Groene claimElektrische auto

Fabrikant elektrische auto Polestar klopt zich te veel op de borst

null Beeld Anita Huisman
Beeld Anita Huisman

Een écht klimaatneutrale auto in 2030, het klinkt redelijk onmogelijk. Het Zweeds-Chinese autobedrijf Polestar belooft het toch, al is dat op basis van de huidige prestaties moeilijk voor te stellen.

De woorden ‘auto’ en ‘klimaatneutraal’ staan meestal niet in dezelfde zin, laat staan in positief verband. Exemplaren met een verbrandingsmotor zitten sowieso in de klimaatbeklaagdenbank. Op elektrische exemplaren valt eveneens het nodige aan te merken, al was het maar omdat ze vaak minder ver kunnen rijden op een volle accu dan de testresultaten suggereren. De accu’s zitten vol schaarse mineralen, die tegen een zeer hoge prijs voor mens en milieu worden gewonnen. En als ze over 10 tot 20 jaar zijn afgedankt, zitten we met tonnen (vooralsnog) chemisch afval.

Autofabrikant Polestar laat zich er niet door uit het veld slaan. Inderdaad, de lithium-ion batterij in de Polestar 2 vormt een slordige 30 procent van de totale milieu-impact van de productie van de auto, die een stuk zwaarder is dan één met een verbrandingsmotor. In de gebruiksfase zijn deze nadelen te compenseren met het laden op (groene) energie.

In een levenscyclusanalye, te vinden op de website van het bedrijf, wordt de huidige Polestar 2 vergeleken met een benzinevariant van de XC40 van zusterbedrijf Volvo. Bij de productie van de Polestar 2 wordt 70 procent meer CO2 uitgestoten dan bij die van de XC40. Toch komt hij uiteindelijk beter uit de vergelijking dan de XC40, omdat elektrisch opladen in de gebruiksfase zoveel zuiniger is dan rijden op fossiele brandstof.

Te bescheiden

Auke Hoekstra, onderzoeker aan de TU Eindhoven, vindt dat Pole­star de milieuvoordelen van de elektrische auto wat te bescheiden berekent. “Ze nemen onrealistisch optimistische verbruiksdata voor dieselalternatieven en gebruiken verouderde productiedata voor elektrische auto’s. Bovendien gaan ze er niet van uit dat de energievoorziening groener wordt tijdens de levensduur van de auto.”

Maar Ernst Worrell, hoogleraar energie, materialen en technologische veranderingen aan de Universiteit Utrecht, wijst erop dat niet alle data zijn vrijgegeven, zodat het lastig is de aannames te controleren. Neem bijvoorbeeld de aanname dat de CO2-uitstoot van de gebruikte materialen in beide auto’s hetzelfde is. “De Polestar wordt volledig in China gemaakt, terwijl de XC40 ook deels in België kan worden gemaakt. Als het staal voor beide auto’s uit dezelfde fabriek komt, maakt dat niet uit. Maar als het staal voor de XC40 bijvoorbeeld uit IJmuiden komt en dat voor de Polestar uit China, kan het veel schelen in het nadeel van de Polestar. Er zijn wel efficiënte staalfabrieken in China (vergelijkbaar met Tata in IJmuiden), maar die maken slechts een klein deel van de totale productie.”

Bij het berekenen van de gebruiksfase spelen twee onzekere factoren mee. De eerste is de energiemix van de laadpaal, de tweede het aantal kilometers op een volle tank of accu. “In Nederland lopen we nu nog achter met de hernieuwbare energievoorziening,” zegt Worrell. “In 2030 zouden we op ongeveer 70 procent moeten zitten, waarbij deels rekening is gehouden met de stijging van het verbruik door onder andere elektrisch rijden.” Hoekstra rekent met een Europees gemiddelde voor groene energie: “Dan stoot een elektrische auto van vorig jaar over de hele levensduur ongeveer 60 procent minder CO2 uit dan een benzineauto.”

Lager bereik

Felix Hamer, die onder de naam electricfelix.com al jaren blogt over elektrisch (deel)vervoer, weet dat het bereik van elektrische auto’s veel lager ligt dan uit de lab-test blijkt. “Officieel heeft de Polestar, die een vergelijkbare motor heeft als de Jaguar i-Pace, een bereik van 450 kilometer. In praktijk is dat, afhankelijk van weersomstandigheden en rijstijl, vaak 100 kilometer minder.”

Polestar meldt in het duurzaamheidsrapport dat het druk bezig is de productie transparant en klimaatneutraal te krijgen. Wat dat precies inhoudt, behalve voldoen aan allerlei internationale richtlijnen, blijft onduidelijk. De impact van de bouw van een elektrische auto is eenvoudigweg niet te reduceren tot alleen CO2-uitstoot. Een van de concreetste dingen is dat het bedrijf gerecycled kobalt gebruikt voor de accu’s. Kobalt geldt als conflictmineraal, omdat kinderarbeid en burgeroorlogen een rol spelen bij de winning.

De andere belangrijke grondstof in elektrische accu’s is lithium, dat onder andere wordt gedolven in Chili, Bolivia en Argentinië.

Cristóbal Bonelli, universitair hoofddocent Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam, onderzoekt de ‘werelden van lithium’. “Het extreme watergebruik bij lithiumwinning vernietigt kwetsbare ecosystemen en dwingt inheemse bevolkingsgroepen te verhuizen. Dat creëert verdeeldheid onder groepen die met waterschaarste leven.”

Het is een illusie dat elektrisch rijden klimaatverandering kan tegengaan, vervolgt hij. “De transitie naar elektrisch transport wordt gedomineerd door de economische logica die het mondiale rijke Noorden bevoordeelt. Als we voor de elektrificatie van transport grenzeloos natuurlijke hulpbronnen blijven gebruiken, schieten we niks op. Het gebruik daarvan is deel van het probleem, en niet van de oplossing.”

Dat uitgerekend Polestar het merk is dat binnen tien jaar deze enorme uitdagingen weet te overwinnen, ligt niet voor de hand als je kijkt naar waar het bedrijf nu staat.

‘Geen zuinige elektrische auto’

“De Polestar 2 is geen zuinige elektrische auto,” voegt Hamer toe. “Zo is hij ook niet ontworpen. Veel elektrische auto’s zijn zuiniger en compacter dan deze. De enige manier om elektrisch rijden duurzaam te maken, is door volledig in te zetten op het delen van auto’s en scooters.”

Overigens vond de Zweedse Reclamecode Commissie vorig jaar ook al dat Polestar zich te veel op de borst klopte met de kreet ‘goodbye air pollution’. Polestar moest de reclame aanpassen.

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden