Mooiste NederlandMicrolandschap

Ga op zoek naar bijzondere stoepplanten

Een opvallend en gewenst stoepplantje is de papaver.

Ook bijzonder dicht in de buurt is genoeg groen te beleven. Sarah-Mie Luyckx keek aandachtig naar beneden en ontdekte met een planten-app allerlei soorten stoepplanten.

‘Of het wel goed met me gaat?’, vraagt een buurvrouw bezorgd terwijl ik gehurkt en met het hoofd gebogen op het parkeerplaatsje tegenover mijn woning zit. Dat is het geval – de coronastress is onder controle. Daarbij heb ik zojuist de sierlijke aren bewonderd van een toef kruipertjes: een wilde grassoort, die ook luistert naar de ludieke naam muizengerst.

Onkruid, inderdaad. Maar die term is ook maar een mening vinden ze bij de Leidse Hortus botanicus, die een campagne bedacht voor alles wat groeit en bloeit rond steen, asfalt en beton, en daarvoor de aanzienlijk sympathiekere benaming ‘stoepplantjes’ muntte. Want het doorgaans ongewenste grut verdient de nodige credits, verkondigt de hortus. Diens directeur, botanicus Paul Keßler, komt met een stevige opsomming. De plantjes nemen CO2 op, geven zuurstof af, zijn goed voor de biodiversiteit, zorgen voor verkoeling, en bevorderen volgens Keßler het welzijn van de mensheid, die in toenemende mate richting de dicht geplempte steden trekt.

De Oxalis corniculata, oftewel gehoornde klaverzuring.Beeld André Biemans

Klimaatverandering

Daarvoor moet bij de hordes verwoede onkruidverwijderaars die hun directe omgeving graag op orde houden waarschijnlijk wel een mentale knop om. Maar de oudste botanische tuin van Nederland (1590!) lijkt de tijdgeest mee te hebben. Door de beperkingen van de crisis kregen we – noodgedwongen – meer oog voor het kleine ofwel alledaagse. Dus waarom zouden we niet eens  inzoomen op het nietige natuurgebied onder onze schoenzolen?

Daar tref je bepaald niet onaardige jongens, waarvan sommige nota bene zijn komen aanwaaien vanuit toeristische contreien. Zo stuit ik al snel op de gehoornde klaverzuring: een van origine Zuid-Europese soort met paarsgroen klaverachtig blad en vertederend geel vijfbladig bloemetje. “Door de klimaatverandering is er de afgelopen drie decennia veel bijgekomen in het straatbeeld”, zegt Keßler. Bovendien helpt het feit dat gemeenten sinds een paar jaar niet meer met het milieuonvriendelijke glyfosaat (Roundup) mogen spuiten tegenwoordig een handje.

De hortus, onderdeel van de Universiteit Leiden, wil het veranderde microlandschap in kaart gaan brengen, maar kan dat onmogelijk in haar eentje. Daarom roept ze stoepplantspotters op regelmatig een stuk stoep te screenen, en hun gegevens te delen met de universiteit (zie kader).

De Plantago lanceolata.Beeld André Biemans

Muurvarens

Onontbeerlijk gereedschap is een ‘plantendeterminatie-app’. De hortusdirecteur adviseert Obsidentify. En dat blijkt inderdaad een handig én leuk speeltje. Hoewel ik – heel old-school – normaliter geen fan ben van met-de-mobiele-telefoon-op-pad, ontdek ik met behulp van een eenvoudig fotootje de wollige andoorn in de stenen omheining van mijn voortuin. En ook een muurvaren, wat me een lichtelijk gevoel van gêne bezorgt. Onlangs verwijderde ik nog rücksichtslos een paar van zijn broertjes in een vlaag van neurotische netheidsdrift, terwijl ik zijn gecultiveerde grote neef – die in een pot in mijn achtertuin prijkt – om de dag verwen met een plens vanwege de aanhoudende droogte.

Met een bijgestelde blik bezie ik grassprieten, die her en der een fris groen tapijtje vormen over het klinkerdek. Ook ontdek ik er smalle en grote weegbree: doodgewone types, maar met een imposante historie. De ovale bladeren met evenwijdige bladnerven werden in het verleden intensief gebruikt vanwege hun vermeende medicinale werking voor zo’n beetje elke kwaal die je kan bedenken.

Verder word ik oprecht blij van de composities rond de bordeauxrode lantarenpalen in mijn straat. Een opvallend uitgebalanceerd palet van een tere bloeier, grof harig blad en uitstekende iele grassprieten. Alsof een meester-bloemschikker het ter plekke heeft bedacht.

De stoepplantjes-poster van de Hortus Botanicus Leiden.Beeld Hortus Botanicus Leiden

Honderden soorten stoepplanten

Om de liefde voor stoepplanten aan te wakkeren, heeft de Leidse hortus op haar website een kalender geplaatst met 51 gefotografeerde exemplaren – voor elke week één. Maar dat er hier te lande heel wat meer in het wilde weg groeit en bloeit, bewijst het recent verschenen boek ‘Herbarium Schilderswijk – Biodiversiteit in de Haagse binnenstad’ van tuinier Vic van Pieterson. Een geboren en getogen Hagenaar die ‘tussen een drol en een patatbakje nog wel iets boeiends ziet’. Na vier jaar speuren in zijn sterk versteende buurt maakte hij de waslijst met 330 soortnamen. Waaronder flora uit verre streken, die volgens hem zijn mee gereisd met het bezoek van de multiculturele bevolking van de Schilderswijk. Ook ontdekte hij planten uit het nabij gelegen duingebied, die doodleuk het Haagse centrum zijn binnen gemarcheerd.

Botanisch stoepkrijten

Sinds de coronacrisis is stoepkrijten terug van weggeweest. En niet alleen dankzij schoolkinderen met (te) veel vrijetijd die binnen zittende buurtgenoten middels vrolijke tekeningen een hart onder de riem wilden steken. Ook volwassenen hebben zich erop gestort, maar dan de botanische variant, ofwel: ‘botanical chalking’. Daarbij wordt met krijt de naam bij een stoepplantje gekalkt om er de aandacht op te vestigen. De beweging ontstond in Frankrijk en Engeland (waar het overigens officieel verboden is). En vorige maand ging de trend hier ‘viral’.

Tips, boeken en apps

Voor meer informatie, proefjes, posters en het online-formulier voor eigen onderzoekgegevens: hortusleiden.nl/de-hortus/stoepplantjes

Naast determinatie-app Obsidentify worden ook Plantn@t, en Plantsnap gebruikt. Liever een ‘fysiek’ naslagwerk? Komend najaar verschijnt bij KNNV-uitgevers de paperback ‘Minigids stoepplantjes – 50 stoepplantjes herkennen’ van de Leidse Hortus Botanicus (€ 6,95).

‘Herbarium Schilderswijk – Biodiversiteit in de Haagse Binnenstad’, Vic van Pieterson, BLKVLD Uitgevers (€ 19,95)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden