InterviewDuurzaam leven

Henk Tetteroo en Babette Porcelijn houden precies bij hoe duurzaam ze leven. ‘Zo extreem als ik het doe, hoeft het niet te zijn’

Henk Tetteroo, die eigen voetprint bijhoudt en daar jaarlijks een persoonlijk duurzaam jaarverslag over opstelt. Hij verbetert zijn voetafdruk onder meer door afval te rapen. Beeld Bram Petraeus
Henk Tetteroo, die eigen voetprint bijhoudt en daar jaarlijks een persoonlijk duurzaam jaarverslag over opstelt. Hij verbetert zijn voetafdruk onder meer door afval te rapen.Beeld Bram Petraeus

Begint een beter milieu bij jezelf, of moeten overheden en bedrijfsleven als eerste aan de bak? Het is en-en, zegt oud-leraar Nederlands en milieu-activist Henk Tetteroo. Kom in actie, beaamt Babette Porcelijn van Think Big Act Now.

Onno Havermans

Henk Tetteroo maakt al negen jaar een persoonlijk duurzaam jaarverslag (PDJ). Is hij gekke Henkie? Het enige dwaze is dat nog niet iedereen een PDJ maakt, zegt Babette Porcelijn. “Zoals je ook je bankrekening bijhoudt om te zien hoe je er financieel voor staat, zou iedereen individueel moeten bijhouden welk beroep je doet op de draagkracht van de aarde. Anders gaat het bergafwaarts. Niet leven binnen wat de aarde aankan, ondermijnt onze toekomst.”

Zijn PDJ is geen doel op zichzelf, legt Tetteroo uit. “Mijn mondiale voetafdruk is zo klein mogelijk. Een PDJ opstellen is een middel om jezelf zo bewust mogelijk te maken van je voetafdruk. De meeste mensen hebben geen beeld van de reikwijdte van hun handelen. Denken al snel dat ze goed bezig zijn als ze hun afval scheiden, maar gaan bijvoorbeeld wel drie keer op vakantie naar Bali.”

‘Dit betekent niet dat er niks meer mag’

Porcelijn ontwikkelde met de door haar opgerichte organisatie Think Big Act Now een tool die gebruikers laat zien hoe ze ervoor staan wat betreft hun persoonlijke aanspraak op de aarde. “Het helpt om te weten hoe het zit, wat in je dagelijks leven invloed heeft en wat je daaraan kunt doen. Dat betekent echt niet dat er niets meer mag, als je maar met de juiste dingen aan de slag gaat, niet de kleine dingen maar de grote.”

Tetteroo en Porcelijn kenden elkaar nog niet, maar ze vullen elkaar makkelijk aan tijdens hun eerste (digitale) ontmoeting. Ze werken aan hetzelfde thema, de een kleinschalig door zijn persoonlijke handelen uit te dragen, de ander door onderzoek te doen en een breed publiek in haar boeken te laten zien hoe individuele keuzes kunnen bijdragen aan een leefbare planeet. Zij was enkele jaren jurylid van de Duurzame 100, waar beiden in hebben gestaan.

Hij heeft haar eerste boek, De verborgen impact, in huis. “Eerlijk gezegd heb ik het niet van kaft tot kaft gelezen, maar het is ook meer een doeboek.” Zij ziet tijdens het gesprek al snel mogelijkheden tot samenwerking. Allebei houden ze lezingen, allebei hopen ze anderen aan te zetten tot nadenken over wat ieder voor zich kan bijdragen aan een duurzame wereld.

Het gaat juist niet alleen om de grote bedrijven

“In linkse kringen zet men zich inmiddels af tegen de leus uit de jaren negentig: ‘Een beter milieu begint bij jezelf’”, zegt Tetteroo. In de inleiding van zijn PDJ over 2020, dat hij in december vorig jaar in eigen beheer uitbracht onder de titel Een beter milieu begint bij iedereen, maakt hij er een punt van dat politici als Jesse Klaver (GroenLinks) en Sigrid Kaag (D66) afstand nemen van die stelling, net als enkele milieuorganisaties.

“In de kerstbijlage van Trouw zei directeur Donald Pols van Milieudefensie dat het niet zo relevant is wat een individu doet, zolang de grote vervuilers blijven doen wat ze doen. Dat vind ik onverstandig. We hebben álle bijdragen nodig. Dat behalve bedrijven ook overheden een ander beleid gaan voeren is van het grootste belang, maar het is voor mij als individu onmogelijk om altijd beleidsbeïnvloedend bezig te zijn. Wel kan ik mijn eigen handelen zoveel mogelijk in lijn brengen met wat de aarde aankan. Dus het is en-en.”

Het persoonlijk duurzaam jaarverslag va Henk Tetteroo over 2020. Beeld Bram Petraeus
Het persoonlijk duurzaam jaarverslag va Henk Tetteroo over 2020.Beeld Bram Petraeus

Er is zoveel te doen, we hebben iedereen nodig, beaamt Porcelijn. Ze gebruikt het beeldscherm waarmee ze in de Delftse huiskamer van Tetteroo meepraat om een overzicht uit De verborgen impact te laten zien: de impact top-10 van de gemiddelde Nederlander, waarbij ‘spullen’ veruit nummer een zijn, gevolgd door auto, huis, vlees of vis en vliegtuig. “We focussen vaak op de zichtbare impact die we hebben, bijvoorbeeld op het energiegebruik of het afval van een product dat we gebruiken. Maar dan zie je niet wat het maken van dit product heeft gekost aan broeikasgassen, aan vervuiling, natuurverlies, water en ontbossing.”

Wie de uitschieters in de eigen top-10 aanpakt, is effectief aan het verduurzamen, stelt Porcelijn. En dat is hard nodig, omdat we met de huidige leefwijze in Nederland drie aardes nodig hebben. “Wat echt helpt is zo min mogelijk nieuwe spullen kopen, maar ze repareren en hergebruiken, een kleiner huis en fossielvrije energie, fossielvrij vervoer en je auto wegdoen, plantaardig eten, geen verspilling van energie, water, materialen, voedsel en spullen. Het gaat me niet om afval, want afval is een symptoom, niet het probleem. Voorkomen is goed omdat het ander gedrag stimuleert.”

‘Mensen haken af als niet duidelijk is wat ze bereiken’

Tetteroo bracht zijn persoonlijke voetafdruk terug tot 2,7 hectare in 2020, berekende hij op duurzaamheidinactie.nl. Hij verbeterde zich licht in vergelijking met 2019. De gemiddelde Nederlander heeft 6,2 hectare nodig, waar slechts 1,8 hectare per persoon beschikbaar is. “Ik verbeter mijn voetafdruk door afval te rapen. Ik wil graag iets doen, maar het moet wel binnen mijn bereik zijn. Mensen haken af als niet duidelijk is wat ze bereiken.”

Afvalrapen geeft als het ware positieve ecopunten, constateert Porcelijn. In haar echte doeboek Ecopositief in vijf stappen laat ze mensen zien hoe ze kunnen verduurzamen door binnen de draagkracht van de aarde te blijven en zelfs eco-neutraal of eco-positief kunnen worden door hun schadelijke impact te compenseren of bij te dragen aan verduurzaming van de maatschappij. Bij het boek hoort het onlinehulpmiddel mijnverborgenimpact.nl, om de impact van wat je koopt of eet, hoe je woont en reist te meten.

“Zo’n tool is alleen maar welkom, dan hoef je niet zoals ik als een monnik alles wat je doet op te schrijven”, zegt Tetteroo. “Het zou leuk zijn om het PDJ en het doeboek in elkaar te schuiven”, valt Porcelijn hem bij. “Het doeboek helpt mensen zich de juiste dingen af te vragen, bijvoorbeeld ‘heb ik dit product echt nodig om te kunnen functioneren?’ Ik wil echter wel voorkomen dat mensen een rotgevoel krijgen. Iemand die denkt ‘ik ga toch vliegen, of die nieuwe telefoon kopen’; geen probleem, de keuze ligt bij jou.”

“Zo extreem als ik het doe, hoeft het niet te zijn”, zegt Tetteroo, die zelf etiketten van flessen weekt voordat hij ze naar de glasbak brengt, doucht met een teil onder zijn voeten om het spoelwater op te vangen en gevonden plastic flessen met een inhoud van anderhalve liter gebruikt om ‘spaarwater’ opnieuw te gebruiken voor de tuin of het doorspoelen van het toilet. Zijn waterverbruik is met 46,5 liter per dag iets meer dan een derde van de gemiddelde Nederlander, die 120 liter per dag gebruikt.

Wat ga je doen in plaats van laten?

“Ik maak graag onderscheid tussen groot en klein”, lacht Porcelijn. “Je hoeft niet te pieken in details, vraag je liever af of je bereid bent je auto weg te doen en te stoppen met vliegen. Voor een positief gevoel is het goed om te letten op wat je gaat doen in plaats van wat je gaat laten: ik bespaar geld, ik voel me fitter, ik houd tijd over. Dat kun je in kaart brengen. Een discussie over duurzaam leven gaat vaak over wat je niet mag, terwijl het je ook veel brengt.”

Het PDJ biedt daarvoor een helder beeld, zegt Tetteroo, die ondermeer bijhoudt hoeveel flesjes, blikjes en ander zwerfafval hij jaarlijks opruimt. “Ik ben zwerfafvalpakker sinds 2003 en het geeft heel veel voldoening als je kunt laten zien wat dat oplevert. Hoe kleiner mijn voetafdruk, hoe meer vooruitgang. Met mijn door vormgever Henk Frigge mooi gepresenteerde PDJ geef ik een andere invulling aan het begrip wereldburger en daar word ik blij van.”

In haar nieuwste boek Het happy 2050 scenario gaat Porcelijn dieper in op die gedachte. Wat is er nodig om je prettig te voelen in een veilige wereld? “Dan gaat het niet om hoe ver je reist of hoeveel je verdient. Geluk gaat over positief denken, goed doen voor de wereld, leven naar je waarden. Ik noem dat bliss, gelukzaligheid of een waardevol leven. Niet depressief raken over alles wat moet of niet meer mag, maar bezig zijn met wat er toe doet.”

Babette Porcelijn Beeld Martijn Gijsbertsen
Babette PorcelijnBeeld Martijn Gijsbertsen

Je kunt de krant lezen en moedeloos raken van al het verontrustende nieuws, vult Tetteroo aan. “Dan is de vraag: wat kan ik nou doen? Mijn eigen gedrag veranderen is binnen mijn bereik. Zo kan ik zorgen voor een kleine proportionele veranderen. Zo ben ik de afgelopen jaren telkens minder gas en stroom gaan gebruiken, terwijl ik sinds mijn pensionering meer thuis ben. Dan zeg ik tegen mezelf: goed gedaan jochie.”

Waar zet je je geld weg?

Er zijn vier manier om te reageren op de realiteit van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies, zegt Porcelijn. “Je kunt je kop in het zand steken en doen alsof er niks gebeurt, je kunt de verantwoordelijkheid bij anderen neerleggen, je kunt depressief worden, en je kunt in actie komen. Je slagkracht is groter dan velen denken, niet alleen door duurzamer te gaan leven, ook bijvoorbeeld door te kijken waar je je geld wegzet, wat een belegger of pensioenfonds ermee doet, door geen drugs te gebruiken, door op duurzame partijen te stemmen, en door zorgvuldiger met de natuur om te gaan. De systemen van vandaag omvormen, dat kunnen we alleen samen doen, daar hebben we iedereen bij nodig.”

Toehoorders van haar lezingen reageren vaak enthousiast, maar zeggen ook ‘zoals jij leeft, dat kan ik nooit’, zegt Porcelijn. “Maar mij lukt ook niet alles, ik laat dus ook mijn kwetsbaarheid zien. De kans dat je mensen in beweging krijgt wordt groter als je laat zien wat ze kunnen doen zonder perfectionistisch te worden, en als je positief denkt.”

Het is de kunst om niet hoteldebotel te raken, zegt Tetteroo. “Je kunt met je eigen handelen de wereld een beetje duurzamer maken, dat wil ik laten zien met mijn PDJ.”

Lees ook:

Babette Porcelijn schreef een boek voor vergroeners. ‘Pak dat kalf, demp die put!’

Wat burgers zelf doen doét ertoe, zegt onderzoeker en schrijver Babette Porcelijn. ‘Het systeem is geen abstractie, dat zijn wijzelf.’

Wij, consumerende Nederlanders, zijn de echte vervuilers

In de serie ‘de Vuile 15’ wees Trouw de vijftien bedrijfstakken aan die de meeste broeikasgassen de lucht in pompen. Maar laten we er niet omheen draaien: al die bedrijven werken voor ons. Wij, consumerende Nederlanders, zijn de echte koplopers.

De waarschijnlijk meest milieubewuste Nederlander was afgelopen jaar nóg duurzamer

Post van lezer Henk Tetteroo. Bezorgd in - dat spreekt bij hem vanzelf - een hergebruikte enveloppe van KPN (hij heeft vorig jaar 84 enveloppen hergebruikt). In de briefomslag zit zijn dichtbedrukte (spaart papier) duurzaam jaarverslag.

Henk Tetteroo is geen duurzame drammer

Henk Tetteroo is waarschijnlijk met afstand de meest milieubewuste Nederlander. Hij kan het aantonen ook. Deze 65-jarige Delftenaar ademt duurzaamheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden