Pierre Albers onder zijn zonnepanelen. De installatie beschermt de frambozenstruiken en levert stroom op voor zo’n honderd huishoudens.

Duurzaam kweken

Fruit kweken onder een dak van zonnepanelen, lukt dat?

Pierre Albers onder zijn zonnepanelen. De installatie beschermt de frambozenstruiken en levert stroom op voor zo’n honderd huishoudens. Beeld Koen Verheijden

Een frambozenkweker in Babberich heeft de primeur: een dak van zonnepanelen beschermt zijn fruitplanten. Dat klinkt ideaal, maar er kunnen ook nadelen aan kleven. De initiatiefnemers zitten er dan ook bovenop.

Nederlandstalige hits schallen door de ruimte. Kletsende bezoekers nemen plaats aan met kleedjes gedekte ronde tafels. Er hangt een uitgelaten sfeer in buurtcentrum Reijmer in Babberich. “Vol verwachting klopt ons hart”, zegt Jack van den Heijkant. Samen met zijn vrouw Helma en tientallen collega-telers van de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO) is hij naar het Gelderse dorp afgereisd om getuige te zijn van een landelijke primeur. “De fine fleur van fruittelend Nederland is hier bijeen”, zegt Frank Oomen van zonne-energiebedrijf Groenleven met Brabantse tongval. Hij wrijft in zijn handen.

De gastheer van het feestje, afgelopen week, is frambozenkweker Piet Albers. ­Iedereen komt zijn hand schudden. Als groet, maar vooral ter felicitatie. Na maandenlange voorbereiding kan Albers eindelijk zijn bijzondere proefproject laten zien. Als eerste Nederlandse fruitteler heeft hij lange rijen zonnepanelen boven zijn fruitplanten staan. Die vervangen de gespannen plastic doeken die normaal Nederlandse bramen- en frambozen beschermen tegen regen, hagel en wind. Groenleven bouwde de panelen: pikzwarte én exemplaren die door een glazen omranding licht doorlaten. “Zonne-energie boven fruit”, staat groot op een groot tv-scherm.

Keuvelend verlaat de groep buurtcentrum Reijmer om dat met eigen ogen te zien. ‘Zachtfruitbedrijf Albers’ ligt op steenworp afstand. Daar staan de weelderig groeiende frambozenplanten onder een zwart, modern dak van zonnepanelen, zover het oog reikt. Samen wekken ze stroom op voor zo’n honderd huishoudens, aldus de initiatiefnemers. Eigenaar Albers wijst naar de ­andere kant van het terrein. Daar staan fruitplanten zonder panelendak. “Het is een proef, hè”, zegt hij. “We zetten niet direct de hele kwekerij vol.” Eerst moet duidelijk worden wat de effecten zijn van het vervangen van kunststofdoek door panelen. Praktisch gezien, voor kwekers, ook op detailniveau. Want de grote milieuwinst van het project – wel zonnestroom, geen plastic – spreekt voor zich.

Wat doet het met de oogst?

Fruitkweker Hans Puijk uit Nieuwegein snoept een framboosje van de struik in Babberich. Hij wandelt onder de kap door, over de brede paden waar fruitplukkers hun werk kunnen doen. Hij komt kijken of het ook iets voor hem is, zo’n zonnedak. Een stevige overkapping is in Nederland geen overbodige luxe meer. Door klimaatverandering zijn ­regen- en hagelbuien heviger. Dat brengt ­risico’s met zich mee voor kwetsbare vruchten. Het mooie voor de telers is: Groenleven financiert de overkapping. In ruil daarvoor wil het bedrijf de groene stroom afnemen en verkopen, tot 25 jaar lang. 

“Het ziet er oersterk uit”, zegt Puijk. Toch is hij niet helemaal overtuigd. Hij vraagt zich af of er geen risico is dat de fruitteler nadeel ondervindt van de zonne-overkapping. Groeien de plantjes nog wel goed? Wat doet het met de oogst in kilo’s? “Groene energie is leuk, maar we moeten er als zachtfruitteler natuurlijk niet aan onderdoor gaan.” Verduurzamen wil hij wel heel graag, voegt hij toe. Verlies aan oogst raakt een fruitkweker al snel hard, want het zijn relatief kleine ­bedrijven. Precies daarom worden de effecten in Babberich gemeten. Onderzoekers uit Wageningen kijken mee.

Pierre Albers. Beeld Koen Verheijden

Fruitteler Ronald Mies loopt met zijn ­armen op de rug tussen de manshoge frambozenhagen door. Hij is van nabij Bergen op Zoom naar Babberich getogen. Mies begint pas net als producent van zacht fruit. Hij is er als de kippen bij om de nieuwste innovatie te zien. “Dit heeft potentie”, zegt hij. Dan met peinzende toon: “Maar het is wel pionieren.”

Om de eerste effecten te zien hoef je geen kenner te zijn. De frambozenplanten onder de zwarte panelen hebben vrij grote bladen, ze hangen een tikkeltje slap. De frambozen ogen mooi, maar relatief klein. Zeker vergeleken met de vruchten onder de ouderwetse plastic kap. Die groeien aan stevigere planten. En inderdaad: de frambozenstruiken onder de lichtdoorlatende zonnepanelen zitten daar tussenin. Die leveren 20 procent minder energie op, maar de planten eronder vangen meer licht om te groeien. “We zagen de bloemknopjes ook wat later opkomen onder de dichte panelen”, zegt innovatiemanager Klaas de Jager van tuindersorganisatie The Greenery. De eerste inschatting is dat transparante zonnecellen het best werken: ze produceren groene stroom zonder de fruitoogst te veel te ontregelen en vertragen.

De Jager is overtuigd van de kansen van zonnedaken in de fruitteelt. Ook bij toenemende hitte in Nederland bieden ze uitkomst, denkt hij. Hij zag al eens een proef in het Franse Toulouse. “Het laat me niet meer los! Ik zie een win-win-situatie voor me.” Daarom is het zo goed dat de studie in Babberich er is, zegt hij. “We moeten lichtmetingen gaan doen, en zoveel mogelijk monitoren.” Ook de effecten van een zonnekap op insecten en onkruid gaat ‘Zachtfruitbedrijf Albers’ bekijken. “We merkten al een effect op de suzuki-fruitvlieg”, zegt eigenaar Piet Albers met een frons. Die vlieg dook door de panelen meer op. Hoe dat precies zit is de vraag, maar de inschatting van de frambozenteler is dat het komt doordat regen, ­anders dan bij een plastic koepel, in één scherpe lijn van de panelen op de grond klettert. Albers: “Hij is dol op vocht, die suzuki-fruitvlieg.” Er lopen ook meer spinnen bij zonnepanelen, lijkt het. Bestuivende insecten laten zich ook goed zien, is de inschatting van Albers.

Het is goed dat zulke praktische punten ontdekt worden, zegt projectleider Willem de Vries van Groenleven. “Zo kun je tot ­oplossingen komen en de techniek opschalen.” Het is geweldige kans om fruitteelt te combineren is met productie van schone energie, zegt De Vries. Dubbele functies, daar gelooft het bedrijf in. “We moeten niet simpel zeggen ‘koe uit het land, zonnepanelen erin’. Liever kijkt het bedrijf ook naar het benutten van carports, bedrijfsdaken en ­delen van vliegvelden.

Niet voor de kleintjes

Drijvende panelen, daar gelooft de ontwikkelaar ook in. Liever niet in natuurgebied, maar op oude zandwinplassen met “beperkte ecologische waarde”, zegt De Vries. Dat het bedrijfsdoel zou zijn om land en water overal compleet vol te leggen met panelen is een misvatting, aldus Groenleven. Een beetje schaal is wel nodig voor voldoende ­opbrengst, zegt hij. Vanaf 4 hectare is het ­interessant voor Groenleven om, met rijkssubsidie, een zonnedak te bouwen bij fruittelers. Dat is behoorlijk groot, voor een gemiddelde bramen- of frambozenkweker. Klein­tjes in de sector komen niet in aanmerking.

De groene elektriciteit van het panelendak gaat volledig naar energiebedrijf Groenleven. De fruittelers hebben een lage stroomvraag, zegt fruitkweker Hans Puijk uit Nieuwegein. Zelf een energiehandel opzetten, daar hebben drukbezette fruitkwekers vaak echt geen tijd voor. “Om te besluiten of je een zonnedak wil, moet je een rekensom ­maken”, zegt hij. “Levert het je iets op, of ga je erop achteruit?” Eén effect hoeft proefkonijn Albers in Babberich in elk geval niet meer te onderzoeken. Die zonnekap staat als een huis. Bij harde wind hoeft hij die niet in stukken bijeen te rapen, zoals fruittuinders weleens moeten doen als losgerukt plastic hun land opgewaaid is.

Lees ook:

Een beter milieu begint op je bord. Maar hoe dan?

Weinig mensen zullen het precies bijhouden, maar Nederlanders nuttigen iedere dag ongeveer 3 kilo voedsel. Daar zit een stevige potentiële milieuwinst. Al wordt het nog best een klus om Nederland anders te laten eten.

De aardbei trekt de unieke Spaanse natuur droog

De natuur van Zuid-Spanje verschrompelt. Illegale waterputten trekken de regio droog, want de teelt van zacht fruit gaat voor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden