Natuurbescherming

Friezen botsen met boeren: ‘landschapspijn’ door uitbreiding melkveehouderij

Berry Overbeek en Jan Dirk de Boer van het Actiecomité Behoud Coulisselandschap.Beeld Reyer Boxem

In Friesland staan natuurbeschermers en boeren lijnrecht tegenover elkaar. Een melkveehouder die moet uitbreiden om zich staande te houden, begrijpt niets van de weerstand. “Wat een commotie om vier bomen.”

Berry Overbeek van Actiecomité Behoud Coulisselandschap staart naar de voren van zwarte klei. Aan de rand van een idyllisch kerkepad in Feanwâlden (gemeente Dantumadiel) lag tientallen jaren een stukje ongerepte natuur, omzoomd door elzensingels. “Het zag er paars en geel van de bloemen”, zegt Overbeek. “Moet je nu eens zien.” 

De bloemrijke weide heeft plaatsgemaakt voor omgeploegde aarde. Die wordt straks ingezaaid met raaigras, want een veehouder heeft het land gekocht. Dat heeft kwaad bloed gezet bij de gemeenschap. Zij verzetten zich vooral tegen de geplande ontsluitingsdam (oversteek) van tien meter, dwars over het pad. “Die doorsnijdt dit eeuwenoude tsjerkepaad en tast dit unieke stukje coulisselandschap aan”, sombert bewoner Ed van ’t Westende. 

In juni zamelde het actiecomité 130 handtekeningen in. “Boeren en burgers botsen”, kopte het Friesch Dagblad vorige week. Niet alleen in Feanwâlden bevechten omwonenden de uitbreiding van veehouderijen. Ook in het nabijgelegen Feanwâldsterwal en Doezum komen ze in het geweer.

De teloorgang van bloemrijke weilanden 

Al ruim vier jaar woedt in Friesland een discussie over ‘landschapspijn’. Trekvogelecoloog Theunis Piersma doelt ermee op de teloorgang van bloemrijke weilanden zonder boerenlandvogels, veroorzaakt door de moderne, grootschalige landbouw. Het monotone, stille landschap wekt bij verontruste burgers een gevoel van zowel weemoed als pijn op. Pijn over verlies aan biodiversiteit door het verdwijnen van planten, bloemen, insecten en vogels. 

Nu mobiliseert deze landschapspijn mensen in Feanwâlden. Zij hebben kritiek op de melkveehouders, het echtpaar Harm van der Mark en Hilly Harmsma. De boeren kochten twee jaar geleden zo’n vier hectare om hun bedrijf te vergroten. Hilly Harmsma: “Het kwam in de verkoop en dit stuk land ligt mooi dichtbij ons bedrijf”. 

Een perceelvergroting is dringend nodig om rendabel te kunnen boeren, onderstreept haar man. De bezwaren van omwonenden begrijpt hij niet goed. “Het land heeft een agrarische bestemming. Wat een commotie om vier bomen.” Die verdwijnen voor een tien meter brede toegangsweg. “De weg is nodig om op mijn land te komen met mijn machines, giertanks en sleepslangen.”

De boer kreeg geen vergunning voor het kappen van de bomen aan de elzensingels, noch voor het dempen van sloten. Wel mocht hij bomen voor de damaanleg kappen. Daartegen tekende het actiecomité bezwaar aan. Een toegangsweg van drie meter kan ook, vindt de protestgroep. “Er zijn andere dan alleen economische belangen”, vindt  Van ’t Westende. “Dit kleine gebied heeft recreatieve, historische en natuurwaarde." 

De beste robotmelker van Nederland

Boer Van der Mark denkt daar anders over. “Iedereen praat over de natuur, maar ik ben geen boer voor de natuur. Vijf jaar geleden heb ik een nieuwe stal laten bouwen. Wij melken 1,8 miljoen liter melk, maar als dat 1,2 miljoen zou zijn, hang je aan het infuus van de bank.” Van der Mark is topmelker. In 2018 werd hij uitgeroepen tot de beste robotmelker van Nederland. 

Wethouder Gerben Wiersma (ChristenUnie) van Dantumadiel pleit voor een dialoog tussen boeren en burgers over natuurinclusieve landbouw. Het is tijd voor bezinning, stelt hij. “We moeten een compromis vinden. Van oudsher zijn hier bij de dorpen veel boerenbedrijven, licht hij toe. “Boeren krijgen steeds grotere tractoren en via kleine weggetjes kunnen ze niet goed bij hun land komen. Aan bezwaren van burgers zou je bijvoorbeeld tegemoet kunnen komen door de randen van weilanden in te zaaien met bijenmengsels. Daarmee bevorder je de biodiversiteit.” Hij is met de boeren in gesprek over de breedte van de toegangsweg. “Misschien kan die ook zeven meter worden in plaats van tien.”

Lees ook:

Landschapspijn tussen het betongras en de turbokoeien

Jantien de Boer wil haar pijn delen, ze probeert ‘het schrijnende gevoel’ dat het wegkwijnende Friese landschap bij haar oproept, over te brengen op anderen. ‘Ik wil mensen de pijn laten voelen, ze stimuleren om weer met hun zintuigen de natuur te beleven.’ De Boer schreef een boek over haar landschapspijn.

Is dit het landschap dat we willen?

Nederland verdoost, versnippert, verglinstert en verwaait. Dat moet anders, vindt het Planbureau voor de Leefomgeving. Het landschap moet leidend worden in het beleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden