Amazonbaas Jeff Bezos, wandelt door een van de gigantische serres in zijn hoofdkantoor in Seattle.

Jeff BezosKlimaatliefdadigheid

Gaan de miljarden van de rijkste man ter wereld het klimaat echt helpen?

Amazonbaas Jeff Bezos, wandelt door een van de gigantische serres in zijn hoofdkantoor in Seattle.Beeld AP

De rijkste man ter wereld, Jeff Bezos van Amazon, stopt 10 miljard in een fonds voor klimaat en natuur. Hoe komt hij daartoe en wat zou je met dat geld kunnen doen?

Jeff Bezos heeft nog geen groene geschiedenis

De timing was opmerkelijk. Nog geen week nadat de rijkste man van de wereld het duurste huis in Los Angeles ooit aanschafte, maakte hij bekend 10 miljard dollar in het welzijn van de planeet te willen steken. De topman van het Amerikaanse bedrijf Amazon, Jeff Bezos, richt daarvoor het Bezos Earth Fund op. “Klimaatverandering is de grootste bedreiging van onze planeet”, verklaarde Bezos vorige week op Instagram de oprichting van het fonds. “Ik wil samen met anderen werken aan het versterken van bestaande en het vinden van nieuwe manieren om te vechten tegen het vernietigende effect van klimaatverandering op deze planeet die we met zijn allen delen.”

Zijn eigen ecologische voetafdruk is nog geen onderwerp van reflectie. Het ‘huis’ in Los Angeles, een beroemd landgoed in Beverly Hills, kost 165 miljoen dollar. Het voorziet onder meer in een tennisbaan, een zwembad, een golfbaan met negen holes en een eigen auto-garage plus benzinepomp. Bezos is rijk geworden door zijn aandelenbezit in webwinkelgigant Amazon. Met 130 miljard dollar is hij Bill Gates van het naburige Microsoft voorbij gestreefd. Krap 8 procent van dat vermogen stelt hij nu beschikbaar om te helpen het klimaat en de natuur te redden.

De werknemers van Amazon willen een duurzamer bedrijf

Opvallend, want tot nog toe is ook de ecologische voetafdruk van het eigen bedrijf nog geen topprioriteit voor Bezos. Dat was voor een groep werknemers aanleiding om de actiegroep ‘Werknemers van Amazon voor klimaatrechtvaardigheid’ op te richten. Zij kwamen afgelopen jaar in het geweer tegen de volgens hen slappe klimaatdoelen van Amazon, dat met het rondsturen van pakjes over de wereld en het verwerken van data toch flink bijdraagt aan CO2-emissie. Met een klimaatresolutie op de aandeelhoudersvergadering wilden de werknemers de druk opvoeren, maar die werd niet aangenomen. Zo’n achtduizend werknemers zetten daarnaast hun handtekening onder een oproep aan het eigen bedrijf om de samenwerking met de olie- en gasindustrie te beëindigen en te stoppen met donaties aan klimaatontkennende clubs. Het eerste is Bezos niet van plan, liet hij daarop weten, de donaties gaat hij heroverwegen.

Het pleidooi in eigen huis voor scherper klimaatbeleid leidde wel tot de belofte dat Amazon in 2040 klimaatneutraal zal zijn en 100.000 elektrische voertuigen gaat aanschaffen, zo maakte het bedrijf afgelopen september bekend. Maar andere techbedrijven zijn een stuk ambitieuzer. Microsoft bijvoorbeeld kondigde onlangs aan al in 2030 netto geen broeikasgas te willen uitstoten. Bovendien ging Amazons aankondiging gepaard met dreigende taal aan het adres van de kritische werknemers, zo onthulde de Britse krant The Guardian vorige maand. Ze kregen e-mails waarin met maatregelen werd gedreigd, als ze zich weer publiekelijk zouden uitspreken over de klimaatstrategie van Amazon.

Niet meteen gejuich over de klimaat­liefdadigheid

De klimaatgroep reageert nu met een – vooral argwanende – verklaring op de Instagram-post van Bezos over de 10 miljard dollar voor het Bezos Earth Fund. “We juichen de filantropische daad van Jeff Bezos toe, maar de ene hand kan niet geven wat de andere wegneemt”, constateren ze. Eerst het eigen bedrijf vergroenen, is logischer, vinden ze. “De mensen op aarde moeten weten wanneer Amazon stopt met het helpen van de olie- en gasindustrie die de aarde vernielen met nog meer olie en gasbronnen.” Het bedrijf helpt fossiele bedrijven namelijk met het opsporen van nieuwe bronnen. De groep twijfelt in de verklaring aan de oprechtheid van Bezos. “Zal Jeff Bezos echt leiderschap tonen of zal hij medeplichtig blijven aan het versnellen van de klimaatcrisis, terwijl hij doet alsof hij probeert te helpen?”

Critici van buiten het bedrijf wijzen na de gulle gift van Bezos nog op andere kenmerken van Amazon: belasting ontwijken, werknemers onderbetalen – niet bepaald duurzaam gedrag. Als het bedrijf gewoon aan de schatkist zou afdragen, kunnen democratisch gekozen politici beslissen hoe dat geld in te zetten voor het klimaat. Nu gaat dat in de VS niet zo maar op, met een klimaatontkennende president aan het roer. Meerdere miljardairs, zoals Warren Buffet, Bill Gates en Michael Bloomberg, hebben vanuit hun liefdadigheidsfondsen geld voor het klimaat beschikbaar gesteld, in een poging het debat te keren.

Personeel van Amazon demonstreerde vorig jaar in Seattle voor een duurzamer gedrag van hun bedrijf. Beeld AP

Het geld kan naar oplossingen die nu niet van de grond komen

Nu die 10 miljard is toegezegd, is de vraag ook hoe die dan het beste kan worden uitgegeven. Bezos zelf schetst alleen nog grote lijnen: “Dit wereldwijde initiatief zal wetenschappers, activisten en maatschappelijke organisaties steunen – elke inspanning die een reële mogelijkheid biedt de natuur te behouden en beschermen.” Komende zomer gaan de eerste gelden de deur uit. Tien miljard dollar klinkt veel, maar afgezet tegen de totale kosten van klimaatbeleid is het een schijntje. Het vergt naar schatting jaarlijks 2,5 procent van het wereldwijde inkomen om de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs te halen, opwarming onder de 2 graden. Dat is een bedrag van ruim 2100 miljard dollar.

Er is makkelijk een lijstje te maken van bestemmingen die het meest aantikken, zegt Detlef van Vuuren, klimaatonderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en hoogleraar aan het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht. “Op één staat: energie-efficiënter worden. Dat helpt tegen de uitstoot van broeikasgassen en zorgt dat we minder energie nodig hebben. Het eerstvolgende dat voor de hand ligt, is investeren in hernieuwbare energie. Stap drie is zoveel mogelijk overstappen van fossiele brandstoffen op stroom.”

Maar het is de vraag of je met zo’n fonds zaken moet financieren die sowieso al op het programma staan, werpt Van Vuuren op. Want naast dit eerste lijstje is er nog van alles wat moet gebeuren. “Zoals het vervangen van het laatste restje fossiele brandstoffen, in de zware industrie bijvoorbeeld. Daar hebben we nieuwe technologieën voor nodig, gebaseerd op waterstof of bio-energie. Ook moeten we, naast kooldioxide, de overige broeikasgassen verminderen, zoals methaan. Herbebossing en het voorkomen van ontbossing levert ook een belangrijke bijdrage.”

Het geld zou kunnen gaan naar dit soort zaken, die moeilijker van de grond komen. Dat geldt ook voor hulp aan ontwikkelingslanden. “Zij moeten die bocht naar schone energie ook maken”, zegt van Vuuren. “Je kunt er ook voor kiezen hen te helpen omdat de westerse wereld deels al in beweging is.”

De gift kan de gever ook vergroenen

Over de effectiviteit van de klimaatgelden van andere miljardairs, bijvoorbeeld de Bill en Melinda Gates Foundation, is nog niet veel te zeggen, dat is nog te vroeg. Die liefdadigheidsclub maakte een paar weken geleden bekend de koers te verleggen en de komende jaren veel meer geld in klimaatdoelen te gaan steken. Het financiert bijvoorbeeld onderzoek naar gewassen die in armere landen te verbouwen zijn en beter bestand zijn tegen droogte of overstroming. Grote landschapsherstelprojecten, zoals uitgevoerd door de organisatie Commonland, hebben doorgaans moeite financiering te krijgen van institutionele beleggers en zijn in de eerste jaren deels afhankelijk van donaties uit particuliere fondsen van vermogende families of individuen.

“Privaat geld is absoluut nodig voor het soort grote landschapsinitiatieven zoals wij die met onze lokale partners opzetten”, zegt Willem Ferwerda, directeur van Commonland. “Publiek geld is meestal voor de korte termijn, zodat het lastig is om er lokaal vertrouwen mee op te bouwen. De kaders voor zulke bijdragen zijn daarnaast erg strikt, wat moeilijk is vanwege de risico’s die inherent zijn aan dit werk. Commercieel geld is in de eerste fase van zo’n project te veel gericht op het maken van winst en ook voor de korte termijn. Wij werken aan een ander model van landschapsbeheer waarbij financiers voor lange tijd mee moeten willen doen en bereid moeten zijn risico’s samen te spreiden. Dan kom je in de opstartfase uit bij filantropie. Deze mensen helpen om spelregels te veranderen, dat is voor overheden en de meeste bedrijven lastig.”

Wel is het belangrijk dat de gever oprecht is en samen op wil werken. Of dat voor Jeff Bezos geldt, is onduidelijk, er zijn in ieder geval nog geen aanwijzigen voor een grote betrokkenheid bij de groene zaak.

“Wij hebben de ervaring dat dat heel belangrijk is”, zegt Ferwerda. “Het hart moet op de goede plaats zitten. Vooral omdat je voor lange tijd, voor decennia, een verbintenis aangaat. Wij zien ook dat de eigenaren van fondsen op hun beurt door de samenwerking beïnvloed worden. Zij worden zich bewuster van de problematiek en gaan daardoor bijvoorbeeld hun bedrijf veel meer verduurzamen.”

Geld kan ook averechts werken

Of ‘de natuur’ waaraan Bezos refereert een belangrijke bestemming zal worden, moet nog blijken. Sommigen hopen dat hij zijn tech-aura eer aan doet en verder kijkt dan de planeet alleen. Eerder had de topman het idee geopperd om industrie naar de ruimte te verplaatsen om intussen op aarde schoon schip te kunnen maken. Hij heeft ook miljarden geïnvesteerd in raketbedrijf Blue Origin.

The Economist suggereerde afgelopen week dat Bezos geld zou kunnen besteden aan onderzoek naar ‘geo-engineering’, het beïnvloeden van de atmosfeer door bijvoorbeeld zonlicht te reflecteren. Dat lijkt Van Vuuren niet de beste bestemming. “Het kan geen kwaad om te weten hoe het werkt. Maar het is een allerlaatste optie en we weten dat er gigantische risico’s aan zulke technologie zitten.”

Lees ook:

‘We doen lang niet genoeg tegen klimaatverandering, maar er zijn nog zat knoppen om aan te draaien’

Met de beloftes die ieder land nu gedaan heeft, stevent de wereld af op een opwarming van drie graden. Gaan landen die ambities nog aanscherpen? Klimaatexpert Detlef van Vuuren is voorzichtig optimistisch: ‘Er zijn knoppen zat om aan te draaien.’

Hersteller van de natuur

Om de ecocrisis te lijf te gaan moet de aanpak groter, breder en praktischer, vindt Willem Ferwerda. Hoe, dat laat zich zeer beslist niet samenvatten in deze vier regels. ‘Alles hangt met alles samen: droge bodems, overbegrazing, algengroei, dominantie van de zeeëgel, noem het maar op.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden