Wandelaars in het bos nabij Bilthoven.

InterviewBomenkap

Geef de natuur de kans, zeggen natuurorganisaties. ‘Er is nu anarchie in het bos’

Wandelaars in het bos nabij Bilthoven.Beeld Hollandse Hoogte/ ANP

Vlaktekap is schadelijk voor het bos, schrijven de stichtingen NatuurAlert en Natuurvolgend Bosbeheer aan de Tweede Kamer. Ook andere vormen van revitalisering in de Bossenstrategie van minister Schouten doen het bos meer kwaad dan goed, zegt oud-bosbeheerder Frits van Beusekom.

Bomen kappen geeft altijd reuring. Want bomen zijn mooi en goed voor ons, dus kom je aan ­bomen, dan kom je aan de mens. Toch is kappen niet taboe voor Frits van Beusekom. Als voormalig directeur van Staatsbosbeheer weet hij dat de natuur soms baat heeft bij wat ruimte. Wat er momenteel gebeurt, is echter ‘anarchie in de bossen’. ­“Gekapt wordt er voortdurend, want er is geen beleid.”

Dat beleid zou moeten voortkomen uit de nieuwe Bossenstrategie van minister Carola Schouten en de provincies, die maandag wordt besproken in de vaste Kamercommissie voor landbouw, natuur en voedselkwaliteit. Het document ‘Bos voor de toekomst’ bevat ambities en doelen voor de komende tien jaar en plannen hoe die te bereiken.

Van Beusekom hoopt echter dat de commissie het onderwerp con­troversieel verklaart voor de demissionaire minister of het in elk geval doorschuift tot na de aanstaande verkiezingen. “Het is niet verantwoord om dit er nu door te hameren”, zegt hij. “Er zit zoveel conflictstof in, het zou rampzalig zijn als dit beleid wordt.”

Samen met Jaap Kuper, voormalig rentmeester van Kroondomein Het Loo, schreef Van Beusekom een ‘Amendement op de Bossenstrategie’, dat de paragrafen over beheer van bestaand bos in ‘Bos voor de ­toekomst’ zou kunnen vervangen. ­Kuper is secretaris van de stichting Natuurvolgend Bosbeheer, Van ­Beusekom vervult die functie bij de stichting NatuurAlert. De stichtingen stuurden het amendement vorige week naar de commissieleden.

Wat is er mis met de Bossenstrategie? Een van de doelen is dat er in tien jaar 10 procent van de bestaande hoeveelheid bos bijkomt in Nederland. Dat is toch mooi?

“Er is niks mis mee dat er bos bijkomt, maar dat is een vlucht vooruit. ‘Bos voor de toekomst’ bestaat uit twee elementen: beheer van het ­bestaande bos en aanleg van nieuw bos. Prioriteit één, goed omgaan met het bestaande bos, blijft in de luwte bij de aankondiging van nieuw bos. Maar daar moeten we ons niet op blindstaren. Het moet er nog komen en dat gaat tientallen jaren duren, want bos groeit niet zo snel. Terwijl intussen bestaand bos wordt verwaarloosd en misbruikt.”

Hoe bedoelt u? Er zijn toch ook plannen voor revitalisering van bestaand bos?

“Veel van de revitalisering is in feite misbruik van het bos. De plannen staan vol onjuistheden en voorbarige aannames, ze zijn niet goed doordacht en soms is er gewoon sprake van misleiding. Er is een groot budget beschikbaar, mede omdat de strategie valt onder uitwerking van het Klimaatakkoord, en de gedachte erachter is: dat moeten we besteden. Je kunt wel suggereren dat het bos vreselijk ziek is, maar dat is een ­verzinsel. Er hoeft niet op grote schaal gedokterd te worden.

“Vlaktekap, het kappen van grote oppervlakten, is schadelijk voor de biodiversiteit en de bodemvruchtbaarheid en het houdt ook de ver­loofing van het bos tegen. Door spontane groei van loofbomen tussen oudere naaldbomen raakt het bos uit zichzelf beter bestand tegen effecten van het veranderende klimaat. Die zelfregulering is echter niet meegenomen, de strategie legt de nadruk op technische ingrepen als het bijplanten van zuidelijke soorten en het strooien van steenmeel om de bodem te herstellen, terwijl we nog niet weten hoe die op de lange termijn uitpakken. En ten ­onrechte staat er dat kaalkap nodig is voor een icoon als de eik,  terwijl de negatieve aspecten worden verzwegen.”

Waar doelt u op?

“Vlaktekap is in alle opzichten na­delig: voor de biodiversiteit, voor het klimaat en voor de opvang van CO2. Het is een negatieve vorm van bosbeheer. En ook nog eens een negatieve bedrijfsvorm, want het is verliesgevend, het levert alleen wat op dankzij subsidie. Wij onderscheiden twee soorten; het regulier beheer voor houtproductie, wat Kuper ­akkerbouw met bomen noemt, en kappen voor de natuur.

Frits van Beusekom. Beeld Maarten van Vliet, NatuurAlert
Frits van Beusekom.Beeld Maarten van Vliet, NatuurAlert

“Veel natuurterreinen in Nederland bestaan niet uit bos, maar uit bijvoorbeeld duin, heide of veen. Als je dat verwaarloost, gaan er bomen groeien en ga je die opruimen, dan is dat ontbossing. Het schoonmaken van zulke natuur is niet slecht, maar de vraag is hoe ver je gaat. Bos is te kwetsbaar om op los te gaan. Op veel plaatsen gebeurt dat wel, want er zit subsidie op het hout of kappen zorgde onder de PAS-regeling, de Programmatische Aanpak Stikstof, voor stikstofruimte. Het zijn vaak de landbouwbelangen of de houtkap die tellen. Die houtkap voor natuur hebben wij niet opgenomen in ons amendement, daar is vanuit de omgeving al genoeg aandacht voor en protest tegen.”

Is het volgens u beter om het bos met rust te laten?

“Het bos volgt zijn eigen, natuurlijke proces, daar hoef je niet zo stevig voor in te grijpen. Hout oogsten op bescheiden schaal, door middel van uitkap en dunning, is prima, maar vlaktekap is dat niet. Eigenlijk ­bestaat er in Nederland nauwelijks volwassen bos, dat is nog aan het ontstaan en dat moet je zijn gang ­laten gaan.

“Er is één negatief punt en dat is stikstof. Daar moet echt iets aan ­gebeuren, dat kun je niet met maatregelen in het bos oplossen. Er ligt een deken van stikstof over Nederland. In de Peel is die wat dikker dan elders, maar hij overschrijdt overal de kritische waarde. Je kunt een ­bufferzone bij een natuurgebied ­aanleggen als het echt niet lukt om intensieve landbouw te verplaatsen, maar dat is alleen een plaatselijke oplossing. Landelijk is het uitgangspunt dat de stikstofdepositie omlaag moet.”

Hoe komt het dat uw visie, en die van veel ecologen en bosliefhebbers, niet in de Bossenstrategie is verwerkt?

“Op het ministerie zitten mensen die technisch van bossen geen benul hebben. De schrijvers van de strategie, die van buiten zijn aangetrokken, zijn zelf ook niet deskundig. Ze hebben geluisterd naar mensen uit de bosbouwsector en die hebben als ­belangrijk en ongetwijfeld legitiem doel geld verdienen. Hun liefde voor het bos wordt mede bepaald door de opbrengsten, vooral als de samen­leving de tekorten wil bijpassen.

“Staatsbosbeheer zit ook ­helemaal op de foute lijn. Dat is van zo goed mogelijk beheren afgegleden naar commercieel werken. Het is pakweg tien jaar geleden veranderd onder invloed van het neo­liberalisme. De organisatie moest fors bezuinigen, is op afstand gezet en verzelfstandigd. Kwalitatief ­beheer is er niet meer maatgevend. Je ziet dat bij alle technische onderdelen van de overheid: beleid en ­uitvoering zijn gescheiden en er is een algemene bestuursdienst ­gevormd, met ambtenaren die ­switchen van het een naar het ­ander.”

Hoe zit dat bij de provincies? De Bossenstrategie is toch ook van hen?

“Ja, die zijn medeverantwoordelijk. En je ziet dat ze al anticiperen op de Bossenstrategie, met name door te kiezen voor vlaktekap. Een aantal provincies zal hopelijk een stapje ­terug moeten doen. Gekapt wordt er voortdurend, het is anarchie in de bossen.

“Mijn vrees is dat als de Bossenstrategie te veel weerstand en gedoe oproept, het ministerie de weg van de minste weerstand gaat volgen en de boel laat zakken, geen regie meer neemt en het vrije gesubsidieerde spel van de economische krachten weer ruim baan krijgt. Ik hoop op een nieuw beleidsvoorstel, waar ook andere partijen bij worden betrokken. En de burgerij.”

Welke rol moet recreatie daarin spelen? Het wordt immers steeds drukker in het bos.

“Houtproductie, waar nu indirect de nadruk op ligt, heeft niets te betekenen in vergelijking met het belang van bossen voor gezondheid en ­recreatie. Daar liggen de echte ­publieke belangen. Deze Bossen­strategie legt te veel de nadruk op de technische kant. En de burger ziet die kaalkap, vandaar de protesten; het is geen vorm van bosbeheer waarmee je het publiek bedient. Als je de natuur de kans geeft, is dat goed voor het bos, maar ook voor de mensen. We moeten er uitermate zorgvuldig mee omgaan.”

Lees ook:

Minister Schouten wil bomen planten, collega Van Nieuwenhuizen wil ze kappen

In tien jaar 10 procent bos erbij is de afspraak die natuurminister Schouten en de provincies hebben gemaakt. Elk kind op de basisschool plant een boom.

Natuurstichting roept Kamer op: sta niet toe dat boseigenaren een halve hectare bos mogen kappen

Een nieuwe natuurstichting wil dat minister Carola Schouten (landbouw, natuur en voedselveiligheid) terugkomt van haar plan om het kappen van stukken bos ter grootte van een halve hectare toe te staan.

Een bos moet oud mogen worden, vinden bosbouwers

Om de bossen klimaatbestendiger te maken sturen bosbouwers nu eigen voorstellen aan de politiek. Bossen waarin bomen oud worden en vergaan zijn nodig om de rijkdom aan soorten planten en dieren te herstellen, schrijven ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden