Jelle's Weekdier

Het beeld van een zeekoe met gezwollen borsten leidde ooit tot de mythe van de zeemeermin

Het Caribische zeekoejong in Burgers’ Zoo.

Er is deze week gelukkig ook vrolijk nieuws: in Burgers’ Zoo is een lamantijntje geboren. De lamantijn of Caribische zeekoe is een bijzonder beest. Het is een zoogdier dat, zoals de naam al zegt, in zee leeft. Behalve de walvissen en de grote groep van zeehonden en walrussen heeft ooit ook een derde groep zoogdieren het zilte sop gekozen, de zeekoeien.

Zeekoeien hebben in de stamboom van de zoogdieren niets met walvissen of zeehonden te maken. Ze zijn nauw verwant aan olifanten. Dat is, zoals natuurschrijver Gerald Durrell ooit opmerkte, het soort informatie waardoor mensen zich gaan afvragen of biologen wel goed snik zijn. Maar het is echt zo, de naam zeeolifanten zou dus toepasselijker zijn dan zeekoeien, maar helaas wordt de grootste zeehondachtige al aangeduid met de naam zeeolifant.

Zeekoeien vormen de zoogdierorde der Sirenia, die in het geologische verleden zeer soortenrijk was, maar tegenwoordig nog slechts twee geslachten omvat. Dat zijn Trichechus, de lamantijnen, waarvan drie soorten rond de Atlantische Oceaan leven en het in de Indische Oceaan en de westelijke Stille Oceaan voorkomende geslacht Dugong dat maar één soort telt, de doejong of Indische zeekoe. Er was tot voor kort een derde geslacht met ook maar één soort, namelijk Steller’s zeekoe, Hydrodamalis gigas, die rond de Beringzee leefde. Deze soort werd pas in 1741 ontdekt, maar was al drie decennia later uitgeroeid vanwege zijn vlees en vet.

Zeegras en wortelstokken

Zeekoeien zijn herbivoren en dat is meteen het grote verschil met de walvissen en de zeehonden, die allemaal carnivoor zijn. Ze voeden zich met algen, zeegras en wortelstokken en zijn daardoor gebonden aan de zogenoemde fotische zone, de bovenste waterlaag waar zonlicht doordringt en planten kunnen gedijen. Door hun plantendieet zul je zeekoeien niet in diep water aantreffen. De Caribische zeekoe eet ook graag de woekerende waterhyacint. De website van Burgers’ Zoo meldt daarnaast dat ze dol zijn op ­gekookte aardappelen, rode bietjes en spruitjes. Die vinden ze in de natuur niet.

Er zijn regelmatig aanvaringen met de mens, letterlijk, want botsingen met schepen en verwondingen door scheepsschroeven komen vaak voor. Ook komen er veel om het leven door verdrinking in visnetten en er wordt er illegaal gestroopt. ­Hoewel er minder zeekoeien dan vroeger worden gevangen voor vlees en vet, gaat het hierdoor met de vier nu nog levende soorten Sirenia niet echt denderend. 

Het is daarom heuglijk dat Burgers’ Zoo deze week kon melden dat er een jong zeekoetje is geboren (het is mij onbekend of je dat een zeekalfje mag noemen). Het gaat hier om de Caribische zeekoe of Caribische lamantijn, Trichechus manatus. De soort leeft van nature – de naam zegt het al – in de Caribische Zee en rond de golf van Mexico. Ze worden in meerdere dierentuinen ­gehouden en daarnaast zijn er opvangcentra voor gewonde exemplaren. Dat er in Arnhem sprake was van een zwangerschap, was al bekend doordat verzorgers bij een vrouwelijke lamantijn een dikke buik en gezwollen tepels opmerkten.

Het beeld van een zogende zeekoe met twee gezwollen borsten leidde ooit tot de mythe van de zeemeermin.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden