Geef burger geld en zijn achtertuin gaat open

Windmolens in de Groningse gemeente Bellingwedde. Foto: anp

Burgers strijden steeds vaker tegen energieprojecten. Windmolens, CO2 onder de grond, een gasrotonde: niet in mijn achtertuin graag. Zou een zak geld voor de betrokkenen dit verzet verminderen?

Een deel van de energiewereld denkt dat het helpt als omwonenden meer profiteren van projecten. Laat een plan vergezeld gaan van een zak harde euro's, goedkope energie voor het dorp of het plaatselijke zwembad of een fonds voor eventuele dalende huizenprijzen. Dan accepteren bewoners makkelijker de lasten van zo'n project.

"Je hoort dat steeds vaker", bevestigt Marjolein de Best van Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN). "Het wordt wel gebracht als dé oplossing. Waarom geven we niet gewoon geld?"

De Best, die onderzoek doet naar hoe burgers tegen energie en klimaatproblemen aankijken, betwijfelt echter of dat werkt. "Een deel zal overgehaald worden door geld maar dat is niet voor iedereen belangrijk. De wens om eerlijk en rechtvaardig behandeld te worden is een zeer sterk mechanisme."

Ook Jurgen Ganzevles, onderzoeker op het gebied van energie bij het Rathenau Instituut, ziet een zak euro's niet als het ei van Columbus. Maar het kan wel helpen om burgers mee te krijgen.

In Barendrecht wilde Shell CO2 opslaan in een oud gasveld maar stuitte op weerstand van de bewoners. Ganzevles: "Het had het er misschien anders uitgezien als je was binnengekomen met het verhaal: als er iets gebeurt of als de waarde van je huis daalt, dan vergoeden we dat. Zo laat je ook zien dat je vertrouwen in het project hebt. Dat is belangrijker voor de perceptie dan weer een onderzoek laten doen naar de veiligheid."

Ganzevles constateert dat bij de winning van fossiele brandstoffen compensatie geregeld heel vanzelfsprekend is. "Kijk naar de oliewinning in Schoonebeek. Daar heeft de Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nam) in het verleden van alles gedaan om het de landeigenaren naar de zin te maken, ook cash, men deed dat gewoon."

Zeer recent heeft de Energieraad, die kabinet en parlement adviezen geeft over energiekwesties. geopperd dat ook te doen als in Nederland naar zogeheten onconventioneel, moeilijk te winnen, gas zal worden geboord. Dat geeft meer last omdat er veel meer boorputten voor nodig zijn dan bij gewone gaswinning. 'Compensatie voor landeigenaren en gebruikers is onontbeerlijk voor een actieve medewerking', stelt de Energieraad.

Die ongelijke behandeling bij verschillende energieprojecten is wel verklaarbaar, maar zou eigenlijk moeten veranderen, vindt Ganzevles. "Nu is de vraag of er een budget is. Bij olie en gas staan de investeerders in de rij. Het is een lucratieve business en dan is er geld voor compensatie. Maar bij nieuwe technologie zoals windenergie en CO2-opslag is dat niet zo. Daar moet nog geld bij. Er is geen budget voor compensatie en beleidsmakers zijn zeer terughoudend om erover te praten."

Toch zal dat volgens Ganzevles moeten gebeuren. De energievoorziening in Nederland wordt ingewikkelder. Er is meer ruimte nodig voor energie uit zon en wind. Nederland moet ook nog de uitstoot van CO2 terugbrengen. "Dat zijn vraagstukken van nationaal, publiek belang. Maar de lasten liggen op lokaal niveau. Juist daarom moet er meer worden nagedacht over compensatie, want dan trek je dat wat recht."

Je komt er als overheid niet mee weg om te denken dat energie uit zon en wind 'de goede zaak' dient en daarom wel de steun van burgers krijgt, zeggen zowel Ganzevles als ECN-onderzoeker De Best. "Over energie en klimaat leven nog veel misverstanden bij mensen", ziet De Best in enquêtes. "Het is voor hen heel moeilijk in te schatten wat er moet gebeuren."

Ook Ganzevles ziet in onderzoeken dat de grote massa niet weet waar het heen moet en de ene keer vóór en de andere keer tegen een techniek stemt. "Je moet als overheid met een duidelijk verhaal komen, mensen echte medezeggenschap geven, en ja, dan helpt geld ook."

Of het grootschalig opslaan van gas onder de grond van Bergen en Alkmaar door zal gaan, besluit minister Verhagen (economische zaken) naar verwachting deze maand nog. De Noord-Hollandse gemeente Bergen blijft zich verzetten tegen de plannen vanwege het gevaar voor aardbevingen en de gevolgen voor de natuur.

Momenteel zet Verhagen opnieuw de veiligheid van de 'gasrotonde' op een rijtje. Uit eerder onderzoek komt naar voren dat de risico's 'aanvaardbaar' zijn. Investeerder Taqa, uit Aboe Dhabi, heeft convenanten opgesteld waarin geregeld wordt wat er gebeurt bij eventuele schade en hinder.

Bergen blijft zich verzetten tegen gasopslag

Die regelingen moeten echter 'ruimhartiger', stelt Bergen, dat de papieren nog niet heeft ondertekend. De gemeente wacht eerst de resultaten van het lopende onderzoek af en vervolgens het besluit van Verhagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden