Jelle's weekdier

Gekko loopt op water. Hoe blijft een raadsel.

Gekko loopt op water. Multi-opname gemaakt door de onderzoekers.

Een gekko blijkt over het water te kunnen rennen. Hoe krijgt het dier dat voor elkaar?

Het lopen op water is een dusdanig contra-intuïtieve aangelegenheid, dat het verschijnsel met diverse religieuze connotaties is omgeven. Om te beginnen is er natuurlijk het verhaal van Jezus die over het water liep, een wonder dat, zoals in de evangeliën van Marcus, Johannes en Mattheus wordt vermeld, de nodige angst bij de toeschouwers opriep. Het mag duidelijk zijn dat een mens niet over water kan lopen, simpelweg omdat de oppervlaktespanning het gewicht niet kan dragen. De truc om je als mens toch over het wateroppervlak te bewegen zonder erin weg te zakken behoeft snelheid en een vergroting van het oppervlak van de voetzool. Aan beide voorwaarden voldoet de waterski.

Kleine dieren hebben het gemakkelijker. Schaatsenrijders (Gerris lacustris) en schrijvertjes (Gyrinus natator), respectievelijk een wants en een kevertje, zijn insecten die op het water kunnen lopen. Ook hier komt trouwens enige religiositeit aan te pas; de Vlaamse dichter Guido Gezelle vroeg zich af wat die schrijvertjes dan eigenlijk schrijven en constateerde dat het niets minder is dan ‘Den heiligen Name van God’.

En dan is er nog de helmbasilisk (Basiliscus basiliscus), een hagedis die met zijn grote achterpoten over het water kan rennen zonder weg te zakken en die daaraan de bijnaam Jezus Christushagedis heeft overgehouden. Jezus zelf rende overigens niet; volgens de evangelisten liep hij, maar dat terzijde. Tot zover de godsdienstige kant van het waterlopen.

Het verschijnsel blijft biologen bezighouden. Deze week verscheen een artikel in het tijdschrift Current Biology over een gekko die het kunstje ook flikt. In Singapore zijn filmpjes gemaakt van een over water rennende gekko (Hemidactylus platyurus). Men wist dat deze beestjes uiterst behendig en snel zijn; ze kunnen keihard rennen, zich hechten aan spekgladde oppervlaktes, zwemmen door de bladeren op de bosbodem en salto’s in de lucht maken. En nu blijkt dat ze ook in staat zijn om zich op het wateroppervlak te storten teneinde zich hard rennend naar een doel te begeven, bijvoorbeeld een boom waar ze in willen klimmen.

In het laboratorium zijn deze kunstjes in een aquarium herhaald en ook gefilmd. Het blijkt dat de gekko’s met alle vier hun poten rennen, tegelijkertijd met hun achterlijf en staart kronkelen en al doende waterskiënd op hun buik de overkant halen.

De mens zinkt

Er schuilt een hoop ingewikkelde wiskunde achter het waterlopen. Factoren die een rol spelen zijn de oppervlaktespanning van het water, het dichtheidsverschil tussen water en lucht, de zwaartekrachtversnelling (ofwel g-kracht), de maat van de poten en de snelheid waarmee die poten bewegen. De gekko is daarbij vooral interessant omdat het een dier is dat qua maat en gewicht het midden houdt tussen een insect (zoals het schrijvertje) dat de oppervlaktespanning moeiteloos trotseert aan de ene kant, en aan de andere kant een groot dier (zoals een mens) dat terstond zinkt.

Het onderzoek resulteert in ingewikkelde formules en statistiek en in de conclusie dat het over water rennen van de gekko’s afhankelijk is van een complexe combinatie van natuurkundige mechanismen, en dat meer onderzoek vereist is. Dat laatste is altijd een fijne conclusie voor onderzoekers.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden