Gevaarlijk warm op Spitsbergen

Lawines richtten in Longyearbyen in december grote schade aan. Twee mensen overleden. De sneeuwmassa ging schuiven door de warme winter. Beeld epa

Modderlawines joegen deze maand 259 inwoners op de vlucht. Sneeuwlawines zorgden vorige winter voor 2 doden. De klimaatverandering is dagelijks zichtbaar.

"Het is een heel ander Spitsbergen." Zo bij de Noordpool is de opwarmende aarde geen kwestie meer van statistieken of angstbeelden: hier heeft klimaatverandering de bewoners al bereikt. Kim Holmén, klimaatonderzoeker en directeur van het Norwegian Polar Institute, komt al dertig jaar op de archipel in de Noordelijke IJszee. Zes jaar geleden verhuisde hij naar Longyearbyen, de hoofdstad die amper tweeduizend inwoners telt en het meest noordelijke vliegveld ter wereld heeft.

Holmén ziet de verschillen elke dag. De gletsjers trekken zich rap terug, de sneeuw smelt steeds vroeger in het jaar. Hij ziet vogels die eerder alleen op het vasteland voorkwamen, hij ziet inheemse soorten verdwijnen. De fjord die voorheen fungeerde als route om 's winters de stad uit te komen, bijvoorbeeld om te jagen, bevriest niet meer. Maar nog veel acuter in het leven van de bewoners hier: de gevaren die het nieuwe klimaat geïntroduceerd heeft.

Deze maand werden 259 inwoners uit Longyearbyen van hun bed gelicht. Ze moesten vluchten voor een regenbui, waarbij binnen een dag ruim 49 millimeter uit de lucht kwam. Na maanden van neerslag was de grond verzadigd en het gevolg waren modderlawines - de ergste in veertig jaar.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Kim Holmén: "Spitsbergen is kwetsbaarder dan ooit." Beeld Hollandse Hoogte

Aardverschuivingen

Op satellietbeelden zijn na het weer van afgelopen maand vijftig aardverschuivingen aan te wijzen. Volgens de geoloog Bernd Etzelmüller van de Universiteit van Oslo zullen deze weersomstandigheden, en de daaropvolgende verschuivingen en lawines, steeds vaker voorkomen. "Het hele systeem is uit balans."

Het was de tweede keer binnen een jaar tijd dat het Spitsbergse evacuatieplan in werking trad. In december veroorzaakte een ongewoon warme winter schuivende sneeuwmassa's. Twee mensen kwamen om het leven, de lawines veegden elf huizen van de kaart.

Inwoners beginnen zich ongemakkelijk te voelen, zegt Holmén. Een kennis van hem woonde vroeger in het huis waar afgelopen jaar de twee mensen onder de sneeuw bedolven raakten. "Hij huilde toen hij zag wat er met zijn oude huis gebeurd was. Het was negen jaar lang zijn thuis geweest, hij had zich er veilig gevoeld. Maar met elke evacuatie brokkelt het gevoel van veiligheid hier af."

Onveilig

Na de lawines van vorig jaar kreeg een Noors onderzoeksinstituut de opdracht een rapport op te stellen over de risico's en mogelijke oplossingen van het veranderende klimaat in de regio. De onderzoekers presenteren hun bevindingen in december.

Naar Holméns verwachting zullen sommige gebieden worden aangeduid als te onveilig om te blijven wonen. De burgemeester van Longyearbyen heeft al aangekondigd dat wanneer middelen als barrières niet meer helpen en verhuizen de enige oplossing is, Noorwegen elders nieuwe huizen zal bouwen voor de ontheemde bewoners.

Spitsbergen is kwetsbaarder dan ooit, zegt onderzoeker Holmén. "Er staan ons nog grote veranderingen te wachten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden