Duurzame 100Extinction Rebellion

Extinction Rebellion is ongehoorzaam, omdat het moet: ‘De zesde massa-extinctie is geen links theorietje’

Max Boon en Marlies Klinkenberg van Extinction Rebellion op het Amsterdamse Museumplein.Beeld Judith Jockel

We stevenen keihard af op een zesde massa-extinctie en de overheid staat erbij en kijkt ernaar, vindt Extinction Rebellion. Dus dan maar zelf aan de slag, met ontregelend maar geweldloos klimaatprotest.

Ze maken pirouettes, hupsen op en neer. Dan, in één vloeiende beweging, prikken Marlies Klinkenberg (24) en Max Boon (37) een wijsvinger in de lucht. Die zonovergoten zaterdagmiddag eind september, tijdens het actieweekend van Extinction Rebellion (XR), dansen ze zich samen met honderden andere leden in het zweet. Iedereen swingt coronaproof op een eigen roze stip. ‘Ah-a-a-a staying alive’, schalt er over het grasveld van het Amsterdamse Museumplein.

De XR-activisten – gekleed in glitterpakken, bont gekleurde met stippen bezaaide shirts en insectenkostuums – voeren de zogenoemde Discobedience op; een verwijzing naar disobedience, ongehoorzaamheid. Dat de legendarische jaren-zeventig-hit van de Bee Gees klinkt, is geen toeval. De uitbundige dansact is bedacht door XR Australië en bedoeld als creatieve noodkreet: de klimaatcrisis zet het leven van de hele planeet op het spel.

Eind 2018 werd XR actief in Nederland. Het houdt er een breed scala van actievoeren op na, maar ook waneer het een artistieke vorm kiest, is de boodschap er niet minder om. Tijdens een kort uitpufmoment knalt-ie door de speakers: ‘We zitten middenin een ecologische ramp!’

Jury-oordeel Arjen Buijs

‘Met confronterende acties laat Extinction Rebellion zien dat het huidige klimaatbeleid van overheden en bedrijven volstrekt onvoldoende is. Het pleidooi voor ingrijpende verandering verdient brede navolging.’

Een paar dagen voor het Septemberrebellie-weekend ziet het er behoorlijk rommelig uit op het kleine kantoor van de Utrechtse XR-afdeling. Officieel heet zo’n onderkomen een rebel base, zeggen Klinkenberg, de organisator van de discodansactie, en Boon. “Hoewel we veel te danken hebben aan de Engelstalige expats en phd-kandidaten die in deze stad ruim zijn vertegenwoordigd, willen we toch Nederlandse benamingen voeren”, zegt Boon. “De beweging is in Engeland opgericht, maar om hier goed te kunnen wortelen, is een vreemde taal niet handig. Daarom spreken we liever van een maakbasis.”

Op de heetste Prinsjesdag ooit leest Moeder Aarde de Traanrede voor

De term lijkt erg toepasselijk. Verspreid over de ruimte liggen restanten van materialen waarmee de vlaggen, banieren en spandoeken voor het actieweekend zijn gefabriceerd. Steevast voorzien van het zwarte XR-zandloperlogo: het is vijf voor twaalf voor het klimaat en de natuur. “Maar ook de fashion group – hè, toch weer Engels – heeft haar sporen nagelaten”, zegt Klinkenberg. Die maakte het kostuum van Moeder Aarde, die op de heetste Prinsjesdag in de geschiedenis (30 graden), de ‘Traanrede’ voorlas, omdat ‘het klimaat om te janken is’.

“Een groepje voortrekkers heeft zich de afgelopen tijd de pleuris gewerkt”, zegt Boon. “Door de coronacrisis kwam er een einde aan de golf nieuwe mensen. De Oktoberrebellie van vorig jaar was een groot succes, maar dat hebben onvoldoende kunnen vasthouden. De Lentererebellie zou het vervolg zijn, in april, maar die kon door de pandemie niet doorgaan. We lopen nu op ons tandvlees om de boel draaiende te houden.”

Hoe groot de Nederlandse XR-tak met tientallen plaatselijke afdelingen is, is volgens de actievoerders lastig te zeggen. Klinkenberg: “XR is laagdrempelige organisatie. Iedereen is welkom en mag zelf weten op welke wijze hij of zij wil deelnemen, of enkel financieel steun wil betuigen. Je hoeft niet per se in een werkgroep en of deelnemen aan de acties.

“We maken van tevoren altijd duidelijk welk risiconiveau een actie heeft: of je wel of niet de kans loopt gearresteerd te worden. Niet iedereen wil of kan zich dat veroorloven. En het is goed te begrijpen dat niet iedereen zin heeft om tijdens een die-in voor dood voor het Rijksmuseum te liggen of zich te laten vastketenen aan de hekken van Shell.”

‘Disruptief protest dwingt veranderingen af’

“De kern van onze acties is burgerlijke ongehoorzaamheid”, zegt Boon. “Zonder geweld zo disruptief mogelijk zijn. Het is bewezen dat dergelijke vormen van protest, zoals op een druk kruispunt het verkeer hinderen, veranderingen afdwingen.”

Beeld Judith Jockel

Inspiratiebron van de beweging zijn de legendarische acties van Gandhi en Martin Luther King. Maar ook XR zelf heeft bewezen dat verstoring van de openbare orde vruchten kan afwerpen. Vorig jaar april legde de Britse tak een deel van Londen plat door vijf centrale verkeerspunten te bezetten, waarna de regering bereid was de klimaatnoodtoestand uit te roepen.

Een paar maanden later boekte XR Utrecht in de gemeenteraad een vergelijkbaar succes, weliswaar met een minder heftig protest. Een rouwstoet trok drie dagen door de Domstad; de deelnemers gingen gekleed in waterachtige blauw- en groentinten, waarmee ze het zeewater symboliseerden dat eens de Domstad zal omsluiten.

“Het uitroepen van de noodtoestand is een mooi wrikpunt”, zegt Boon. “Daarmee erkennen overheden dat er sprake is van een crisis en kom je bij de eerste van de drie XR-eisen: spreek de waarheid. De regering moet eerlijk zijn over de klimaat- en ecologische ramp die ons voorbestaan bedreigt, om zo de mensen bewust te maken van de noodzaak van verandering. Ze heeft de grondwettelijk plicht ons te beschermen tegen wat ons te wachten staat en dat is ver-schrik-ke-lijk: de zesde massa-extinctie. En dat is geen links theorietje. Recent kwam het Wereld Natuur Fonds met het rapport dat de afgelopen vijftig jaar twee derde van dierpopulaties in de wereld is verdwenen; in Midden- en Zuid-Amerika is dat zelfs 94 procent.”

De regering kan de klus onmogelijk in haar eentje klaren

Tweede XR-eis luidt: doe wat nodig is om de klimaat- en ecologische crisis te stoppen. Boon: “De inzet van de overheid is veel te laag. Conform het Klimaatakkoord van Parijs moet de CO2-uitstoot in 2025 met 49 procent zijn verminderd. Om de boel niet verder uit de hand te laten lopen, zou die dan netto nul moeten zijn.”

Dat de regering de klus onmogelijk in haar eentje kan klaren, is de vaste overtuiging van XR. Daarom pleit ze – de derde eis – voor de invoering van een burgerberaad. Tijdens het Septemberrebellie-weekend wordt daar uitgebreid aandacht voor gevraagd. “Het is de enige manier om uit de politieke impasse te komen”, stelt Boon. “Door burgers die via loting zijn geselecteerd het voortouw te laten nemen, hoeven politici niet meer te vrezen voor electorale afstraffing. 

In Noord-Ierland, waar het abortusdebat muurvast zat, wist zo’n burgerberaad de boel uit het slop te trekken. Het gaat echt niet om een potje ouwehoeren tot we eruitkomen, wat veel mensen denken, maar om een zorgvuldig proces. De burgers zijn een accurate afspiegeling van de samenleving en worden goed begeleid en geïnformeerd door de experts en belanghebbende partijen.”

Plotsklaps schalt er een flard van ‘Stayin Alive’ – het nummer van de Discobedience – door het gebouw. Boon veert op en vertrekt voor zijn zogeheten affiniteitsgroep, ‘waarin je een band opbouwt met degenen met wie je dat weekend de acties in gaat’. Hij wil tijdens het Septemberrebellieweekend uitpakken met het Utrecht-aan-zeemanskoor.

Klinkenberg gaat nog even oefenen voor de energieke discodans. Haar ogen stralen. “Na al die maanden van stilstand snakken we naar actie”, zegt ze strijdlustig.

Alles over de Duurzame 100

De verhalen achter alle Duurzame 100-initiatieven, filmpjes, info, een podcast en Beatrijs’ Groene Manieren vindt u op trouw.nl/duurzame100.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden