Naschrift

Frits Kool bedacht hoe het moest, duurzame landbouw

Frits Kool nam anderen graag mee in zijn visie over duurzame landbouw, maar was geen drammer. Beeld foto Marri de Jong

Als melkveehouder zag Frits Kool al vroeg in dat met schaalvergroting een doodlopende weg werd bewandeld. Hij ging 25 jaar geleden al biologisch boeren. Kool leefde met respect voor de natuur, zijn vee en medemens, zowel dichtbij als ver van huis.

"Als onze lieve Heer een rentmeester voor zijn schepping had uitgezocht, grote kans dat hij dan bij Frits uitgekomen was", zegt Eip Aantjes. Het zijn grote woorden, die samenvatten waar zijn vriend Frits Kool voor stond: verantwoord omgaan met alle leven om ons heen. Vanuit die houding kozen Frits en zijn broer Gert-Jan al vroeg in de jaren negentig voor een biologische bedrijfsvoering op hun melkveehouderij in de Alblasserwaard.

Dat was indertijd, zeker in deze contreien, een vooruitstrevende stap die de meeste vakbroeders argwanend bekeken. Biologisch boeren, dat vonden zij iets voor types met geitenwollen sokken. Als boer moest je mee in de door agrarische voorlieden, banken en veevoerbedrijven opgelegde schaalvergroting. Deed je dat niet, dan werd je als verrader gezien. "Je kreeg aardig wat drek over je heen. Maar wij waren die economie toen al spuugzat", zegt collega Piet Brouwer.

'Wij', dat zijn de boeren die in 1983 de Werkgroep Alblasserwaard - Vijfheerenlanden oprichtten. Die ging zich inzetten voor duurzame landbouw en ontwikkelingssamenwerking. In Nederland liepen landbouw en veeteelt al tegen de grenzen van hun groei aan. Denk aan de melkplas, boterberg, superheffing en mestoverschotten. In verre buitenlanden werden kleine boertjes de markt uit geprezen, omdat onze zuivelproducten met exportsubsidies werden gedumpt.

Frits Kool en Piet Brouwer, Teunis-Jacob Slob en Max van Tilburg vonden dat het anders moest. Waarom zouden wij hier steeds meer voedsel moeten produceren? Zij reisden naar Zuid-Amerika en zagen dat het eerlijker moest. 'Mondiaal denken, lokaal handelen", luidde hun motto. Van Tilburg werd als eerste zelf biologisch boer, Frits en Gert-Jan Kool volgden enkele jaren later. Ze staakten het gebruik van kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen en (voor zo ver mogelijk) antibiotica. Hun veestapel werd niet groter dan zo'n 90 melkkoeien. Die Holsteiners grazen in de wei zo gauw dat kan. Op de vijftig hectare land groeit alleen gras, het voedsel voor hun vee. En alle mest die de koeien produceren, kunnen ze op het eigen land kwijt.

Pilsje

Hun bedrijf ten westen van het dorpje Hei- en Boeicop, De Groene Hofstee geheten, is in balans met de grond waar het op staat. Frits en Gert-Jan hadden ook ruim voordat ze bioboeren werden extra oog voor de natuur. Ze hielden bij het maaien rekening met weidevogels, zoals de grutto, zodat die ongestoord konden broeden. Hun slootkanten groeiden uit tot kleurrijke paradijsjes vol bloemen, die weer insecten, kikkers en vogels aantrekken

Je kunt Frits Kool gerust een pionier van de duurzame landbouw noemen. Een boer die zijn biologische boodschap ook graag aan de man bracht. Zonder spiekbriefjes hield hij de vlammendste betogen. Het maakte hem niet uit wie er in de zaal zat, ook toenmalig Rabo-topman Herman Wijffels kreeg ooit een veeg uit de pan. Hij kreeg er de handen voor op elkaar, zoals altijd. Frits had een missie, maar hij was geen drammer, had respect voor collega-boeren die op het pad van duurzaamheid nog niet zo hard liepen. Brouwer: "Frits had visie én inzicht. Hij kon de waarheid vertellen, maar deed dat wel met een lach. En al was je het met hem oneens, dan dronk hij na afloop wel samen een pilsje."

Frits Kool droeg zijn haar net zoals het uit zijn hoofd groeide. Beeld foto Marri de Jong

Kool wordt omschreven als een bruggenbouwer, die boeren en burgers dichter bij elkaar bracht, om zich samen sterk te maken voor natuur en milieu. Zo ontstond ook Den Haneker, de eerste natuur- en landschapsvereniging van ons land, waarin agrariërs en burgers samenwerkten. Natuurbeschermers en boeren stonden in die tijd lijnrecht tegenover elkaar. Maar Frits nam ze mee het weiland in en toonde hoe hij de gruttonesten spaarde. Hij won er alras hun vertrouwen mee.

Geen massaman

Frits was eigenzinnig, liep nooit met de massa mee. Zo besloot hij als jongeman om geen belijdenis te doen bij zijn hervormde kerk in Hei- en Boeicop. Maar waar anderen definitief afhaakten, bleef hij wel trouw ter kerke gaan. Op 62-jarige leeftijd, deed hij alsnog belijdenis, want nu pas stond daar een dominee naar zijn hart. Dat déze dominee hem juist aansprak, leek niet toevallig. Ze deelden een gezamenlijk verleden in de natuurbescherming.

'Boer zoekt Vrouw' zou aan Frits Kool een ideale deelnemer hebben gehad: een verstokte vrijgezel vol humor, voor wie uiterlijk vertoon onbelangrijk was. Zijn favoriete kleding: een oude spijkerbroek en T-shirt. Zijn haar droeg hij net zoals het uit zijn hoofd groeide. Na een week hard werken zocht hij op zaterdagavond gezellig de kroeg op. Frits woonde midden in de biblebelt, maar leefde met een bourgondische inslag. In zijn tienerjaren trok hij op de brommer naar discotheken in de omtrek, zoals de fameuze Ponderosa in Hoornaar. Hij bezocht menig hardrockconcert, onder meer van zijn favoriete bands Status Quo en the Scorpions. Hij hield van voetbal en ging weleens naar Ajax, maar hij was ook gelukkig in dorpscafé Het Trefpunt, met vrienden en een flesje Heineken, zonder glas.

Harinkje

Frits Kool was allerminst eenzaam, had juist veel vrienden, voor wie hij ouderwets de tijd nam. Met moderne apparaten, zoals computers of smartphones, had hij niets. "Frits stuurde geen appje, hij kwam bij je op bezoek", vertelt Aantjes. Toen hun gezamenlijke vriend Jan Nobel kanker kreeg, nam Frits hem mee uit fietsen. En toen dat niet meer ging, kwam hij thuis op visite, met een harinkje als troost. "Als je vriend van Frits werd, dan was je vrienden voor het leven", zegt Aantjes, die Kool leerde kennen bij de brandweer.

Tijdens een Oranjefeest namen vijf spuitgasten als Araboeren deel aan de plaatselijke optocht. Het vijftal bleef elkaar trouw, ook na opheffing van het plaatselijke brandweerkorps. Eén keer per jaar gingen ze varen in Friesland. Zo ook afgelopen maand, voor het eerst zonder hun net overleden vriend Jan. Vier dagen later kreeg het clubje bericht dat ook Frits plotseling was overleden...

Het was een mooie dag geweest, waarop Kool samen Max van Tilburg urenlang had gefietst. Geestverwanten waren ze, biologische boeren van het eerste uur. Max verkaste naar een boerderij nabij de Waddenzee, maar het contact verwaterde nooit. Daags na Max' verjaardag hadden ze door het Groningse polderlandschap gefietst. Onderweg was er weer volop discussie, zoals altijd, over de schaalvergroting in de landbouw, nog steeds actueel. Op de terugweg naar Max thuis, met de fietsen achterin de oude Volvo V40, werd Frits vermoedelijk onwel. Hij raakte van de weg, botste op een boom en was op slag dood. Zijn laatste adem blies hij uit over de arm van Max, die vrijwel ongedeerd uit de auto kwam.

Zo kwam een abrupt einde aan het leven van een aimabel man, die van wieg tot graf in Hei- en Boeicop had gewoond. In dit dorp met 900 zielen werd Frits Kool geboren in een traditioneel boerengezin met vijf kinderen. Zijn drie zussen herinneren Frits als een rustig kind. Als ventje van zeven molk hij zijn eerste koeien. Hij raakte dol op die dieren, wist alles van ze. Die kennis vergaarde hij niet alleen thuis op vaders boerderij, maar ook aan de middelbare landbouwschool in Gorinchem, waar de toenmalige directeur zijn pupillen leerde te boeren met respect voor de dieren, het milieu en de medemens.

Sappig hei- en Boeicops

Frits was een echte familieman. Zijn neefjes en nichtjes waren dol op hun oom en andersom gold hetzelfde. Zondags trok hij op zijn fiets, een antieke onverslijtbare Fongers zonder versnellingen, de polder in. Onderweg had hij zijn adresjes, familie of vrienden, bij wie hij aanklopte voor een bak koffie, maaltijd of biertje. Overal was hij even welkom. Want als Frits binnenkwam werd het gezellig. Iedereen herinnert zich zijn gulle lach, maar vooral ook zijn bevlogen verhalen, in sappig Hei- en Boeicops verteld. Zo bouwde rentmeester Frits Kool aan een waardevolle erfenis: hij heeft boeren en burgers geïnspireerd tot duurzame landbouw voor een rechtvaardiger wereld.

Frits Kool werd op 18 april 1954 geboren in Hei- en Boeicop. Hij overleed op 7 augustus 2017 in Leens.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden