InterviewFrans Timmermans

Frans Timmermans over EU-klimaatwet: Moeder Aarde zal ons bij de les houden

Frans Timmermans licht zijn voorstel toe. Beeld EPA

Volgens Frans Timmermans zal de EU-klimaatwet die hij vandaag presenteert een ‘revolutie’ ontketenen. ‘De beslissing van de lidstaten over klimaatneutraliteit in 2050 heeft consequenties.’

Grote woorden schuwt de Europese Commissie niet als het gaat om de strijd tegen klimaatverandering. Bij de presentatie van de zogeheten Green Deal in december sprak voorzitter Ursula von der Leyen van een ‘man-op-de-maan’-moment voor Europa. En in dit interview met zeven Europese kranten stelt vicevoorzitter Frans Timmermans dat de EU-klimaatwet die hij vandaag presenteert een ‘revolutie’ zal ontketenen.

“Dit is de eerste keer dat de EU zegt: we pinnen ons vast op het doel dat we in 2050 klimaatneutraal zijn (dus met nul uitstoot aan broeikasgassen, red.). Je zou de klimaatwet kunnen zien als een ‘wet voor wetten’. Hiermee leggen we elk ander wetsvoorstel langs de meetlat van het 2050-doel. De grootste verdienste van de klimaatwet is dat we tegenstrijdigheden weghalen uit EU-beleid. In die zin is het tamelijk revolutionair, ja.”

In het voorstel van Timmermans kijkt de Europese Commissie de komende decennia, vooral vanaf 2030, elke vijf jaar naar de nationale inspanningen. Als die tekortschieten, kan de commissie bijsturen, al zal nu de discussie gaan woeden over hoe ver Brussel daarin kan gaan. EU-critici zien de klimaatwet dan ook als een ‘machtsgreep’.

Die kritiek ergert Timmermans zichtbaar. “Het zijn de lánden die zich hebben gecommitteerd aan klimaatneutraliteit in 2050. Dat hebben wíj niet gedaan. We hebben heus geen pistool op hun hoofd gezet om hen hiertoe te dwingen. Dat is weer een van die verbazingwekkende dingen in de Europese politiek. De Europese Raad (waarin alle nationale regeringsleiders zitten, red.) beslist iets. En dan, als de commissie voorstellen doet om die beslissing uit te voeren, is dat een machtsgreep door de commissie? Leg me dat nou eens uit.

“Zo’n beslissing heeft consequenties. Het revolutionaire aspect van de klimaatwet is dat we zeggen: oké, jullie hebben besloten dat alles wat we vanaf nu doen in overeenstemming is met jullie beslissing. Want degene die hiermee het meest gedisciplineerd wordt, is de commissie zelf. Dus je zou het kunnen omdraaien en zeggen: de commissie aanvaardt het opleggen van discipline die voortvloeit uit de beslissing van de Europese Raad.”

"Het zijn de lánden die zich hebben gecommitteerd aan klimaatneutraliteit in 2050. We hebben heus geen pistool op hun hoofd gezet om hen hiertoe te dwingen."Beeld EPA

Crises en andere uitdagingen

De presentatie van de klimaatwet hangt al enige tijd in de lucht als een grote Brusselse gebeurtenis, maar is deze week geheel overschaduwd door nieuws over het coronavirus en de migratiestrubbelingen met Turkije. Is dat niet een beetje onheilspellend voor alles wat samenhangt met de Green Deal? Er zal altijd wel een crisis opduiken die het klimaatbeleid naar de achtergrond drukt.

“Ik twijfel er niet aan dat we tussen nu en 2050 op gezette tijden zullen worden afgeleid. Er zullen crises en andere uitdagingen zijn. Maar ik twijfel er ook niet aan dat Moeder Aarde ons bij de les zal houden. Dat is een verschil met 2008 (toen commissievoorstellen over klimaat en energie verdronken in de daaropvolgende eurocrisis, red.). Toen bestond het gevoel van urgentie alleen bij wetenschappers en maatschappelijke organisaties. Nu leeft dat breed in de samenleving. Burgers zijn zeer bezorgd over klimaatverandering.

“Het mooie van de Green Deal is dat het geen blauwdruk is, maar een routekaart. Er zullen tegenslagen zijn, maar ook meevallers. Moet je eens kijken wat er nu gebeurt in de financiële markten. Dat een grootinvesteerder als Blackrock helemaal overschakelt op duurzaam, dat is nogal wat. Je ziet het ook gebeuren bij banken. Dat is heel bemoedigend.

“Zal dit tempo zo hoog blijven? Misschien. Zal het langzamer gaan vanwege een economische crisis? Mogelijk. Maar de richting zal niet veranderen. Daar ben ik van overtuigd.”

President van de Europese Commissie Ursula von der Leyen samen met milieuactiviste Greta Thunberg en haar vicevoorzitter Frans Timmermans in Brussel vandaag. Beeld AFP

Blik moet strak op 2050 blijven

Het vastleggen van die richting in de klimaatwet is ook bedoeld om het beleid juist minder kwetsbaar te maken voor crises en andere wanen van de dag, zowel nationaal als in EU-verband.

“Ik zag wat Manfred Weber (voorman van de christen-democraten, red.) vorige week zei in het Europees Parlement: ‘Vergeet het maar met die Greta- en Timmermans-week, we hebben een andere crisis’. Dat is precies waarom we die klimaatwet nodig hebben. Natuurlijk moeten we die andere crises bestrijden. We moeten ons richten op wat er gebeurt in Syrië, Turkije en Griekenland, we moeten het coronavirus indammen. Maar wat klimaatbeleid betreft moeten we onze blik strak gericht houden op 2050.”

Nog voor Timmermans’ voorstel er lag, klonken er al kritische geluiden van milieuorganisaties. Maar ook van twaalf EU-landen, waaronder Nederland, die een open brief aan de Nederlandse vicevoorzitter schreven over een nieuw tussentijds 2030-doel van 50 à 55 procent CO2-reductie vergeleken met de 1990-niveaus. Dat doel ligt nog steeds niet vast: de commissie komt pas in september met een voorstel. De twaalf landen zien dat graag uiterlijk in juni gebeuren, en ook iemand als Greta Thunberg zou dit beschouwen als nodeloos uitstel.

“We stellen niets uit”, zegt Timmermans daarover. “We zullen alleen met een percentage komen na een grondige analyse van de impact op de economie en de maatschappij. Als ik er vandaag mee zou komen, krijg je een eindeloze discussie tussen lidstaten en andere belanghebbenden – dat onze cijfers niet kloppen, enzovoorts. Ja, we zijn wat later dan eerder gedacht. Ik had gehoopt op vroeg in de zomer, dat wordt nu laat in de zomer. Dat is nog op tijd voor de VN-klimaatconferentie in november in Glasgow.

“Het is ook een politieke inschatting. Als we nu een debat beginnen over een percentage dat sterk wordt gesteund door maatschappelijke organisaties maar dat geen deugdelijke impact-analyse heeft ondergaan, dan zou ik worden bedolven onder de kritiek omdat we ons huiswerk niet zouden hebben gedaan. Dat leidt alleen maar af van de inhoud.”

De echte slachtoffers van de klimaatcrisis zullen de allerarmsten zijn

Timmermans noemt de klimaatwet dus een revolutie, maar zal die geen contra-revolutie oproepen? We hebben de afgelopen jaren de gele hesjes gezien, en recentelijker de boze boeren in Nederland, die er zelfs in slagen provinciaal stikstofbeleid af te zwakken.

“De gelehesjesbeweging zag de maatregelen, zoals hogere brandstofaccijnzen, als fundamenteel onrechtvaardig. Tegelijk hamerde die beweging ook op klimaatbeleid. Maar dat moet wel rechtvaardig zijn. Ik zag dat ook in mijn eigen land. Het enige wat de mensen zagen van het klimaatpact was een hogere energierekening en dat had onmiddellijk invloed op de Provinciale Statenverkiezingen.

“Of er nu weer een terugslag komt, hangt af van ons vermogen om te laten zien dat dit de hele maatschappij dient, en dat niemand in de steek zal worden gelaten. Dat wordt de moeilijkste klus van allemaal, ik kan niet garanderen dat het gaat lukken. Als we burgers er niet van kunnen overtuigen dat dit voor ieders bestwil is, geven we voeding aan extremistische partijen die proberen aan te tonen dat dit beleid alleen goed is voor Tesla-rijdende tofu-eters. Maar de echte slachtoffers van de klimaatcrisis zullen de allerarmsten zijn. Die kunnen nergens heen. Wat me echt boos kan maken, is als sommige mensen dit presenteren als een pact tegen de armen.

“Wat de Nederlandse boeren betreft: ik ben een outsider maar als ik het goed begrijp houdt hun onvrede verband met een gebrek aan een langetermijnperspectief voor een gemeenschap die niet precies weet welke kant we opgaan. Ik denk dat de Nederlandse regering op het goede spoor zit, door de boeren perspectief te bieden maar tegelijk niet toe te geven op het klimaatbeleid. We zitten midden in een fundamentele transformatie op velerlei gebied, niet alleen klimaat. We zitten midden in een industriële revolutie. Die vereist leiderschap, richtsnoeren en regelgeving.

“De illusie waar we vanaf moeten, is: als we niets doen, blijft alles hetzelfde. Maar niets doen betekent dat de kosten van de klimaatcrisis zullen stijgen, dat de druk op de boeren stijgt, dat de natuur achteruit blijft gaan en de biodiversiteit afneemt. Dat zijn allemaal grotere bedreigingen voor de landbouw dan de veranderingen die wij bepleiten.

“Daarom is het ook zo belangrijk dat we de kosten van niets doen in kaart brengen. We zien nu al de dramatische verandering van weerpatronen: droogte, natuurbranden, kustgebieden in moeilijkheden. Dat gebeurt nú. Als we de temperatuur laten stijgen met – God verhoede – 2 graden, worden die ontwikkelingen niet meer beheersbaar. De kosten zullen enorm zijn, en de effecten voor de zwakkere delen van de samenleving verwoestend.”

Lees ook:
EU-klimaatwet legt sturing tot in verre toekomst bij Brussel

Vandaag presenteert Frans Timmermans zijn voorstel om klimaat­neutraliteit in 2050 juridisch bindend te maken. Er is kritiek op het uitblijven van een 2030-doel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden