Reportage

Groene waterstof is een prachtig idee, maar het schiet nog niet erg op

De beoogde waterstofvuilniswagens voor Noord-Holland zijn nog niet besteld. Het project voor groene waterstof van Duwaal bewandelt een hobbelige weg.

Energieproject Duwaal in Noord-Holland wil in één keer de markt voor groene waterstof openbreken in de transportwereld. Eenvoudig blijkt dat niet.

Het tankstation van de toekomst heet NXT en staat in Alkmaar met een aanbod van nieuwe soorten duurzame brandstof. Het tankstation is direct herkenbaar op bedrijventerrein Boekelermeer aan de paddenstoelachtige luifels die een futuristisch sfeertje uitstralen. Eén tankeiland is nog leeg. Als het ligt aan Jan Willem Langeraar van het waterstofadviesbedrijf Hygro, verandert dit snel. “In 2020 kun je hier ook waterstof tanken”, zegt hij op de plek waar de waterstofpomp komt.

Langeraar is een man met een missie. Als leider van demonstratieproject Duwaal wil hij in één keer de markt voor groene waterstof openbreken in Noord-Holland-noord. “De technologie is er al”, zegt hij. “Maar de business cases zijn er nog niet.” In 2017 vertelde hij in Trouw hoe Duwaal dit kip-en-ei-probleem wil oplossen: een windmolen in de Wieringermeer produceert waterstof en levert die aan zoveel mogelijk waterstofelektrische vuilniswagens en trucks in Noord-Holland.

Buitenbeentje

Twee jaar later blijkt het volbrengen van de missie een moeizaam verhaal. Het duurzame waterstofproject ‘van wind naar wiel’ komt niet, zoals was beoogd, in één keer van de grond. Er zijn nog geen waterstofvuilniswagens besteld. “We hebben het project Duwaal in stukken moeten knippen”, vertelt Langeraar. “Helaas. Het is nog onzeker of we hier in Alkmaar groene waterstof gaan leveren vanuit onze windmolen.”

Tegen welke hobbels loopt het demonstratieproject aan? Hoe verder? Het maatschappelijke debat over waterstof kantelt: de interesse in deze energiedrager en in de toepassing ervan voor elektrisch vervoer groeit. De gassector promoot nu in radiospotjes waterstof als ‘Missie Energie’. De gemeente Amsterdam eist snel elektrisch vervoer. Langeraar: “Het helpt ook dat het kabinet heeft besloten de gaswinning in Groningen te stoppen. De gassector denkt nu over de toekomst na.”

Duwaal is met zijn groene filosofie een ­buitenbeentje in de waterstofwereld. Waterstof in vrije vorm komt amper voor op aarde en moet worden gemaakt. Veel waterstof wordt nu ­geproduceerd vanuit aardgas, zogeheten grijze waterstof. Wordt hierbij ook vrijkomende CO2 afgevangen, dan is er sprake van blauwe waterstof. Waterstof kan ook gemaakt worden via elektrolyse. Wie dat doet met groene stroom, zoals Duwaal beoogt, produceert groene waterstof.

Geen duidelijkheid

Een eerste knelpunt is het ontbreken van een duidelijk langetermijnbeleid voor het maken en verkopen van groene waterstof. “De overheid heeft niet één regeling of één subsidie”, verklaart Langeraar. “Het beleid is versnipperd. Sommige subsidies werken op elkaar in of sluiten elkaar uit. Het ­beleid op korte termijn is eerder gericht op ­onderzoek dan op de opschaling. Bij zonne- en windenergie biedt de overheid wel langjarige zekerheid.”

Een forse tegenvaller was ­bijvoorbeeld de afwijzing van een subsidie voor de geplande waterstofwindmolen. “De ­integratie van de windturbine en de elektro­lyseapparatuur was binnen de regeling niet ­innovatief genoeg”, zegt Langeraar. Hij werkt nu aan een nieuwe aanvraag. Een ­andere ­aangevraagde rijkssubsidie leek ook te stranden. De regeling bleek alleen voor Amsterdam ­bestemd. Inmiddels heet Alkmaar ‘proeftuin Amsterdam West’. De rijkssubsidie is binnen.

De overheid kent geen beleid voor waterstofwindmolens. Het is lastig om het bedrijfsmodel rond te krijgen. Moet de molen worden gezien als elektriciteitsproducent die stroom levert aan een inpandig waterstof­fabriekje? Of is er sprake van omzetting van elektriciteit in waterstof (conversie)? Het antwoord bepaalt of er al dan geen energiebelasting verschuldigd is en of er recht is op subsidie voor groenestroomproductie. Het stelt ­Duwaal voor lastige bedrijfsmatige keuzes.

Schaalvergroting

Een tweede hobbel waarop Duwaal stuit, is het onzekere overheidsbeleid voor potentiële eigenaren van waterstofvoertuigen. Waterstofauto’s en -trucks kosten meer dan fossiele versies. “Investeer je in een waterstofvoertuig, dan wil je wel zekerheid over de afschrijvingstermijn”, zegt Langeraar. “Ook zit er nu geen accijns op waterstof. Waterstofauto’s zijn vrijgesteld van motorrijtuigenbelasting. Ook hier is zekerheid nodig of dit zo blijft. Kandidaat-kopers wachten nog af.”

Juist in de transportwereld geldt waterstof als kansrijk alternatief voor de dieselmotor om te komen tot emissievrij zwaar vervoer. Stekkertrucks met grote zware batterijen mogen dan handig zijn voor sommige taken in de stad, ze zijn dat niet voor lange afstanden en zware klussen. Hier kan waterstof het alternatief zijn dankzij (hybride) elektrische aandrijving. ­Waterstoftrucks maken in een aanwezige brandstofcel elektriciteit uit een reactie van zuurstof en (getankt) waterstof.

Langeraar kijkt verlekkerd naar Zwitserland waar Hyundai, nieuwkomer op de Europese truckmarkt, 1600 waterstoftrucks op de weg zet tot 2025. Hij is al blij met minstens vijftig deelnemers bij Duwaal. “Sommige ­ondernemers zijn gemotiveerd en willen ­investeren in één of twee waterstoftrucks”, zegt Langeraar. “Maar op die aantallen run je natuurlijk geen tankstation.” Van hem zou de overheid zich meer met schaalvergroting dan met prototypes en proefprojecten mogen ­bezighouden.

Remmend overheidsbeleid

Een derde hobbel is het maatschappelijke ­debat over waterstof. De gassector liet de Rijksuniversiteit Groningen de kansen van groene waterstof onderzoeken. De conclusie luidt dat de tijd er nog niet rijp voor is. Ze is vergeleken met grijze of blauwe waterstof te duur. Groene stroom is te schaars. “Het onderzoek redeneert vanuit de elektriciteitsmarkt”, stelt Langeraar. “Wij ­maken direct waterstof. Wij leveren niet eerst elektriciteit aan het net met al het stroomverlies van dien.”

Langeraar ervaart een sfeertje dat ‘we in Nederland geen groene waterstof zouden moeten willen’. Niets liever bewijst hij het tegendeel met Duwaal. “De overheid richt zich op pilots, terwijl je juist door schaalvergroting kosten drukt. Met een duw in de rug zou ons project goed los komen.” Maar hij moet zich voorlopig tevreden stellen met kleinere duwtjes. Net zolang totdat de massaproductie de prijs van elektrolyse-apparatuur en waterstofvoertuigen genoeg verlaagt.

In 2020 krijgt Noord-Holland in elk geval twee waterstoftankstations, waaronder die in Alkmaar. Ook verrijst dan een windmolen waar mogelijk groene waterstof zal worden ­gemaakt. Langeraar ziet veel nieuw overheidsbeleid aan de horizon verschijnen zijn bedrijf kan stimuleren of afremmen. Zoals de uitwerking van het Klimaatakkoord, de nieuwe ­Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE++) of de Europese Richtlijn Hernieuwbare Energie.

“Ondanks al deze onzekerheden streven wij er naar in 2020 de waterstofmolen te realiseren”, vertelt Langeraar. En als het niet lukt? “Grote kans dat we die dan in het buitenland bouwen. Het concept van Duwaal wordt hoe dan ook gerealiseerd.”

Lees ook: 

Vuilniswagen zorgt voor waterstof-revolutie

In Noord-Holland moeten binnen drie jaar honderd elektrische trucks op fossielvrije waterstof rijden gemaakt uit windenergie. Breekt brandstofceltechnologie dan eindelijk door?

Waterstof is klaar voor doorbraak

Waterstofauto’s stelen de show in Californië. En binnenkort in Duitsland. Wanneer rijden de Mirai en de ix35 FCEV over de Nederlandse snelwegen?

Vincent wil Zon

Oud-redacteur Vincent Dekker belicht in een weblog innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie: dichtbij én ver van huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden