AnalyseGreen Deal

Europa als aanjager van klimaatambities: een opsteker of is het verdacht?

De Zweedse Europarlementariër Jytte Guteland (voorgrond) en haar Franse collega Pascal Canfin, beiden nauw betrokken bij de onderhandelingen over de EU-klimaatwet, gaven woensdagochtend een persconferentie over het bereikte akkoord.  Beeld EPA
De Zweedse Europarlementariër Jytte Guteland (voorgrond) en haar Franse collega Pascal Canfin, beiden nauw betrokken bij de onderhandelingen over de EU-klimaatwet, gaven woensdagochtend een persconferentie over het bereikte akkoord.Beeld EPA

EU-lidstaten en Europees Parlement bereiken akkoord over klimaatambities. In 2030 moet de CO2-reductie 55 procent bedragen, in 2050 moet de hele Unie klimaatneutraal zijn.

De EU-leiders Ursula von der Leyen en Charles Michel zullen donderdag glimmend van trots voor hun beeldschermen zitten als ze inloggen op de virtuele internationale klimaattop die de Amerikaanse president Joe Biden heeft georganiseerd. Want ze hebben de wereld iets te melden: er is een Europese klimaatwet, die juridisch bindend vastlegt dat de Europese Unie in 2050 geheel klimaatneutraal moet zijn. ‘Nu jullie nog, wereld’, zal hun boodschap zijn tegenover een veertigtal staatshoofden en regeringsleiders, van Vladimir Poetin (Rusland) tot Narendra Modi (India).

Daags voor de Biden-top, in de vroege uurtjes van de woensdag, hebben onderhandelaars van de 27 lidstaten en het Europees Parlement een akkoord over die klimaatwet bereikt. Dat was het einde van een maandenlang proces. Het oorspronkelijke voorstel van EU-klimaatcommissaris Frans Timmermans dateert van maart vorig jaar.

Naast het 2050-doel is ook het tussentijdse 2030-streven nu in marmer gebeiteld: dan moet de uitstoot van broeikasgassen minstens 55 procent lager zijn dan in 1990. Dat is een stevige opwaardering van het vorige doel van min 40 procent, afgesproken in 2014. Dit nieuwe onderhandelingsresultaat moet nog worden goedgekeurd door de individuele lidstaten en door het Europees Parlement als geheel.

‘Goede dag voor mensen en planeet’

“Onze politieke verplichting om tegen 2050 het eerste klimaatneutrale continent te worden is nu ook een juridische verplichting”, aldus EU-commissievoorzitter Von der Leyen. “De klimaatwet zet de EU voor een hele generatie op een groen pad. Het is onze bindende, plechtige belofte aan onze kinderen en kleinkinderen.”

“Dit is een goede dag voor mensen en planeet”, aldus Timmermans via Twitter.

Dat de EU op Bidens klimaattop zo assertief voor de dag kan komen, zullen sommige Europeanen als een opsteker beschouwen: Europa als mondiale aanjager van de strijd tegen klimaatverandering. Maar critici vinden het juist verdacht, de timing van het akkoord. De Duitse Europarlementariër Michael Bloss van de Europese Groenen spreekt van een ‘zwakke klimaatwet’, een broddelwerkje dat er (te) haastig doorheen is gejaagd, onder druk van die top.

Het zwaarst waren de onderhandelingen over het 2030-doel. Het Europees Parlement wilde de ambitie ophogen naar min 60 procent. De Groenen achten zelfs min 65 procent bittere noodzaak, als we tenminste de opwarming van de aarde willen beperken tot 1,5 graad, zoals in 2015 afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs.

Enkele lidstaten vonden echter de 55 procent uit Timmermans’ voorstel al te ambitieus. Uiteindelijk is dat toch het compromis geworden.

Beltegoed voor CO2

In ruil daarvoor heeft het parlement een paar douceurtjes gekregen. Zo komt er een vijftienkoppige, onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad. Die zal nauwlettend in de gaten houden of het streefcijfer voor 2030 beleidsmatig wel wordt gerespecteerd. Ook komt er een ‘broeikasbudget’. Dat is een soort beltegoed, waaraan je precies kunt zien hoeveel CO2 er nog mag worden uitgestoten om de klimaatneutraliteit in 2050 te bereiken.

Ook hebben de parlementariërs afgedwongen dat de Europese Commissie met een extra 2040-doel komt, uiterlijk in 2024.

Tot dusver heeft een aantal landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en Nieuw-Zeeland, de doelstellingen vastgelegd in een klimaatwet waarop burgers en bedrijven zich kunnen beroepen. De EU is verreweg de grootste internationale club die daartoe overgaat.

Over de hele linie is Bas Eickhout teleurgesteld. “Het doel is echt nog te mager”, aldus de GroenLinks-Europarlementariër. Hij is onder meer kritisch over het meetellen (bij die min 55 procent) van CO2-absorptie door onder meer bossen en wetlands, waardoor de feitelijke uitstoot minder snel hoeft te dalen. “Daarmee is het werkelijke doel nu min 52,8 procent, niet min 55 procent.”

Tevredener is CDA-delegatieleider Esther de Lange, die spreekt van een ‘ambitieuze én realistische’ klimaatwet. “Deze plannen vragen echt wat van onze samenleving. Je wil voorkomen dat bedrijven door onhaalbare eisen met hun banen, innovatie en duurzame investeringen uit Europa vertrekken. Daar schiet ook het klimaat niets mee op.”

Lees ook:
Nederland moet klimaatbeleid flink opschroeven

Europa verhoogt het klimaatdoel naar 55 procent CO2-daling in 2030. Om daarbij aan te haken moet een nieuw kabinet met ferm milieubeleid komen.

Frans Timmermans over EU-klimaatwet: Moeder Aarde zal ons bij de les houden

Volgens de EU-klimaatcommissaris zal de EU-klimaatwet die hij in maart 2020 presenteerde een ‘revolutie’ ontketenen. ‘De beslissing van de lidstaten over klimaatneutraliteit in 2050 heeft consequenties.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden