Fruitvliegjes in het lab. Beeld Hollandse Hoogte / Science Photo Library
Fruitvliegjes in het lab.Beeld Hollandse Hoogte / Science Photo Library

Jelle's WeekdierFruitvlieg

Geen beter diertje om te bestuderen dan de fruitvlieg

Een groot deel van het dierenrijk bestaat uit soorten wier lichaam bestaat uit een aaneenschakeling van segmenten die elkaar opvolgen als de kraaltjes van een snoepketting. Alleen de meer simpele levensvormen zoals sponzen, kwallen en platwormen zijn ongesegmenteerd. U kent het beeld van de ringetjes van de regenworm en de leden van de duizendpoot, maar ook de gewervelde dieren zijn gesegmenteerd. Denk maar even aan de ruggengraat van een vis, aan de plakjes waarin een stuk gestoofde kabeljauw uiteenvalt en ook aan uw eigen wervelkolom en de daaruit ontspruitende ribben.

Segmentatie is een bouwplan dat al heel lang bestaat en dat in de loop van de evolutie weliswaar vaak is aangepast aan de omstandigheden, maar nooit vervangen door iets beters. Vanuit de afzonderlijke segmenten kunnen structuren groeien die allerlei functies vervullen: de pootjes van de duizendpoot, insectenvleugeltjes, kreeftenscharen, de bijtende kaken van de daas. Om dat allemaal te laten ontstaan zijn genen nodig en om dat te begrijpen is er het vakgebied van de ontwikkelingsgenetica. En er is geen beter diertje om dit mee te bestuderen dan de fruitvlieg.

De fruitvlieg werd rond 1900 het favoriete modeldier van de bioloog Thomas Hunt Morgan. Hij ontdekte dat erfelijke eigenschappen vastliggen op de chromosomen en grondvestte daarmee het vakgebied van de genetica. In 1933 kreeg hij er een Nobelprijs voor. Sindsdien zijn met het fruitvliegje ettelijke duizenden onderzoeken gedaan en zijn er bibliotheken over volgeschreven. Zonder het fruitvliegje wisten biologen nog niet de helft van wat ze nu weten, er is geen diersoort die we zó goed kennen als dit nietige insectje.

Leuke kleine tomaatrode oogjes

U kent fruitvliegjes ook: laat ’s zomers het fruit iets te lang op de schaal liggen en binnen de kortste keren warrelen er kleine vliegjes boven en lopen ze met tientallen over uw zacht geworden perziken. Ze worden aangetrokken door de geur van overrijp fruit dat een beetje is gaan gisten en daardoor alcohol produceert. Ze houden dus van drank, reden waarom fruitvliegjes ook graag in uw glas Merlot of Chardonnay duiken (om er jammerlijk in te verdrinken). Maar grijp hun aanwezigheid ook eens aan om ze rustig te bestuderen, ze bijten niet. Fruitvliegjes hebben leuke kleine tomaatrode oogjes en u kunt de geslachten eenvoudig onderscheiden doordat de mannetjes een zwart achtereind hebben en de vrouwtjes niet.

De in het genetisch onderzoek meest gebruikte soort is Drosophila melanogaster (in die soortnaam zit dat zwarte mannenlijfje ook: melano = zwart en gaster = buikje). Dat onderzoek staat nooit stil want zoals meestal het geval is, roepen antwoorden weer nieuwe vragen op. In een recente publicatie wordt de ontdekking beschreven van eiwitten die ervoor zorgen dat zenuwcellen goed functioneren. Omdat mensen en fruitvliegjes veel van hun genen gemeenschappelijk hebben, heeft die ontdekking potentieel nuttige gevolgen voor onderzoek naar humane ziekten waarbij de zenuwcellen niet goed werken, zoals Alzheimer, Parkinson, ALS en neuropathie.

En wist u dat de allerlangste zaadcellen in heel het dierenrijk bij fruitvliegjes voorkomen? Er is zelfs een soort (Drosophila bifurca) die zaadcellen van ruim 5 centimeter lengte produceert. Dat is voornamelijk zweepstaart.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden