Tekenkunst

Het buitengewoon talent van Peter Vos om vogels te tekenen ziet u in zijn ‘Vogeldagboek’

Beeld Peter Vos

Dat kunstenaar Peter Vos een buitengewoon talent bezat om vogels te tekenen, blijkt maar weer uit zijn ‘Vogeldagboek’, dat dit weekend verschijnt.

Alweer tien jaar geleden overleed tekenaar Peter Vos. Het grote publiek kende hem waarschijnlijk vooral als illustrator en van het hilarische Beestenkwartet, waarin spreekwoordelijke dieren als de Schijtlijster, de Snotaap, de Sloddervos en de Kloothommel in priegelige pentekeningen tot leven kwamen, of van de vrolijke danwel depressieve leeuwtjes die jarenlang de rubriek Terzijde in Vrij Nederland begeleidden. De illustrator Vos was daardoor bekender dan de kunstenaar Vos. Dat is zeer ten onrechte, in de twintigste eeuw kende Nederland weinig tekentalenten van zijn formaat. In 2013 wijdden de Fondation Custodia in Parijs en het Rembrandthuis in Amsterdam – twee tempels van hogere kunst – een expositie aan een van de hoogtepunten uit Vos’ oeuvre, zijn Metamorfosen. 

Vos interpreteerde de Griekse legenden van Ovidius en maakte in tientallen uiterst gedetailleerde en geraffineerde tekeningen zichtbaar hoe de zusters van Meleager in parelhoenders veranderden en Alcyone en haar verongelukte echtgenoot Ceux in ijsvogels. De gedaanteveranderingen die Peter Vos tekende zijn zelden compleet; we zien de vogels het luchtruim kiezen met dikwijls nog zichtbare borsten of bilpartijen, maar vogels zijn het. Dat Peter Vos een buitengewoon talent bezat om vogels te tekenen, blijkt ook uit het dit weekend verschenen ‘Vogeldagboek’.

Beeld Peter Vos

Er bleek een schat verstopt in een schoenendoos bij Vos’ weduwe Saïda Vos-Lokhorst, een aantal schetsboeken met vogeltekeningen en het vogeldagboek dat Peter Vos in 1992 voor zijn Saïda maakte. Dankzij haar medewerking is deze verzameling nu in facsimile uitgegeven en kunnen we er allemaal van meegenieten. Jean-Pierre Geelen schreef er een inleidend essay bij waarin ons de getormenteerde kunstenaar wordt gepresenteerd.

Een emotioneel dal

Begin 1992 heeft Vos zich teruggetrokken in Lunteren te midden van uitbundige natuur en ver weg van de Amsterdamse grachtengordel met zijn deprimerende hoeveelheid mensen en drank­lokalen. In Lunteren, omringd door een rijke avifauna, geeft Vos zich over aan waarnemen en tekenen om zo uit een emotioneel dal te kruipen. Af en toe komt Saïda langs, maar de meeste tijd is hij alleen en fietst of wandelt. En hij noteert dagelijks zijn vogelwaarnemingen: ‘do.21.v. Om zeven uur op pad. Mooi stil en koel. Zelfde route. Veel zang. Ook boomleeuwerik nu, die vroeger zingt dan in april. Sonoor de ravenfamilie in het bos. Holenduif nu goed herkenbaar. (…) Zwarte specht roept onzichtbaar.’ En dat alles ruim gelardeerd met impressionistische vogeltekeningen, eindeloos veel.

Beeld Peter Vos

Vos werkte meestal met een ijl rotringpennetje en kleurde de vogels daarna in met aquarel of kleurpotlood. Het resultaat zijn vogels zoals je ze in werkelijkheid kunt zien, échte vogels, geen plaatjes zoals we die kennen uit de vogelgidsen. De geschilderde vogels in zulke gidsen zijn geïdealiseerde en nogal houterige afbeeldingen, en profil van de linkerkant weergegeven in een stijve pose en met de determinatiekenmerken goed zichtbaar. Ze zijn doods, vaak ook letterlijk, want geschilderd naar een opgezet exemplaar. De vogels van Peter Vos daarentegen leven, ze sprankelen, poetsen zich de veren, ze kijken je soms aan, ze zingen, ze fladderen met de vleugels, hun verenpak ziet er verwaaid uit; kortom ze doen en zijn alles wat levende vogels doen en zijn.

’t Zachte weer maakt de boomklevers verliefd en luid

De schetsboeken en het dagboek lopen in de tijd parallel. Soms is dat terug te vinden in de afbeeldingen. Op 7 april 1992 tekende Vos in zijn schetsboek met potlood twee boomklevers en met pen een derde; deze laatste werd summier met rood en lichtgrijs ingekleurd. Twee van de boomklevers vinden we in exact dezelfde houding terug in het dagboek, voorzien van de tekst ‘veel boomklevers, die zich ook goed laten kijken. ’t Zachte weer maakt ze verliefd en luid’. Een paar weken eerder, op 19 maart, tekende hij een roodborstje. Gemaakt uit hooguit een dertigtal dunne inktkrasjes en een beetje grijs en rood kleurpotlood zit het vogeltje je met twee zwarte kraaloogjes nieuwsgierig aan te staren. Er zit een ziel in.

Dat laatste geldt voor het hele boekje. Het is fraai uitgevoerd met een zwarte linnen kaft en een leeslintje. Drie schetsboekjes zijn gereproduceerd met uitleg in de marge, het centrale vogeldagboek is bladvullend gereproduceerd. De in Vos’ kenmerkende maar soms wat lastige handschrift erbij neergepende aantekeningen staan in een apart katern herhaald. Tientallen spechten, heggemusjes, pimpel- en staartmezen en ook een enkele eekhoorn tuimelen bijna letterlijk van de bladzijden. Wat een ongelooflijke schoonheid zat er in die schoenendoos.

‘Vogeldagboek’, Peter Vos. Uitgeverij Müller, 160 blz. Prijs €24,95.

Lees ook:

Vogelvriend op faunarijk Curaçao

Bijna elke donderdag stapt dierenarts Odette Doest met twee of drie tropische vogels in haar auto en vertrekt ze naar een school op Curaçao. Ze hoopt de jeugd bewust te maken van het belang van bescherming van wilde dieren, vooral vogels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden