Pensioenfonds

Geïnspireerd door Urgenda en het Shell-vonnis bereiden activisten nu ook een klimaatzaak voor tegen ABP

 ABP investeert nog volop in fossiele energie. Beeld ANP
ABP investeert nog volop in fossiele energie.Beeld ANP

Klimaatactivisten mikken nu ook op een rechtszaak om een pensioenfonds tot duurzaamheid te dwingen. Zij richten hun pijlen op ABP, vanwege diens grootschalige belegging in fossiele energie. De zaak die Milieudefensie won tegen Shell geldt als inspiratiebron.

Voor het eerst richten klimaatjuristen de pijlen op de financiële sector. De zaak die Milieudefensie recentelijk won tegen Shell beweegt nu ook actiegroep ABP Fossielvrij richting de rechtbank. Die protestclub, opgericht om het grootste Nederlandse pensioenfonds aan te sporen tot een duurzame beleggingskoers zonder olie, kolen en aardgas, verkent een vergelijkbare aanklacht.

Of die wordt omgezet in een rechtsgang moet nog blijken. “We kijken er met advocaten serieus naar. Het succes in de zaak tegen Shell brengt een versnelling teweeg”, zegt woordvoeder Hiske Arts van ABP Fossielvrij, een groep die tot dusver invloed zocht door actie te voeren.

“We zien dat onze campagne nog te weinig effect genereert”, zegt Arts. ABP, het fonds waarin docenten, politieagenten en ambtenaren hun pensioen opbouwen, belooft een duurzamere strategie waarbij meer geld zal vloeien naar klimaatvriendelijke projecten. De strategie die ABP afgelopen vrijdag ontvouwde om het belang in fossiele energiebronnen van naar schatting 17,4 miljard euro (op 466 miljard totaal) stapsgewijs te verkleinen, stelt ABP Fossielvrij niet tevreden. Ook het inschakelen van klimaatadviseurs en het formuleren van een scherpere CO2-strategie, zoals bestuursvoorzitter Corien Wortmann vrijdag aan ABP Fossielvrij beloofde, overtuigt de activisten niet.

Om in lijn te handelen met het klimaatakkoord van Parijs moet het pensioenfonds volgens de actiegroep per direct stoppen met alle nieuwe investeringen in olie, gas en steenkool. Bovendien zou het fonds de beleggingsportefeuille versneld moeten opschonen. “Onze achterban wordt heel enthousiast van het Shell-vonnis en krijgt haast.” ABP is bekend met de dreiging van de klimaatzaak maar wil hierop niet vooruitlopen, zegt een woordvoerder. “We wachten af.”

Meerdere rechtszaken vanwege falend klimaatbeleid

De hang naar een rechtsgang past in een trend. Milieuorganisatie Urgenda daagde met succes de overheid vanwege falend klimaatbeleid. Van dat vonnis wil directeur Marjan Minnesma nu harde naleving afdwingen door een nieuwe zaak bij het Europees Hof. Milieuorganisatie MOB won de roemruchte zaak die kwetsbare natuur moet beschermen tegen stikstof en Milieudefensie kreeg Shell veroordeeld tot 45 procent minder CO2-uitstoot in 2030.

“Tot onze spijt lijkt de gang naar de rechter ook voor de financiële sector het aanwezen instrument om adequate klimaatactie af te dwingen”, zegt Arts van ABP Fossielvrij. De organisatie richt de pijlen op ABP vanwege de omvang van het fonds, dat hoort bij de grote geldbeheerders van Europa.

“De gang naar de rechter voor milieu en klimaat is wereldwijd een trend”, zegt Harro van Asselt, als hoogleraar klimaat en recht verbonden aan de Universiteit van Finland. Mensenrechten en bescherming van de leefomgeving blijken een bruikbare juridische basis. Van Asselt onderstreept wel dat een klimaatzaak tegen een bank of een financiële instellingen uniek, nieuw terrein is. “Het is heel moeilijk te zeggen of zoiets kansrijk is.”

Eén keer eerder daagde een particulier, een lid van pensioenfonds Rest in Australië, zijn geldbeheerder vanwege veronderstelde klimaatschade. Omdat die zaak werd geschikt, kwam er geen inhoudelijk oordeel van de rechter.

Wanneer blijkt dat de achterban van ABP Fossielvrij besluit een kort geding de deur uit te willen doen, hoopt Arts dat de uitspraak van de rechter die daarop volgt internationale jurisprudentie oplevert, net zoals dat gebeurde in de beroemde Urgenda-zaak en het vonnis tegen Shell – al kan die laatste uitspraak mogelijk nog van tafel gaan, mocht Shell met succes hoger beroep aantekenen. “De impact van de financiële sector is enorm”, zegt Arts. Zij ziet, vanwege de dominante positie van ABP en de grote CO2-footprint die kleeft aan de omvangrijke investeringsagenda, gelijkenissen met de Shell-zaak.

Lees ook:

Na het Shell-vonnis kan elke grote vervuiler aangepakt worden, denkt deze jurist

Dat de rechter Shell verplicht om het Klimaatakkoord van Parijs na te leven heeft grote gevolgen, zegt juridisch expert Jan van de Venis. ‘Wereldwijd kan elk groot bedrijf dat de leefomgeving aantast nu zo’n rechtszaak aan zijn broek krijgen.’

Urgenda stapt naar Europese Hof omdat Nederland nalatig is met nakomen klimaatafspraken

Urgenda stapt naar het Europees Hof voor de rechten van de mens omdat Nederland de rechterlijke uitspraken over terugdringing van broeigassen niet nakomt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden