null Beeld

ColumnEsther Bijlo

Groen bespioneren: de uitstoters of de activisten stiekem volgen?

In de nieuwe Bondfilm zou James een klimaatspion kunnen zijn. Met een raketrugzak suist hij boven oliezanden, slingert door de regenwouden op zoek naar illegale kappers en duikt uit een helikopter richting Chinese kolencentrales. De kans dat de volgende 007-aflevering er zo uitziet, is niet groot. Maar klimaatspionnen bestaan. Dat werd vorige week onthuld door de baas van de Britse geheime dienst MI6, Richard Moore – what’s in a name.

In een radiogesprek vertelde Moore, bijgenaamd C, dat Britse geheim agenten zijn begonnen met het ‘groen bespioneren’ van ’s werelds grootste vervuilers om erachter te komen of zij ‘eerlijk spel’ spelen en zich houden aan hun klimaatbeloftes. De dienst beschouwt de klimaatcrisis als ‘het belangrijkste onderwerp op de agenda voor buitenlands beleid’. Op zich heeft C er wel vertrouwen in dat landen doen wat ze toegezegd hebben om opwarming te beperken, maar ‘je hebt iedereen nodig aan boord’ en dus kan het geen kwaad om ‘zo nu en dan te checken’ of dat ook zo is.

Het is een interessant nieuwtje in een wereld die gezamenlijk zal moeten vechten tegen ontwrichtende klimaatverandering en die ook gezamenlijk de gevolgen zal voelen als dat onvoldoende lukt. De tijd van vrijblijvende goede voornemens is voorbij, in de ogen van MI6.

Stiekem naar schoorstenen gluren

In internationale defensiekringen dringt dat besef ook door. Droogte, hitte, zeespiegelstijging en slechte oogsten kunnen leiden tot conflicten, extremisme, oorlogen en vluchtelingenstromen. In Nederland wijst voormalig commandant der strijdkrachten Tom Middendorp hier al een tijdje op. De veiligheid is in het geding, is de overtuiging van Middendorp, die twee jaar geleden de eerste voorzitter werd van de International Military Council on Climate and Security. Deze club van militaire experts en onderzoeksinstituten verzamelt informatie en waarschuwt voor de gevaren van klimaatverandering.

Het Nederlandse leger is nog niet helemaal wakker, vindt Middendorp. Of de Nederlandse geheime diensten ook groene spionnen hebben, valt dus te betwijfelen. Hoewel het wezen van stiekem informatie vergaren natuurlijk is dat we er geen idee van hebben – wie weet staat er wel een onopvallende persoon in trenchcoat naar schoorstenen in vreemde landen te koekeloeren. Toch is dat onwaarschijnlijk. De diensten die over de veiligheid gaan lijken meer geïnteresseerd in de andere kant van het klimaatprobleem: niet in de uitstoters, maar in de activisten.

AIVD in de voortuin

Zo houdt de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) de voorman van Milieudefensie in de gaten. Iedere ochtend wil ‘een agent’ weten waar de milieuleider uithangt, zo was recent in een bijzin te lezen in een stuk van NRC Handelsblad over hoe burgers gevolgd worden in naam van de veiligheid. De NCTV is zelf geen inlichtingendienst, maar voedt wel de AIVD en de MIVD met informatie. De AIVD heeft bijzondere belangstelling voor klimaatactivisten. Medewerkers van FossielVrij, Extinction Rebellion en Code Rood zijn de afgelopen jaren benaderd door geheim agenten. De inlichtingenambtenaren stonden ineens in de voortuin of waren iemand gevolgd in de bus. Opdringerig vroegen ze: wil je informant worden en gegevens met ons delen over de klimaatbeweging?

In een open brief verzochten klimaatactivisten in de zomer van 2019 de AIVD ‘te stoppen met de intimiderende benadering van burgers die opkomen voor onze leefomgeving’. Hun acties zijn geweldloos en pro-democratisch, stelden ze. Dat lijkt niet gebeurd. Een onderwijswetenschapper en activist deed een paar maanden geleden in het Parool verslag van een bezoek van twee zich niet nader identificerende mannen die haar, al bladerend in haar boekenkast, onder druk zetten om informatie over protesten en mede-activisten met hen te gaan delen.

Het is de vraag of de wereld opknapt van groene James Bond-types die klimaatbeloftes gaan ‘checken’. Van infiltreren in vreedzame protestbewegingen wordt de planeet in ieder geval niet beter.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden