Op het afgelegen Australische eiland Lord Howe is al twee jaar geen muis of rat meer gezien.

Ecologisch herstel

Helikopters met gifcapsules en 19.500 lokdozen: zo werd dit Australische eiland rat- en muisvrij

Op het afgelegen Australische eiland Lord Howe is al twee jaar geen muis of rat meer gezien.Beeld Hollandse Hoogte

Ratten en muizen richtten in honderd jaar tijd een natuurramp aan op het afgelegen eiland Lord Howe. Dankzij een grootschalig offensief is het nu rat- en muisvrij.

“Dit eiland heeft een evolutieverhaal vergelijkbaar met dat van Galapagos, alleen heeft Charles Darwin hier nooit voet aan wal gezet”, zegt Ian Hutton met enige trots. Hij is gids en conservator van het eilandmuseumpje en woont sinds de jaren tachtig permanent op Lord Howe. Het eiland ligt 750 kilometer uit de kust van Sydney. ‘Quite remote’, zoals Hutton zegt, waardoor diersoorten zich tienduizenden ­jaren ongehinderd door invloeden van het vaste land hebben kunnen aanpassen aan de omstandigheden op ‘hun’ eiland.

Lord Howe is 2 kilometer breed, 11 kilometer lang, en bestaat vrijwel geheel uit bijzondere natuur. In het noorden ligt één dorp waar slechts 360 mensen wonen. En het is een van de weinige dorpen in de wereld waar geen ratten en muizen leven. Als het goed is tenminste, in oktober dit jaar kan het eiland pas officieel rat- en muisvrij verklaard worden. Dan is het twee jaar geleden dat de laatste levende rat gezien is.

In de negentiende eeuw importeerden walvisvaarders waarschijnlijk de eerste muizen, in 1918 kwamen daar de ratten bij, nadat een stoomboot vlak voor de kust was vastgelopen. De dieren en planten op het eiland waren niet aangepast aan predatie door zoogdieren. Ten minste vijf vogelsoorten die alleen op Lord Howe voorkwamen, stierven uit als direct gevolg van de verstekelingen op die vastgelopen stoomboot.

Vraatschade

In de decennia erna voerden de eilanders een verbeten strijd tegen de knaagdieren. In de jaren twintig kreeg je 6 cent per rattenstaart. Vanaf het vaste land werden pistolen en munitie naar Lord Howe gestuurd om op de dieren te schieten. “Met 160 ratten had je ongeveer een weekloon”, zegt Hutton. Dat was overigens niet om de bijzondere natuur op het eiland te beschermen, maar om de kentiapalmkwekerijen op het eiland te behoeden voor ratten- en muizenvraat. In de jaren veertig werd grover geschut ingezet: rattengif op basis van wolfraam, een bloedverdunner. En er werden kerk­uilen uitgezet. Het hielp tegen de ratten, maar ook de andere natuur raakte zwaar beschadigd door deze twee bestrijdingsmethoden.

De muizen en ratten bleven. “In het dorp werden de ratten bestreden, maar dat beslaat maar 10 procent van het eiland. Er is berekend dat de ratten en muizen op 90 procent van het eiland voorkwamen.” Hutton zag op zijn tochten ontvelde bomen, op­gegeten zaden, lege nesten. Zelfs ­helemaal boven op de berg van het eiland, waar de vegetatie helemaal ­bijzonder is door de wolk die de berg produceert, knaagden de ratten en muizen de begroeiing aan.

De Nederlandse ondernemer Rob van Staalduinen kan over de rattenschade meepraten. Zijn vader zette eind jaren zeventig een bedrijf op dat de gekiemde zaden van de ken­tiapalm importeert vanuit Lord Howe. Van Staalduinen nam het bedrijf over, en is inmiddels ook eigenaar van de kwekerij op het eiland, waar de kiemen van de kentiapalm opgekweekt worden. Als palmzadenkweker had Van Staalduinen last van de knaagdierenplaag. “Ik had jaarlijks tussen de 10.000 en 20.000 dollar schade door die beesten”, zegt hij aan de telefoon.

null Beeld

De Australische regering wilde de bestrijding groots aanpakken en trok bijna 6 miljoen euro uit voor het project (het werd uiteindelijk 9 miljoen). Een team van vijftig man plaatste 19.500 lokdozen over het ­eiland die iedere week geleegd en bijgevuld moesten worden, en dat vier maanden lang. Tegelijkertijd bombardeerden drones en helikopters de onbegaanbaardere stukken van het natuurgebied met gifcap­sules. Twee vogelsoorten, de Lord Howeral en de currawong, moesten de uitroeiingscampagne in gevangenschap afwachten uit angst dat zij ook van het gif zouden eten.

Van Staalduinen was voorstander van het plan, vanwege zijn bedrijf, maar ook met het oog op het behoud van de natuur op het bijzondere ­eiland. Toch kon de bestrijding ook op weerstand rekenen; enkele bewoners waren bang voor de mogelijke langetermijneffecten van het gif op de grond en in het ecosysteem. Volgens Van Staalduinen heeft deze ­kritische houding alleen maar bij­gedragen aan een ‘schone en nette’ opruimactie. “Alles is tot in de puntjes uitgezocht en voorbereid.”

null Beeld Thijs van Dalen
Beeld Thijs van Dalen

Nu is het een kwestie van bijhouden. Nog steeds legt er elke week een schip aan om het eiland te bevoorraden, maar voor de goederen aan boord gaan is er een team van speurhonden die slangen, kikkers en knaagdieren kunnen ruiken. Als de goederen aan land gaan, worden ze nog eens door honden gecheckt op ongedierte. Maar dat is relatief weinig moeite na de titanenstrijd van vorig jaar, vindt Hutton. Hij ziet nu al de ecologische verandering. “De ratten zijn hier honderd jaar geweest, ze hebben het bos en de vogelpopulatie veranderd. Maar het herstel gaat goed.” Er komen meer scheuten op. In het bos zitten meer vogels, slakken en andere insecten. 

Maar de grootste winnaar is de Lord Howe-ral. In de jaren zeventig was hij bijna uitgestorven – hij kan net als bijvoorbeeld kiwi’s niet vliegen en broedt op de grond. Toen katten en wilde zwijnen van het eiland werden verbannen in de jaren tachtig, krabbelde de ral terug naar een stabiele populatie van zo’n 280 dieren, maar meer werd het niet. Hutton: “Nu zitten we al op 440! Je hoort zo veel slechtnieuwsberichten over de natuur, maar dit verhaal heeft een goed einde.”

Zou dit ook in Nederland kunnen?

Ook in Nederland hebben ­eilanden last van invasieve exoten, zoals dit soort indringers heten. Zo werd op Terschelling watercrassula geconstateerd, een exotische waterplant die in staat is om idyl­lische duinmeertjes in een dode groene soep te veranderen. Net als op Lord Howe kost de bestrijding ervan miljoenen en is de uitkomst onzeker. Op de Wadden proberen de provincie Friesland en Staatsbosbeheer het toch, door duinmeertjes ­tijdelijk droog te leggen en het zand eronder te saneren. De slagingskans wordt op 60 tot 80 procent geschat. Zelfs bij een waterplant is bestrijding dus al een moeilijk verhaal. Toch worden er steeds vaker successen geboekt. Inmiddels zijn er zo’n zestig afgelegen en vaak onbewoonde eilanden muis- en ratvrij gemaakt. Lord Howe was met zijn 360 inwoners het meest dichtbevolkte eiland waar het ook daadwerkelijk gelukt is.

Lees ook: 

Voorkom de plaag, vang ratten zonder gif

‘Verdelgers’ werden ze vroeger genoemd, de mensen die ratten kwamen bestrijden. Tegenwoordig praat de beroepsgroep liever over het voorkómen van dierplagen. ‘En als we al ongedierte bestrijden, dan het liefst zonder gif.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden