Column

Het bbp heeft veel te veel invloed en moet terug in het hok

Het was niet dat lezers er om zeven uur voor uit bed sprongen, waarschijnlijk. Dat ze dachten: wat zou mijn krant vandaag schrijven over de Monitor Brede Welvaart? Die monitor kwam halverwege deze maand uit en is de tweede poging van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om verder te kijken dan het bruto binnenlands product (bbp). Er is meer in het leven dan groei gemeten in euro’s, is het idee.

Een holletje naar de brievenbus was sowieso zinloos geweest. Er stond geen letter in over de brede welvaart. Gek misschien, dit is toch een krant die verder kijkt dan geld en groei, oog heeft voor duurzaamheid, sociale kwesties en welbevinden. Het ontbreken van een bericht is ondergetekende aan te rekenen. Mea culpa, maar de stroom cijfers die met de monitor gepaard gaan, levert een dilemma op.

Het CBS heeft ervoor gekozen de brede welvaart te meten met 29 indicatoren. Die variëren van ‘tevredenheid met het leven’, ‘mediaan besteedbaar leven’ en ‘kwaliteit van woningen’ tot ‘ontwikkeling normen en waarden’ en ‘kwaliteit van zwemwater binnen wateren’. Om het plaatje nog completer te maken zijn er ook nog eens drie verschillende aanvliegroutes: ‘hier en nu’, ‘later’ en ‘elders’. Het gaat tenslotte niet alleen om een momentopname, de vraag is ook of de brede welvaart voor volgende generaties is gewaarborgd en of we intussen niet teveel knagen aan andermans welbevinden buiten Nederland.

Veelkoppige informatie

Dat levert nogal veelkoppige informatie op. Een paar losse conclusies: laagopgeleiden scoren lager op brede welvaart omdat ze minder vaak betaald werk hebben en zich ongezonder voelen, Nederlanders zijn minder tevreden over huisvesting vanwege de dure woningmarkt, het laatste jaar hebben mensen meer last van fijnstof, de gemiddelde Nederlander heeft een hoge milieuvoetafdruk. Niet zo verrassend, dat weten we al uit andere publicaties.

Geen misverstand: het is goed dat het CBS dit doet. Beleidsmakers kunnen de rode seinen eruit halen en daar wat aan doen en over een reeks van jaren zal het een goed overzicht geven van zwakke en sterke punten. Zo’n dashboard aan gegevens levert echter niet een alternatief voor het zo behapbare bbp. Dat is één cijfer, het groeit of krimpt of blijft gelijk, dat is het.

Overal in de wereld en al sinds lange tijd wordt gepoogd om ‘voorbij het bbp’ te bewegen en dit eenvoudige, harde gegeven te nuanceren. Ook met dashboards of door allerlei cijfers in een mengbeker te gieten en daar één getal uit te schenken. De ene richt zich op gezondheid en welzijn, de andere neemt onderwijs mee, er zijn ‘happiness’-indexen en er is geknutsel aan een ‘groen nationaal inkomen’. Al die exercities zijn lovenswaardig maar hebben allemaal zo hun tekortkomingen.

De aanval moet daarom van de andere kant komen, betoogt hoogleraar Jeroen van den Bergh in een net uitgekomen speciale editie van economenblad ESB, ‘Meten van welvaart’. Het bbp moet terug in zijn hok, stelt Van den Bergh. Het getal domineert economische berichtgeving en heeft daardoor veel te veel invloed op besluiten van overheden, bedrijven en huishoudens. Tegelijk is de conclusie uit al die studies naar brede alternatieven voor het bbp al lang duidelijk: rijke landen zitten op een welvaartsplateau, verdere economische groei draagt nauwelijks meer bij aan meer welzijn.

Het is volgens Van den Bergh al helder welke twee problemen in onze samenleving het belangrijkst zijn, namelijk ongelijkheid en mondiale milieuproblemen. Daarvoor bestaan al goede maatstaven, richt de energie op het oplossen daarvan. De lezer zou dus al helemaal niet voor de nieuwste bbp-cijfers uit bed moeten springen.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft afwisselend met ecoloog Patrick Jansen een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden