Vervuiling

Gerecyclede grond: ooit een voorbeeld van duurzaam hergebruik, nu een nachtmerrie

Zeeland, nabij Borssele: opslag van thermisch gereinigde grond in Nieuwdorp bij het bedrijf Ovet. Enorme bergen met een witte laag die schadelijke stoffen bevat. Beeld Werry Crone
Zeeland, nabij Borssele: opslag van thermisch gereinigde grond in Nieuwdorp bij het bedrijf Ovet. Enorme bergen met een witte laag die schadelijke stoffen bevat.Beeld Werry Crone

Gerecyclede grond van afvalbedrijf ATM in Moerdijk was ooit wereldwijd een voorbeeld voor hoe het moet in een circulaire wereld. Maar na milieuschandalen wil nagenoeg niemand dit ‘duurzame’ materiaal nog hebben.

Het is november 2015 als directeur compliance Jacques de Jong van recyclebedrijf ATM in Moerdijk een interview geeft aan ondernemersblad Port of Business. De Jong is vol lof over een ‘duurzaam en innovatief’ proces om zeer verontreinigde grond samen met vervuild asfalt thermisch te reinigen. Daardoor hoeft het materiaal niet meer naar de stort, maar krijgt het een nieuw leven in dijk- en waterbouwprojecten. “Vanuit China tot Canada komen bedrijven de kunst afkijken”, beweert hij vol trots. Het schoongemaakte eindresultaat heeft zelfs een keurmerk voor alleen de ‘meest milieuvriendelijke producten’.

Uitgelopen op nachtmerrie

Nu, ruim vijf jaar later, loopt Theo Olijve met geel hesje, witte helm en donkere veiligheidsschoenen tussen metershoge bergen gereinigde grond op het tjokvolle opslagterrein van het recyclebedrijf in Moerdijk. De productie van ‘thermisch gereinigde grond’ (tgg) was een paradepaardje van ATM, maar is uitgelopen op een nachtmerrie. “Wat dacht je van al onze medewerkers die dit dagelijks zien? Dat is verschrikkelijk, we zitten klem”, baalt Olijve, de nieuwe directeur van het bedrijf, dat onderdeel is van het beursgenoteerde Renewi.

Gerecyclede grond in de opslag van ATM in Moerdijk.  Beeld Werry Crone
Gerecyclede grond in de opslag van ATM in Moerdijk.Beeld Werry Crone

ATM, een van de grootste recyclingbedrijven van Nederland, reinigde jaarlijks honderdduizenden tonnen vervuilde grond en asfalt. Toen in 2016 ernstige milieuproblemen ontstonden bij projecten waarin dit materiaal was gebruikt, legde de inspectie het gebruik van tgg aan banden. Uit onderzoek van deze krant bleek eerder dat bij zeker tien projecten grote zorgen zijn om milieuverontreiniging. Schadelijke stoffen als benzeen, tolueen, chloride en sulfaat lekken op sommige plekken uit en vervuilen grond- en oppervlaktewater. Er stapelt zich een berg op van 2,8 miljoen ton gerecyclede grond die nagenoeg niemand meer wil hebben.

Hoe kon het misgaan?

De hamvraag: hoe kon de op papier schone grond, die aan alle normen voldeed, leiden tot grote milieuproblemen? Hoewel er in Nederland twee grote thermische reinigers zijn die grond schoonmaken (naast ATM ook Theo Pouw) zijn alle ‘probleemprojecten’ te herleiden naar grond van ATM. Het recyclebedrijf vindt dat ‘onverklaarbaar’, maar wijst er wel op dat aannemers, overheid en opdrachtgevers wisten dat het geen grond is die je ‘in de moestuin kan gebruiken’. “Het is industriegrond. Die is niet honderd procent schoon en kun je alleen gebruiken in bepaalde toepassingen”, vertelt Olijve. “Bijvoorbeeld onder wegen of op industrieterreinen.”

Geen goed toezicht en registratie

Toch kwamen er ook stoffen in het milieu zoals benzeen, die na het reinigingsproces verdampt hadden moeten zijn. Olijve suggereert dat de grond, nadat die ATM verlaten heeft, op verkeerde plekken is gebruikt of later mogelijk is gemengd met andere, vervuilde grond. “We hebben sterke vermoedens dat er iets is misgegaan toen de grond werd toegepast. Dat gebeurde niet door ons, wij zijn slechts de leverancier.”

ATM had geen zicht op wat er verder met hun grond gebeurde, het toezicht (door overheden) schoot tekort en goede registratie ontbrak. “Met de kennis van nu hadden we beter in de gaten moeten houden wat er precies met onze grond gebeurde”, erkent Olijve. Ook de inspectie en justitie kregen er ondanks onderzoek niet de vinger achter welke weg de grond precies aflegde. Waar het is misgegaan is niet meer te achterhalen. Het is daarom de vraag of ooit iemand opdraait voor de kosten van de milieuschade.

Geld toe

Om van hun voorraad grond af te komen moeten de recyclingbedrijven geld bijleggen. Ook heeft de inspectie strenge voorwaarden gesteld, zodat de voorraad alsnog kan worden gebruikt, maar zelfs dan willen de meeste opdrachtgevers de grond niet hebben.

ATM en Pouw hebben inmiddels hun productieprocessen drastisch aangepast. Alles wat nu nog wordt gereinigd, wordt niet als tgg gebruikt, maar gaat als zand en steentjes naar de beton- en asfaltindustrie. Maar daarmee verdwijnen de bergen voorraad niet. Olijve: “Straks worden we nog genoodzaakt het materiaal in een Duitse kolenmijn te storten. Dat zou toch van de gekke zijn? Zo halen we de nationale circulaire doelstellingen nooit.”

Strafrechtelijke onderzoeken

Het Openbaar Ministerie onderzocht ATM vanwege milieuverontreiniging door het gebruik van gerecyclede grond. Bij een drietal projecten waar gereinigde grond zorgde voor verontreiniging, zijn onderzoeken tegen ATM gestaakt of geseponeerd. Justitie kan niet bewijzen dat ATM wist van de verontreiniging, en het is niet te achterhalen of de grond na productie is gemengd met andere stoffen. Op dit moment loopt er nog een strafrechtelijk onderzoek vanwege handelen in strijd met de wettelijke certificaten van de grond.

Lees ook:

Miljoenen tonnen gerecyclede grond opgestapeld, bodemsaneringen stilgelegd

Bodemsaneringen liggen stil, na grote milieuproblemen met gerecyclede grond. Nagenoeg niemand wil deze schoongemaakte grond meer hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden