Schadeclaim

Grote vervuilers willen geld zien vanwege het ‘kolenverbod’. Maken ze kans?

De energiecentrale kolencentrale van RWE in de Eemshaven. Beeld Kees van de Veen
De energiecentrale kolencentrale van RWE in de Eemshaven.Beeld Kees van de Veen

Energiereus RWE eist 1,4 miljard euro van de Staat, omdat zijn Groningse kolencentrale in 2030 moet sluiten. Ook andere grote vervuilers willen geld zien, vanwege het ‘kolenverbod’. Maken ze kans of is het: eigen schuld dikke bult?

De Nederlandse Staat heeft een nieuwe klimaatzaak aan zijn broek hangen. Aan de geleerde lessen uit de beroemde klimaatzaak uit 2015, die milieuorganisatie Urgenda glansrijk won, hebben de rijksjuristen niets. Want de eiser komt uit de tegenovergestelde hoek. Dit keer is het de Duitse energiereus RWE, eigenaar van de grote kolencentrales in Nederland, die de Staat achter de vodden zit. 

Het bedrijf wil een schadevergoeding van 1,4 miljard euro. Dat zou gerechtvaardigd zijn omdat RWE in 2030 moet stoppen met het verstoken van steenkolen in zijn grote, nieuwe kolencentrale in de Groningse Eemshaven (bouwkosten: 3,2 miljard euro). Het Rijk besloot in 2019 om kolenstook in de ban te doen, omdat de grote uitstoot van broeikasgas indruist tegen de klimaatdoelen.

RWE verrast met deze schadeclaim

Een claim van de kolenstoker zat eraan te komen. RWE, maar ook Uniper en Riverstone (een Amerikaanse durfinvesteerder) hielden hun hand al op vanaf het moment dat het Rijk de uitfasering van steenkolen aankondigde voor hun energiecentrales. Ze repten direct van mogelijke rechtszaken voor schadeloosstelling. 

Tóch weet RWE te verrassen met de schadeclaim. Het Duitse concern legt de eis neer bij het International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). Dat is een loket van de Wereldbank, opgericht in 1966, waar buitenlandse investeerders een aanklacht kunnen indienen tegen de overheid van een land waarbinnen ze actief zijn. Dat RWE deze route bewandelt valt slecht bij milieuorganisaties.

‘Omstreden’, reageert Milieudefensie op de procedure die RWE kiest. Het handelsconvenant, opgesteld tussen vijftig landen, waar de ICSID-clausule in staat, zou dubieus zijn, omdat het fossiele energiehandel reguleert en beschermt. In het Europees Parlement staat dat ter discussie, omdat het uitgangspunt ouderwets is en niet in lijn met klimaatambities. Daarom is de ICSID-route niet erg kies, meent ook onderzoeksorganisatie Somo. 

Deze zaak is voor Nederland compleet nieuw

Een coalitie, waarin ook het Transnational Institute van ‘Handel Anders’ meedoet, roept Nederland op om in Europa snel stelling te nemen tegen ICSID. Uniper hintte er eerder ook op via deze regeling een schadeclaim neer te zetten. Het kabinet betwijfelt of energiebedrijven bij het Wereldbank-loket wel aan het juiste adres is met een schadeclaim. Wel heeft demissionair minister Bas van ’t Wout (klimaat, economische zaken) zijn juristen voor de zekerheid aan het werk gezet. Want een zaak als deze is voor Nederland compleet nieuw.

Of de claim er nu doorheen komt of niet, duidelijk is dat de kolencentrales geld willen zien. RWE sprak onbegrip uit over het feit dat Nederland in de ‘Kolenwet’ geen schadevergoeding klaarzet. De Groningse kolencentrale opende in 2015, aldus de energiereus, omdat voormalig minister Brinkhorst (D66, economische zaken) in 2005 om kolencentrales had gevraagd. De andere uitbaters van kolencentrales betogen dat ook.

Het stoken van steenkool heeft geen toekomst meer

Met dat argument kunnen ze echt niet meer aan komen zetten, menen milieuorganisaties. In aanloop naar en tijdens de bouw van de fossiele energiecentrales was duidelijk dat het stoken van steenkool geen toekomst had, wilde Nederland de klimaatdoelen kunnen halen. Omdat de energiebedrijven, ondanks bezwaarprocedures, stug doorbouwden klinkt nu: eigen schuld, dikke bult. “RWE had al jaren geleden kunnen zien aankomen dat er maatregelen ter reductie van de uitstoot zouden worden genomen”, zegt Somo-onderzoeker Bart-Jaap Verbeek. Dat de centrale in 2030 gedwongen dicht moet, valt volgens hem onder genomen bedrijfsrisico.

De overheid lijkt overigens wel bereid om iéts te betalen. De energiebedrijven mochten eerder een bod inleveren, waarvoor ze bereid zouden zijn hun kolencentrale te doven. Het kabinet hanteerde wel een maximum, dat volgens het Financieele Dagblad op dik 500 miljoen euro zou liggen voor de Groningse RWE-centrale. Veel minder dus dan waar het bedrijf recht op zegt te hebben, wegens gederfde inkomsten vanwege de kolenexit. Naar de rechter stappen kan ook nog. De claim van RWE is, naar het zich laat aanzien, slechts het startschot voor verdere strijd.

Correctie 6-2: In een eerdere versie van dit artikel stond dat voormalig minister Brinkhorst in 2015 om de bouw van kolencentrales vroeg. Dit moet zijn 2005 zijn, toen de D66-politicus minister van EZ was. Overigens verdedigt Brinkhorst nog altijd zijn keuze voor de bouw van kolencentrales.

Lees ook:

Steun getroffen werknemers bij afbouw kolen

De overheid moet niet alleen bedrijven maar ook werknemers compenseren bij de energietransitie. Dat schreef Kitty Jong van vakbond FNV eerder op de opiniepagina van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden