een grote kei. Zijn kromme lampen buigen zich als liaanbladen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Werk van JVDW: Tropic vase Beeld TRBEELD

Je kunt er eigenlijk niet omheen: al die kleuren en vormen doen een beetje denken aan het werk van kunstenaar Daan Roosegaarde. Die speelt ook met licht, organische vormen en het thema duurzaamheid in de stad. Roosegaarde schetste met ‘Waterlicht’ ook een toekomstbeeld van water in de stad, met golvende laserstralen die laten zien hoe hoog het water kan komen door zeespiegelstijging.

Van der Wiel snapt de associatie best. Maar de projecten van Roosegaarde zijn veel meer gericht op interactie tussen object en mens, zegt hij. “Ik vind de natuur belangrijk. De mens, als klein onderdeel daarvan, boeit me minder.” Het is bovendien een tikje gemakzuchtig om direct naar één bekende vakgenoot te vragen. Er zijn zoveel kunstenaars die zich storten op natuur en duurzaamheid. Van der Wiel: “En dat worden er snel steeds meer.”

Sponzige spullen

Een selectie van ‘Tropical City’ van Jólan van der Wiel is tot en met zondag 25 februari te zien in het Cuypershuis in Roermond. Zijn werk is onderdeel van een bredere designexpositie. Ook studio Overtreders W van Reinder Bakker en Hester van Dijk exposeert er met kunst over duurzaamheid. Zij zien afval als materiaal. Meer info: cuypershuisroermond.nl

Duurzame schoenen

Er zijn ook schoenen van JVWD, tot en met 2 september te zien in het Cube design museum van Kerkrade. Hij maakte ze met de bekende modeontwerpster Iris van Herpen. De expositie ‘Heaven or Hell?’ toont 100 paar vernieuwende schoenen, vaak van duurzame materialen. Er zit schoeisel bij gemaakt van bananenschil, volledig recyclebare stappers en ’s wereld eerste 3D-gebreide paar. Meer info: cubedesignmuseum.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden