Erg die containerramp, ‘maar de plastic soep is veel erger’

Beeld AP

Het is natuurlijk rampzalig, 270 volle containers die in één keer van een schip kukelen. Vindt ook wetenschapper Jan Andries van Franeker. Maar de aandacht voor de milieueffecten van dit incident leidt volgens hem te veel af van een groter probleem: alle plastic die al decennia in oceanen dobbert.

“Het is een serieus incident op de Noordzee, maar op de grote hoeveelheid plastic die al in zee ligt, maken die containers amper verschil”, aldus de marien bioloog van Wageningen Marine Research. “Veel belangrijker is dat we de chronische stroom van plastic rommel indammen die vanaf het vasteland en van de scheepvaart dagelijks in het zeemilieu terecht komt.”

Hij doet zijn hele leven al onderzoek naar de gevolgen van plastic verontreiniging op zee. Voor Rijkswaterstaat monitort Van Franeker sinds 2013 de maaginhoud van aangespoelde noordse stormvogels. Als een noordse stormvogel plastic inslikt, blijft het in zijn maag. Andere zeevogels braken het afval vaak uit. De maaginhoud van noordse stormvogels is een graadmeter voor plastic vervuiling op zee. Door de jaren heen ziet Van Franeker een lichte verbetering in wat hij aantreft in dode stormvogels: “Maar het gaat tergend, tergend langzaam. Daar zouden we met ons allen veel meer aan moeten doen.”

Langetermijngevolgen

Neemt niet weg dat het incident bij het werelderfgoed Waddenzee slecht is voor het zeemilieu. De directe gevolgen zullen meevallen, denkt Van Franeker. De containers zijn vrij dicht bij de kust in zee gevallen, de inhoud van containers die openbreken, zal voor het grootste deel aanspoelen. Dat geldt zeker ook voor piepschuim, het verpakkingsmateriaal dat nu op grote schaal in het Waddengebied wordt aangetroffen.

Dat piepschuim (polystyreen) is niet de stof die de grootste schade aanricht bij zeevogels, vertelt hij. In 2017 werd bij 39 procent van de 36 dode stormvogels die hij onderzocht, piepschuim in de maag aangetroffen. Het gemiddelde over de periode 2013 tot 2017 was 46 procent. “Een lichte daling dus.” Het zachte piepschuim wordt door zeevogels op den duur wel verteerd, zegt Van Franeker. Het harde plastic is een veel grotere bedreiging voor dieren. Van Franeker maakt zich ook zorgen over de containers die gevaarlijke stoffen bevatten en die nog niet zijn gevonden.

Bij de stichting De Noordzee, die zaterdag samen met het Wereld Natuur Fonds, Natuurmonumenten en de Waddenvereniging een grote opruimactie houdt op Terschelling, is de bezorgdheid aanmerkelijk groter. “Het probleem is dat we niet precies weten wat er in al die containers zit”, zegt Floris van Hest van De Noordzee. “De schaal van dit incident is gigantisch. Jaarlijks vallen er wereldwijd tussen de 600 en 1500 containers van zeeschepen. Hier zijn er in één keer 270 van een containerschip gevallen. We moeten afwachten wat het effect is op langere termijn, maar voorlopig zitten we op de stranden met een enorme troep. En we weten dat de kleinere plasticdeeltjes heel lang in het milieu zullen blijven. Van een container met badeendjes die in 1992 bij Singapore in zee viel, worden nu nog steeds over ter wereld badeendjes teruggevonden.”

Van Hest wil dat Nederland uitzoekt hoe het ongeluk kon gebeuren. “Hier is wel iets heel erg misgegaan. Iedere kapitein weet dat het op de Noordzee flink te keer kan gaan. Als je dan toch gaat varen, neem je onverantwoorde risico’s. Dit moet worden uitgezocht, vinden wij. De scheepvaart is toch al een sector die volledig buiten het oog van het grote publiek opereert, ze onttrekken zich aan alle internationale verdragen. Ook het VN-verdrag van Parijs gold niet voor de scheepvaart.”

Vissers vrezen voor drijvende containers

Nederlandse vissers maken zich grote zorgen om de containers die nog ronddrijven in zee. Ze vrezen voor schade aan hun netten en schepen. In het gebied waar de containers overboord sloegen, ten noorden van en op de Waddenzee, wordt veel gevist op garnalen en platvis. Bij een aanvaring met een container kan een ­viskotter in het ergste geval zinken.

De Nederlandse Vissersbond wil zo snel ­mogelijk de locaties van de (gezonken) containers weten en zal aangesloten vissers die schade ondervinden ondersteunen. “De gezonken ­containers zijn een groot gevaar voor sleepnetvissers”, stelt de Vissersbond in een ­verklaring. “Zij kunnen achter deze niet-gelokaliseerde ­containers blijven haken met hun netten.” Ook wijst de bond erop dat er allerlei spullen ­tussen de visvangst terecht kunnen komen. “Hierdoor kan mogelijk de vangst worden ­afgekeurd met alle gevolgen van dien. Dat is desastreus voor de visserij.”

Lees ook:
De Waddenzee: het bedreigde paradijs van het noorden

Niet één, niet twee, maar minstens drie keer in de geschiedenis is serieus overwogen om de Waddenzee in land te veranderen.

Een dagje uit om op te ruimen, maar het strand is al schoon

270 containers vielen van het vrachtschip MSC Zoe, de rommel spoelt aan op de stranden van de Waddeneilanden. Honderden vrijwilligers trokken naar de eilanden om te helpen opruimen, waaronder Anna Kamerling en Irene Mink met hun kinderen. ‘Dat is goedkoper dan de dierentuin.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden