IJs op Groenland.

Klimaatverandering

Grote studie IPCC naar oceanen: doe iets, of de zeespiegel stijgt drastisch

IJs op Groenland. Beeld EPA

De klimaatverandering heeft een verwoestend effect op de oceanen, de ijskappen en de poolgebieden, schrijft het IPCC, het klimaatcomité van de Verenigde Naties, in zijn laatste rapport dat woensdag werd gepresenteerd in Monaco.

De zeespiegel stijgt sneller, het water wordt warmer en zuurder, het ijs verdwijnt en de bevroren toendra’s ontdooien. Dat treft de anderhalf miljard mensen direct die aan de kust, op kleine eilanden of hoog in de bergen wonen. “Voor veel anderen lijkt de oceaan, het poolgebied of het hooggebergte ver van hun bed”, zei IPCC-baas Hoesung Lee woensdag bij de presentatie van het rapport in Monaco. “Maar iedere wereldburger is afhankelijk van deze gebieden. Ze bepalen het weer en het klimaat, brengen voedsel en drinkwater, geven energie en gezondheid.”

Als de wereld de uitstoot van broeikasgassen snel en fors terugdringt, vervolgde hij, “dan zijn de gevolgen van de opwarming nog steeds uitdagend, maar blijven ze beheersbaar.” Niet eerder ging het IPCC zo ver de grens over. Tot nu toe hield het comité zich aan de taakverdeling: klimaatwetenschappers bundelen de kennis, politici baseren daar hun beleid op.

Nu iets doen

Maar de noodzaak om iets te doen is nu wel zeer urgent, zegt Roderik van de Wal, hoogleraar oceanografie aan de Universiteit Utrecht en een van de hoofdauteurs van het rapport. “Het zijn niet alleen de zeespiegels die stijgen en het arctisch gebied dat ijsvrij wordt. Het is ook de verzuring die weleens het punt gepasseerd kan zijn dat de oceanen geen CO2 meer opnemen. De koraalriffen die verdwijnen. De bedreigde visstand. Orkanen die krachtiger worden. Dat zou je allemaal niet moeten willen.”

Dat is ook de insteek van het rapport. Het is het derde in een reeks die het IPCC uitbracht na het akkoord van Parijs waarin werd afgesproken de opwarming te beperken tot twee graden, liefst tot anderhalve graad. Vorig jaar bracht een studie in kaart hoeveel inspanning dat doel zou kosten en wat het zou opleveren. Twee maanden geleden zette het IPCC op een rij hoe het landgebruik zich verhield tot die twee graden.

Nu ging het er om wat het doel betekent voor de oceanen en het ijs. “We weten wat de gevolgen zullen zijn als we op de huidige voet doorgaan”, zei de Zuid-Afrikaanse Debra Roberts, vicevoorzitter van het IPCC. “We kunnen dat alleen voorkomen als we onze manier van leven op een ongekende manier veranderen. We hebben het Akkoord van Parijs nodig voor politieke maatregelen, maar we zullen ook op lokaal niveau alle bestaande kennis en inzet moeten benutten.”

Wat betekent het akkoord van Parijs voor de...

Zeespiegelstijging

In de afgelopen tien jaar verloor Antarctica jaarlijks drie keer zo veel ijs als in het decennium daarvoor. Op Groenland is het ijsverlies verdubbeld. Die twee processen zijn nu de belangrijkste factor voor de stijging van de zeespiegel. Voorheen was dat de uitzetting van het oceaanwater door de opwarming van de aarde. De zeeën stijgen nu ruim twee keer zo snel als in de vorige eeuw. Daardoor zijn ook de voorspelling bijgesteld. Blijft de opwarming beperkt tot twee graden dan staat het water in het jaar 2100 gemiddeld 30 à 60 centimeter hoger. Gaat de uitstoot van broeikasgassen gewoon door, dan is het 60 à 110 centimeter. En loopt het op tot enkele meters in de eeuwen daarna.

Gletsjers

De gletsjers in de Alpen, de Himalaya of de Andes staan nu al onder druk. Zelfs bij een stringent klimaatbeleid zal in het jaar 2100 30 à 50 procent zijn verdwenen. Wordt er niets aan de uitstoot gedaan, loopt dat op tot 80 procent. Vele kleinere gletsjers lijken überhaupt het einde van de eeuw niet te halen.

Het drijfijs van de Noordpool wordt elke maand van het jaar kleiner in oppervlak, en dunner. Bij een opwarming van 1,5 graden is de Arctische Oceaan alleen, en dan eens per honderd jaar, in september ijsvrij. Bij twee graden gebeurt dat eens in de drie jaar. Aan een voorspelling bij ongeremde CO2-uitstoot heeft het IPCC zich maar niet gewaagd.

Voor de ijskappen van Groenland en West-Antarctica is het nu al de vraag of ze het kantelpunt voorbij zijn, het punt waarop het definitieve smelten onvermijdbaar is geworden. “Zoiets kun je alleen achteraf constateren”, zegt Roderik van de Wal van de Universiteit Utrecht.

Voor de permafrost, de ‘eeuwig bevroren’ toendra’s in bijvoorbeeld Siberië, verwacht het IPCC dat ze bij een gematigde opwarming voor 25 procent zijn ontdooid. Anders kan het 70 procent worden in 2100.

Extremen

In 2100 zullen de oceanen twee tot vier keer zoveel warmte hebben opgenomen als in de afgelopen halve eeuw. Bij een opwarming van twee graden. Wordt de uitstoot niet beteugeld, kan dat oplopen tot vijf à zeven keer zo veel.

Door zoveel extra warmte zal het aantal mariene hittegolven toenemen, zeg maar tijdelijke bellen van extra warm zeewater. Hun frequentie is al sinds 1980 verdubbeld. Bij een opwarming van twee graden is dat in 2100 twintig keer zo vaak geworden, en anders zelfs vijftig keer.

Zulke hittegolven zijn zeer schadelijk voor met name koraalriffen, en ze verhogen de kans op superstormen. Daarnaast neemt met de opwarming van het zeewater de kans op zware orkanen toe.

Lees ook:

De oceanen zijn geen bodemloze put, ze zitten aan hun taks

Wetenschapsredacteur Joep Engels blikte vandaag al vooruit op het nieuwe klimaatrapport. Want hoewel nog strikt geheim, de boodschap was duidelijk: de rek is eruit bij de oceanen.

In augustus trok het IPCC aan de bel over de uitputting van de bodem

Om de aarde leefbaar te houden, moeten we anders eten en anders met land omgaan, waarschuwen wetenschappers. Want land is de bodem onder ons bestaan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden