AnalyseEU-landbouwbeleid

Green Deal dringt overal door, behalve tot de landbouw

Frans Timmermans leed een nederlaag na een Brusselse week waar de traditionele landbouwbelangen weer aan het langste eind trokken.Beeld Reuters

Het EU-landbouwbeleid is als een tanker die niet van zijn koers is af te krijgen. Duurzame ambities dringen nauwelijks door tot deze sector - daarvoor is de landbouwlobby te sterk.

Milieuorganisaties en politieke voorvechters van een duurzamer Europees landbouwbeleid likken hun wonden na een week waarin de traditionele landbouwbelangen weer aan het langste eind hebben getrokken. Zowel de ministers van de 27 EU-landen als het Europees Parlement hakten knopen door over de gewenste koers van dat landbouwbeleid voor de komende zeven jaar, en de neutrale toeschouwer kan niet anders dan concluderen dat het opnieuw niet is gelukt deze moloch in beweging te krijgen.

Ten eerste blijft dat landbouwbeleid gigantisch veel geld opslorpen: bijna 400 miljard euro, 30 procent van de hele EU-begroting. Dat is nog tot daaraan toe, maar voor deze begrotingsperiode was de inzet om die sector dan op z’n minst grondig te hervormen en – de Green Deal van EU-klimaatcommissaris Frans Timmermans indachtig – een belangrijke bijdrage te laten leveren aan de strijd tegen klimaatverandering.

Landen krijgen alle vrijheid

Weliswaar wordt voor het eerst in de geschiedenis een deel van de EU-subsidies (waarschijnlijk tussen de 20 en 30 procent) verbonden aan duurzame landbouw. Maar die verplichting gaat pas gelden vanaf 2025, als de begrotingsperiode al over de helft is. Bovendien zijn de regels soepel te noemen. Landen krijgen alle vrijheid om het beleid in te vullen. Agrariërs zijn sowieso niet verplicht om iets duurzaams te doen.

Het grootste deel van de miljardenpot blijft gewoon gaan naar de traditionele directe inkomenssteun waarvan vooral de agrarische grootmachten profiteren: hoe meer hectares, hoe meer subsidie. Net als in de twintigste eeuw.

Vrijdag stemde een meerderheid van het Europees Parlement voor het hele pakket, nadat de grote partijen de afgelopen weken al compromissen hadden gesloten. Parlement en lidstaten moeten nog onderhandelen over het definitieve beleid, maar de richting is duidelijk.

Vegaworsten mogen vegaworsten heten

Een minuscuul onderdeel van het landbouwpakket (het parlement stemde deze week over bijna tweeduizend amendementen) kreeg buitensporig veel aandacht: het voorstel om benamingen als ‘vegaworsten’ of ‘kipstuckjes’ voor vegetarische producten te verbieden. Volgens de lobby van de vleesindustrie zijn die namen misleidend, omdat argeloze consumenten zouden kunnen denken dat ze vlees kopen.

Het voorstel strandde vrijdag in het Europees Parlement, tot teleurstelling van voorvechtster Annie Schreijer-Pierik (CDA). Die sprak van een ‘sterke vegalobby’. Anja Hazekamp (Partij voor de Dieren) was opgelucht: “Het besluit om veggie-burgers op het menu te houden, is een lichtpuntje in het verder rampzalige Europese landbouwbeleid”.

De zuivellobby boekte wel succes bij een gelijksoortig voorstel over benamingen met ‘melk’, ‘kaas’ of ‘boter’ erin. Dat moeten echt dierlijke producten zijn, vindt een meerderheid van het parlement. Een dergelijke regel bestaat al, maar die wordt wat het parlement betreft uitgebreid met omschrijvingen als ‘yoghurtstijl’ en ‘kaasalternatief’. 

Ambitieuze duurzame evolutie 

CDA-parlementariër Annie Schreijer-Pierik is ‘redelijk tevreden’. Zij spreekt van ‘een ambitieuze duurzame evolutie samen mét boeren en geen revolutie tégen boeren’. Maar bij Bas Eickhout (GroenLinks) is de teleurstelling groot. “De landbouwlobby heeft de aanval van de Green Deal succesvol afgeslagen”, zo vat hij de week samen. “Die Green Deal begint in alle sectoren zijn weg te vinden en wordt inmiddels mainstream. Het is allang niet meer iets waar alleen die ‘gekke groenen’ op hameren. Zelfs de industrie ziet dat er iets moet veranderen. Overal, behalve de landbouw. Ik ben nu elf jaar Europarlementariër en ik heb nog nooit een landbouwstemming gewonnen. Op al die andere fronten wel.”

De milieucommissie van het parlement, waarvan Eickhout ondervoorzitter is, stuit geregeld op de muur van de concurrerende landbouwcommissie, die grotendeels uit zeer conservatieve parlementariërs bestaat. Verder heeft de machtige landbouwkoepel Copa-Cogeca, zeg maar de LTO van de EU, van oudsher grote invloed op de Brusselse beslissers, een privilege dat de organisatie niet wil afstaan.

Nederlaag voor Timmermans

De afgelopen week hield Timmermans zich opvallend afzijdig. Hij zal echter niet vrolijk worden van de getoonde inzet van parlement en lidstaten. In mei presenteerde hij nog ambitieuze landbouwdoelen als onderdeel van de Green Deal, waaronder een minimum van 25 procent biologische landbouw in 2030, ongeveer een verdrievoudiging van het huidige aandeel. Hoe gaat dat ooit lukken met zulk vrijblijvend landbouwbeleid? “Timmermans heeft hier zeker een nederlaag geleden”, stelt Eickhout.

De GroenLinkser heeft nog een tip voor zijn PvdA-landgenoot: “Als hij het echt hard wil spelen, kan hij het hele landbouwvoorstel van de commissie terugtrekken. Hij zou kunnen concluderen dat wat nu op tafel ligt zo ver af ligt van zijn Green Deal, dat de commissie die optie zeker moet overwegen.”

Lees ook:

Carola Schouten over EU-landbouwakkoord: ‘Het is een stap vooruit’

Ministers worden het eens over koers EU-landbouwbeleid voor de komende jaren. Milieuorganisaties zijn teleurgesteld, maar minister Schouten is tevreden.

Harde strijd om EU-landbouwbeleid: deel vreest slappe groene ambities

Hervormingsgezinden vrezen slappe groene ambities. In het Europees Parlement is onrust ontstaan over de stemmingen over liefst tweeduizend amendementen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden