ReportageGrauwe gans

Ganzenoverlast in Kinderdijk: ‘Ze poepen alles onder en kwetteren de hele nacht door’

Richard Slagboom (l) van de Natuur- en Vogelwacht ‘de Alblasserwaard’ en Pieter Paul Klapwijk, molenaar en woonachtig in het gebied.Beeld Arie Kievit

Ooit was de Hooge Boezem van de Overwaard bij Kinderdijk bekend om zijn rietvelden en zijn vogelrijkdom. Totdat de grauwe gans het gebied ontdekte. Komt het riet ooit nog terug?

Dertig jaar geleden bezocht Peter Paul Klapwijk met zijn vriendin iedere vrijdag zijn schoonouders. Zij woonden in een molen bij Kinderdijk die uitkeek op de Hooge Boezem van de Overwaard. Een gebied waar het overtollige water van de Alblasserwaard tijdelijk kan worden geborgen, voordat het afgewaterd wordt op de rivier de Lek. Als hij met zijn vriendin de boezem opvoer, moesten zij zich een weg banen door een meters dikke rietkraag. Goudgele riethalmen torenden boven hen uit.

Nu woont Klapwijk (58) zelf in de oude molen, die inmiddels uitkijkt op een grote waterplas met her en der een stukje riet. Grauwe ganzen vliegen over en strijken neer op een landbouwperceel even verderop. “Overdag foerageren de vogels net buiten het gebied, ’s avonds keren ze in grote aantallen terug. Dan poepen ze alles onder en kwetteren de hele nacht door”, spreekt Klapwijk uit ervaring.

De boezemwateren van Kinderdijk hebben te maken met een groeiende populatie grauwe ganzen, die de rietkragen aanvreten en voor veel overlast zorgen.Beeld Arie Kievit

Enorme overlast

Want de grauwe gans heeft het Natura 2000-gebied ‘Boezems Kinderdijk’ ontdekt. In 2015 broedden ruim zeshonderd ganzenparen in de Overwaard, in 2019 waren dat er al negentienhonderd. De vogels zorgen daarmee voor enorme overlast. De waterkwaliteit lijdt onder hun poep en de ganzenkuddes hebben een onstilbare honger naar vers, sappig riet.

Zo helpen ze het unieke rietlandschap langzaam maar zeker om zeep: de grauw ganzen schrokken naar schatting ieder jaar één hectare jong riet naar binnen. Logisch dus dat de beheerder, het Waterschap Rivierenland, de ganzenpopulatie probeert terug te dringen. Zo worden de eieren van de ganzen geprikt, zodat deze niet meer uitkomen. Zo nu en dan wordt zelfs een gans doodgeschoten. Het is allemaal onbegonnen werk, er zijn gewoon teveel ganzen. Het landschap had al te lijden onder wisselende waterstanden waardoor grote stukken riet wegspoelden. Het waterschap streeft nu naar een stabiele waterstand.

Het karakteristieke wuivende rietlandschap van de Overwaard is in vijf à tien jaar tijd voor een groot deel verdwenen. Slechts hier en daar zie je nog grote stukken riet. De aftakeling van de begroeiing gaat zo snel, dat moerasvogels erdoor in de problemen komen. Zo zijn de afgelopen jaren de kleine karekiet en de snor in aantal afgenomen. Het riet ving verder eeuwenlang grote golven op, nu liggen de dijken open en bloot en hebben de ganzen vrij spel op de taluds.

Richard Slagboom (48) is coördinator van de vogelwerkgroep van de Natuur- en Vogelwacht ‘de Alblasserwaard’ en goed bevriend met Klapwijk. Ieder voorjaar lopen ze samen met vrijwilligers van de vogelwerkgroep één dag door het riet van de Overwaard om de nesten van purperreigers te tellen, een vogel die in dit gebied in grote aantallen aanwezig is.

Slagboom: “Dit jaar was er voor het eerst zo weinig riet dat het gewoon te gevaarlijk werd om het te betreden. De nesten van de purperreigers hebben we daarom met drones moeten tellen.”

Grauwe ganzen, dol op sappig gras én het riet van de boezemwateren van Kinderdijk.Beeld Arie Kievit

De vrienden lopen vanaf de molen van Klapwijk de dijk op. Slagboom blijft bij een afgebrokkeld stuk in de dijk staan. “Kijk, dat komt nou ook door de ganzen.”Het gras is op deze plek volledig verdwenen en aarde en keien zijn zichtbaar geworden.

“Eerst hebben de ganzen het jonge riet opgegeten en het oude riet vertrapt. Vervolgens zijn ze in ganzenpas de dijk overgestoken”, zo legt Klapwijk uit. “Aan andere kant van de dijk heeft het waterschap al een beschoeiing geplaatst, zodat de ganzen de begroeiing onderaan de dijk niet verder kapot kunnen lopen.”

Rieteiland van bagger

Even verderop ligt er in de Hooge Boezem een rieteiland gemaakt van bagger. Het is een poging van het waterschap om iets aan het verdwijnende riet in het gebied te doen. In 2016 moest de watergang de Achterwaterschap uitgebaggerd worden en zat het waterschap met een enorme hoeveelheid bagger in de maag. Het besloot er een rieteiland van vijftien hectare van te maken, wat ook een broedgelegenheid voor de vogels zou kunnen zijn, zo was de gedachte. Dat heeft het waterschap geweten.

Klapwijk: “Al snel zag ik uit het slik massaal wilgen opkomen. In korte tijd stond het moeras er vol mee, maar riet was er in de verste verte niet te bekennen. Riet groeit alleen bij hogere temperaturen en onder de juiste omstandigheden.” Slagboom valt hem in de rede: “Wij zijn als vogelwacht juist heel blij met de inspanningen van het waterschap. Eindelijk wordt er wat aan het verdwijnende riet gedaan. Het is alleen heel moeilijk om nieuw riet te creëren.”

De wilgen moesten machinaal en met behulp van geiten weer uit het moeras worden verwijderd. Maar ook het weinige riet dat wel in het nieuwe moeras groeide, verdween snel. Het werd opgegeten door hongerige grauwe ganzen. Die hadden het eiland bliksemsnel ontdekt. Uit de vogeltellingen van 2019 blijkt dat 66 paar grauwe ganzen het vogeleiland ook als broedgelegenheid gebruikten.

De boezemwateren van Kinderdijk hebben te maken met een groeiende populatie grauwe ganzen. Doordat zij het jonge riet opvreten brengen ze andere broedvogels, zoals purperreigers, in gevaar.Beeld Arie Kievit

Kokosgaas met stekjes

Om het riet een kans te geven, heeft het waterschap tientallen bakken van kokosgaas met stekjes riet langs de randen van het rieteiland geplaatst. In de hoop dat, als de bakken verteerd zijn, het riet is aangeslagen. Maar ook als het lukt om het riet te laten groeien, blijven de grauwe ganzen voor het landschap een probleem.

Volgens Slagboom moet er gekeken worden naar de reden waarom alle grauwe ganzen op het gebied afkomen: “In het riet van de boezems kunnen de ganzen perfect broeden en krijgen ze in alle rust jonkies. Vervolgens halen ze hun eten net buiten het gebied waar de eiwitrijke graslanden liggen. Ze broeden in principe dus op loopafstand van de snackbar”, zo vertelt Slagboom.

Hij vindt dat de landbouwgronden rondom het gebied minder aantrekkelijk voor de grauwe gans moeten worden. “De weilanden moeten eigenlijk verschralen dus niet meer bemest worden. De boeren zouden dan uiteraard wel gecompenseerd moeten worden”, aldus Slagboom.

De mannen kijken vanaf de dijk over het boezemgebied uit. Zij moeten nog maar zien of er überhaupt nog riet gaat groeien op het eiland in de Hooge Boezem.

“Momenteel is het belangrijk dat het huidige riet nog behouden blijft en er wat wordt gedaan aan de toenemende populatie ganzen. Anders ben ik bang dat op deze manier al het riet over tien jaar weg is”, aldus Klapwijk.

Lees ook: 

Er zijn te veel ganzen om te schieten

Het staat nergens letterlijk omschreven, toch betekent het Ganzenakkoord de dood

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden