ReportageDroogte

Extreme droogte teistert Mexico: ‘Een dag niet vissen betekent dat we onze families niet kunnen onderhouden’

Een visser raapt zijn visgerei bijeen aan de oever van het drooggevallen Cuitzeomeer. Beeld Jules Emile
Een visser raapt zijn visgerei bijeen aan de oever van het drooggevallen Cuitzeomeer.Beeld Jules Emile

Mexico wordt uitzonderlijk hard getroffen door een extreme hittegolf die mens noch dier spaart: meren drogen uit, voedsel wordt schaars. Het Cuitzeomeer biedt nauwelijks nog water.

Arnaud De Decker

Het Cuitzeomeer, op de grens tussen de centraal gelegen Mexicaanse staten Michoacán en Guanajuato, op drie uur rijden ten noordwesten van Mexico-Stad, is de economische long van een kurkdroge regio. Het biedt een groot deel van de bevolking werk. In de loop van de eeuwen zijn langs de oevers 28 vissersdorpen ontstaan. Die worden nu bedreigd door droogte.

De droge periode – van pakweg september tot eind mei – wordt steeds droger en duurt steeds langer. Zeventig procent van het meer staat droog. De eerste significante regen zou normaal gesproken nu al gevallen moeten zijn, maar volgens de laatste voorspellingen zal de plaatselijke bevolking nog minstens een paar weken geduld moeten hebben.

Stekje voor de dag

We staan in La Palma, een vissersdorp aan de oevers van het meer. De zon staat op haar hoogst, het is 32 graden. Een tiental mannen is in de weer met een meterslang visnet dat tussen twee bomen bungelt. De stank die het verdwenen water nalaat is doordringend. Muggen vliegen in dikke walmen in het rond. De bedding van het meer is kurkdroog. De bodem herbergt een roestig kerkhof van verlaten vissersboten. “Kijk, tot hier kwam het water nog enkele weken geleden”, zegt een van de vissers, verslagen.

De vissers van La Palma verzamelen zich dagelijks nog voor de dageraad op het centrale plein van het dorp. Vanaf daar is het een uur rijden naar Iramuco, een lagergelegen dorp aan de oevers van het meer. Het is de enige plek waar nog een beetje gevist kan worden. “Je moet er vroeg bij zijn, de concurrentie is groot. Iedereen wil daar een stekje voor de dag bemachtigen.”

Uitzonderlijk droge periode

De vissers verhandelen voornamelijk zeebrasem, een van de weinige overgebleven vissoorten in het meer, tussen de verschillende dorpen rond Cuitzeo. De mannen in La Palma zijn ten einde raad. Ze verdienen net genoeg geld om te eten en drinken. “Voor een emmer vol zeebrasem krijgen we honderdvijftig peso’s”, zegt een van hen. Dat is ongeveer zes euro. “We vangen ongeveer het equivalent van tien emmers per dag. Alle opbrengst delen we eerlijk. Reken maar uit hoeveel dat is. Reserves zijn er niet. Als we een dag niet vissen kunnen we onze families niet onderhouden.”

De situatie rond Lake Cuitzeo is tekenend voor wat zich elders in Mexico afspeelt. Droogte is er een wederkerend fenomeen met minstens elk decennium een verschroeiende hittegolf die mens en dier teistert. De Nationale Watercommissie van het land (Conagua) stelt dat Mexico momenteel opnieuw een ‘uitzonderlijk droge periode’ meemaakt, die 85 procent van het land treft. Dat was niet meer gebeurd sinds 2011.

“In 2020 viel er niet voldoende regen om het hele netwerk aan waterreservoirs in het land te vullen”, legt professor Arturo Chacón Torres uit. Hij is gespecialiseerd in klimaatverandering en geeft les aan de universiteit van Morelia, zo’n zestig kilometer van het Cuitzeomeer. “Daardoor zit nu meer dan de helft van de 210 grootste reservoirs in Mexico op minder dan vijftig procent van hun capaciteit. Een derde daarvan bevindt zich zelfs op een kritiek niveau met een capaciteit van minder dan 25 procent, vooral in het noorden en midden van Mexico.”

De situatie rond het Cuitzeomeer is voor een groot deel te wijten aan de mens, stelt professor Torres. “De oorzaken zijn talrijk. Vervuiling, uitdijende steden en de vernietiging van bossen en drasland voor landbouwgrond hebben het vermogen om water vast te houden aangetast. Wanneer je een boom omhakt, verwijder je de helft van haar gewicht aan water uit het ecosysteem. Zonder vegetatie kan het water niet in de grond dringen en verdampt het sneller.”

Agua negra

Volgens de professor is ook de vervuiling van de waterwegen een groot probleem. “Aan de oevers van het meer liggen bijna dertig dorpen. Die lozen allemaal hun afvalwater rechtstreeks in het meer. Hetzelfde geldt voor de boeren en de fabrieken in de nabijgelegen industriegebieden. Het water kleurt dan zwart, agua negra zeggen wij hier. Als je daar koeien en geiten van ziet drinken, dan weet je dat het niet gezond kan zijn.

En dan zijn er nog de omstreden constructies die gedurende de twintigste eeuw op de bedding van het meer zijn verrezen. Er werden twee dammen aangelegd, zodat maisboeren gemakkelijker water kunnen tappen voor de irrigatie van hun velden. Ook de twee autosnelwegen, die dertig jaar geleden werden aangelegd en het Cuitzeomeer in tweeën splijten, hebben aanzienlijke gevolgen voor het ecosysteem van het meer. “Er werd niet nagedacht toen die constructies werden aangelegd. Ze houden het water op verschillende plekken tegen, waardoor grote delen van het meer de facto gevoeliger zijn geworden voor de droogte”, zegt professor Torres.

Groene oase

Victor Paniagua (58) stroopt zijn mouwen op, zakt door zijn benen en vult een jerrycan met water. Hij zwiert die op een geïmproviseerd rek achter in de laadruimte van zijn pick-up. Als het rek gevuld is met dertig jerrycans vertrekt hij voor zijn wekelijkse ronde. De bewoners van de naburige dorpen noemen hem el hombre del agua, de man van het water.

“We moeten spaarzaam zijn”, zegt hij. “Mensen hebben geen water meer. Het Cuitzeomeer ligt er al maanden opgedroogd bij, de meeste mensen moeten zich behelpen met wat grondwater uit een put, maar ook daar raakt het stilaan op. Daarom rijd ik wekelijks rond, om mensen en dieren van drinkwater te voorzien. Want als het komende dagen of weken niet regent, dan staan we pas voor een groot probleem.”

Zelf heeft Paniagua geluk. Zijn haciënda ligt aan de oostelijke, lagergelegen kant van het meer. Daar is het jaarrond vochtig, en zorgen natuurlijke waterbronnen voor een overvloed aan groen. “Het is nagenoeg de enige plek waar nog wat water beschikbaar is, een groene oase in de droogte.”

Lees ook:

Onderzoekers slaan alarm: Amazone verstikt door droogte

De houten reuzen van de Amazone slagen er niet in om het teveel aan broeikasgassen kwijt te raken, zo waarschuwen geowetenschappers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden