Jeroen Warmerdam in het Bulderbos.

Interview Jeroen van Warmerdam

Het Bulderbos kon de aanleg van de Polderbaan niet tegenhouden, maar is nu wel een cocon van rust

Jeroen Warmerdam in het Bulderbos. Beeld Patrick Post

Vijfentwintig jaar geleden werd het Bulderbos bij Schiphol aangeplant als protest tegen de aanleg van een vijfde landingsbaan. Die kwam er toch. Actievoerder Jeroen Warmerdam blikt terug.

Op een uitkijkpost annex parkeerterrein naast de Polderbaan in Vijfhuizen zitten tientallen spotters geduldig te wachten op dat ene kiekje. Om die ene glimp te kunnen opvangen van dat bepaalde toestel. Vanuit strandstoeltjes of vanuit hun auto kijken ze naar de koningsblauwe neus van een manoeuvrerend KLM-toestel.

Bioloog Jeroen Warmerdam (46) ziet het tafereel aan de rand van Schiphol met gemengde gevoelens aan. Hier hadden ook echte vogels kunnen worden waargenomen, zegt hij. “Hoe ironisch. In plaats daarvan zijn het stalen vogels.”

Slechts de breedte van een autobaan scheidt de spottersplaats van het Bulderbos, het ‘actiebos’ waarmee 25 jaar geleden werd geprotesteerd tegen de plannen voor de aanleg van de omstreden nieuwe landingsbaan, de Polderbaan. Het protest had een eigenzinnig karakter. Op de plek waar de nieuwe baan voorzien was, kocht Milieudefensie piepkleine stukjes grond van boeren. Die verkocht ze vervolgens per vierkante meter door aan actievoerders. Duizenden van hen plantten er een boom. Zo kleurde een gebied ter grootte van twee voetbalvelden groen: het Bulderbos.

Jeroen Warmerdam was er bij. Hij plantte op 6 november 1994 twee elzen. Een boom aanplanten kostte toen tien gulden, en dat was het hem meer dan waard.

Nu is het Bulderbos een groen eiland in een verder kale vlakte van akkers en landingsbanen. Warmerdam komt er nog een paar keer per jaar, wanneer hij als vrijwilliger voor Milieudefensie het bos onderhoudt. Maar de elzen kan hij niet meer met zekerheid aanwijzen. “Ze lijken te veel op elkaar.”

Met de aanleg van het bos wilden de activisten de uitbreiding van Schiphol dwarsbomen. De ‘Bulderboswachters’ weigerden jarenlang hun gebied op te geven, maar uiteindelijk slaagde het luchthavenbedrijf erin elk van hen via de rechter afzonderlijk te onteigenen. Dat gebeurde pas eind 2001. Twee jaar later werd de omstreden vijfde baan in gebruik genomen.

Warmerdam heeft niet het gevoel verloren te hebben. “Ik krijg weleens de cynische vraag: ‘Die Polderbaan is er toch gekomen, wat heeft het nou voor zin gehad?’ Maar wie helemaal niks doet, bereikt nooit wat.”

Hij krabbelt even aan zijn kalende kruin. Grijnzend: “Een groep activisten tegen de economische gigant Schiphol, dat klinkt toch als David tegen Goliath?”

Beeld Patrick Post

Teugelloze groei

Warmerdam zag de aankondiging van de nieuwe baan begin jaren negentig als een kans om het probleem van ‘teugelloze’ groei van de luchtvaart aan te pakken. “Als je dan niet in opstand komt, wanneer dan wel?  Het was als een balk op de weg gooien, een barrière. Onze boodschap kwam over. Het vliegverkeer is schoner geworden, en er mag ’s nachts niet gevlogen worden. We hebben ons niet alleen in de discussie gemengd, we hebben die ook meebepaald.” 

Door een rekenfout was het bos aanvankelijk op de verkeerde plek aangeplant. Net niet op de plaats waar de vijfde baan moest komen. Er moesten in allerijl nieuwe bomen bijkomen, op de juiste grond. Het eerste, oorspronkelijke stuk bos staat er daarom vandaag nog. “Een geluk bij een ongeluk”, zegt Warmerdam. 

Het levendige gefluit van vogels, de wind die een gezellige bries door de fors bebladerde bomen jaagt. Het Bulderbos is als een cocon van rust te midden van de brullende vliegtuigmotoren. “Het is als een scherm”, zegt Warmerdam, terwijl hij de omgeving langzaam in zich opneemt. “Als een soort rustplaats voor vogels, maar ook voor mensen. Even weg van het lawaai.”

Verschillende zorgen van burgers over de groei van het vliegverkeer kwamen in het Bulderbos samen: de overlast, de veiligheid, maar ook de toenemende luchtvervuiling begonnen te dagen. “Uitstoot werd vroeger eerder in de marge genoemd. Nu is het actueler. We weten nu nog meer over de schade voor het milieu. De overlast blijft een factor, maar de uitstoot is nu het speerpunt geworden.”

In zijn woonplaats Nieuw-Vennep, tien kilometer verderop, ondervindt Warmerdam zelden hinder van overvliegende toestellen. Maar dat doet er niet toe. “Het is een beetje hypocriet, bijna egoïstisch als je alleen met jezelf bezig bent en niet naar het geheel kijkt. Omwonenden uit pakweg Haarlem en Amstelveen hebben nu eenmaal last van het geluid. Milieuproblematiek gaat ons allemaal aan.”

Warmerdam had twee grootmoeders in Badhoevedorp wonen. “Daar was de overlast heel erg voelbaar. Je had er altijd last van. Al-tijd.  Op verjaardagsfeestjes ging ik als achtjarig jochie vliegtuigen kijken met vriendjes van school. Toen stond ik er niet zo bij stil. Pas toen ik een jaar of twintig was, bedacht ik me: goh, gaat dit wel goed? Het trof dat mijn opa bij KLM werkte. Zeker later, toen hij met pensioen was, had ik er weleens discussies over. Vanwaar die ongecontroleerde drang om te groeien? Hij keek er heel anders tegenaan, hij begreep onze scepsis niet.”

Uit principe neemt hij zelf nooit het vliegtuig. De enige uitzondering was toen hij een prijs, een all-in vakantie met hotelovernachting in Oslo, had gewonnen. “Ik had er een dubbel gevoel bij.  Er ging heel wat pieker- en denkwerk aan vooraf. Maar een enkele keer kan geen kwaad, dacht ik uiteindelijk. Een prijs niet innen en aan me voorbij laten gaan, dat ging me te ver.”

Er verschijnt een ongemakkelijk lachje op zijn gezicht. “Vliegen is leuk, maar niet tegen elke prijs. En die prijs is geluidsoverlast en luchtvervuiling. Ik ga zelden op reis, en als ik ga, houd ik het binnen de Europese grenzen.”

Boomsprietjes

In een poging om die modderige 6 november 1994 terug te halen kijkt Warmerdam door zijn klassieke brilmontuur in het ijle. Er werd voor eten en drinken gezorgd, er was muziek, en aan het eind van de dag stonden er allemaal kleine boomsprietjes broederlijk naast elkaar in de akkers. “Die muziek werkte verbroederend. Schreeuwen alleen is niet genoeg. Die zachtere aanpak is volgens mij effectiever om mensen de oren en ogen te openen. Het creëert draagvlak. Kijk naar de Oostvaardersplassen, waar de toon een stuk agressiever was. Daar is de discussie helemaal ontspoord.”

Echte woede of verontwaardiging voelde de bioloog indertijd niet. Hij snuift even. “Ik was niet boos en ik ben het nog steeds niet. Het was meer bezorgdheid, dat is het juiste woord. Zo van: waar gaat dit naartoe? Die onrust voel ik nog steeds.”

Warmerdam is niet tégen de luchtvaart, maar hij heeft wel een probleem met het tempo waarin die groeit. Hij verwijst naar de uitbreiding van Lelystad Airport. “Ik begrijp dat een luchthaven nodig is om internationaal relevant te blijven. Het klopt, het is een banenmotor en het is goed dat het er is. We zijn er van afhankelijk. We eten bananen en die komen niet met de fiets ons land in. Maar vaak denk ik: moet het allemaal wel, die groei?”

Versleten argumenten

Milieubelangen moeten het vaak afleggen tegen economische belangen en die cirkel moét doorbroken worden, vindt Warmerdam. “Het moet anders, want uiteindelijk vergiftigen we onszelf. De grootste dwarsligger is de overheid. Er wordt altijd slechts aan de volgende vier jaar gedacht. Dat kortetermijndenken is funest. Hoe is het over vijftig jaar, of in de volgende eeuw?”

‘We zijn maar zo’n klein landje’ of ‘Hier in Nederland doen we het al zo goed’. Het zijn versleten argumenten, tegenwerpingen die voor Warmerdam geen hout snijden. “Nog erger vind ik: ‘Het heeft toch geen zin’ of: ‘Het is een druppel op een gloeiende plaat’. Mijn credo is: begin bij jezelf. Hoe klein je ook bent.”

“Ieder mens heeft van nature dat ene gevoel, dat besef: we leven van de natuur. We moeten schone lucht inademen voor onze gezondheid, schone grond hebben voor ons voedsel. Natuur in een goede staat, dat hebben we nu eenmaal nodig. Daarop is de beschaving gebouwd – en dat is universeel. Of je nu uit het regenwoud, een Afrikaanse gebergte, of uit Nieuw-Vennep komt.”

Lees ook:

De weg naar Lelystad Airport ligt vol hobbels

Minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur en waterstaat) heeft niet genoeg aan één list om volgend jaar al Lelystad Airport open te laten gaan. De drie belangrijkste obstakels op een rij.

Niemand heeft het over vliegschaamte tijdens luchtvaartfeestje

De Nederlandse luchtvaartsector vierde donderdag met veel bombarie haar 100-jarig bestaan. Aandacht voor verduurzaming was er ook, maar het moest wel leuk blijven. Een reportage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden