ColumnPatrick Jansen

Groen Gelderland mag trots zijn, Utrecht moet zich schamen

“Gelderland is de groenste provincie en moet dat blijven”, sprak de gedeputeerde trots. Een ambitie die groots klinkt, maar bij nadere lezing bescheiden is. De gedeputeerde zei het omdat de ruim 10.000 hectare nieuwe natuur die Gelderland in 2027 moet hebben aangelegd voor het Nationale Natuurnetwerk al in 2025 klaar is. En dat terwijl andere provincies ernstig achterlopen op schema.

Toch frons ik. Niet vanwege het potsierlijke idee dat je natuur kunt ‘aanleggen’, waarna het ‘klaar’ is. Dat is nou eenmaal hoe politici en ambtenaren praten. Nieuwe natuur aanleggen betekent grond aankopen, aannemers inhuren die het ‘inrichten’ – rommel opruimen, sloten dempen, beeklopen uitgraven, bodems afplaggen, bomen kappen, bomen planten, recreatievoorzieningen aanleggen etcetera – en doorverkopen aan een organisatie die het gaat beheren. Dan is het ‘klaar’.

In werkelijkheid begint de natuurontwikkeling natuurlijk daarná pas. Er verschijnen spontaan allerlei planten die komen aanwaaien of decennialang in de zaadbank bewaard waren gebleven. En er komen nieuwe dieren die mobiel zijn. Soms zitten er zeldzame verrassingen bij.

Het Nationale Natuurwerk had allang af moeten zijn

Ongeduldige beheerders helpen vaak een handje door te planten of maaisel en strooisel uit nabijgelegen natuurreservaten op te brengen, met daarin behalve zaden ook talloze minder mobiele beestjes. Wat volgt, is een deels voorspelbare afwisseling van soortengemeenschappen die we successie noemen.

Nee, ik frons vanwege het jaartal en het oppervlak. Het Nationale Natuurwerk had namelijk allang af moeten zijn. En veel groter.

Het Natuurbeleidsplan dat in 1990 startte beloofde Nederland 175.000 hectare nieuwe natuur, 40 procent bovenop de beschermde natuur die er toen was. Nieuwe reservaten waren keihard nodig om de terugloop van de biodiversiteit te stoppen.

Vrijwilligers verspreiden maaisel in de nieuwe natuur van het Binnenveld.Beeld Patrick Jansen

Maar zes jaar voor de eindstreep versoberde Rutte I het plan. De realisatie werd tien jaar uitgesteld. En de ‘realisatieopgave’ schoof , met onvoldoende budget, op het bord van de provincies. Die schrapten 95.000 hectare nieuwe natuur – 950 vierkante kilometer. Sommigen deden dat buitengewoon gretig. Koploper Utrecht schrapte 75 procent. Alleen Noord-Holland en Noord-Brabant schrapten niets.

Raaigrasland waar geen bloem bloeit

In het Binnenveld bij Wageningen, waar Trouw vorige week op bezoek ging, is het resultaat goed te zien. Hier, op het laagste punt van de vallei tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, waar schoon kwelwater de grond uit spuit, was een groot reservaat gepland, half in Gelderland half in Utrecht, met soortenrijk boerenhooiland met bijvoorbeeld orchideeën zoals dat hier een eeuw geleden overal lag.

De Gelderse helft is nu ‘klaar’. Graafmachines hebben de bemeste zode afgepeld en een rijke schakering van zand, veen en klei blootgelegd. De omstandigheden zijn weer gunstig voor blauwgrasland, dotterbloemhooiland en trilveen. Honderden burgers hebben meebetaald. Ik ook. Enthousiasme en trots zijn tastbaar, zowel bij hen als bij de provincie. Een ‘deltaplannetje biodiversiteitsherstel op regionale schaal’.

De Utrechtse helft van het gebied is het tegenovergestelde. Hier domineert raaigrasland waar geen bloem bloeit. Want Utrecht heeft alle natuurambities geschrapt. Recent is zelfs een stuk bestaand natuurreservaat opgedoekt.

Gelderland mag hier dus best trots zijn. Utrecht daarentegen moet zich schamen. En vooral ook de rijksoverheid die dit liet gebeuren.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden