In maart werden 2 miljoen glasaaltjes uit de Loire-monding losgelaten in het Markermeer.

Palingstand

Er wordt een enorme hoeveelheid glasaal door Chinese palingmaffia Europa uit gesmokkeld

In maart werden 2 miljoen glasaaltjes uit de Loire-monding losgelaten in het Markermeer.Beeld Hollandse Hoogte / Martijn de Jonge

Grote hoeveelheden babypaling zijn afgelopen jaar van Europa naar China gesmokkeld, meldt Europol. Dat is niet het werk van kleine handelaren, maar van een heuse palingmaffia.

 Zakjes water met daarin enkele tientallen visjes, verstopt in een doodgewone koffer. Dat is meest gebruikte methode om glasaal, jonge paling, per vliegtuig van Europa naar Azië te smokkelen. Wie denkt dat het hier dus gaat om ­illegale handel op kleine schaal, heeft het mis. Bijna 5,7 ton glasaal, zo’n 15 miljoen diertjes, zijn afgelopen jaar door ­politie en douane onderschept, meldde Europol vorige week.

Het blijft dan ook niet bij die ene koffer, ­foto’s van een inval in een gebouw in Madrid op de website van Europol tonen een muur van koffers. Klaar om aan vliegtuigpassagiers te worden meegegeven. “Dat soort ruimtes is ­helemaal ingericht voor deze handel”, vertelt Florian Stein van de Sustainable Eel Group (SEG), een internationale samenwerking van wetenschappers, natuurbeschermers en palingvissers. “De opgekochte glasaal wordt daar in bassins gehouden en voorafgaand aan een vlucht in koffers gestopt in zakjes water met veel zuurstof. Soms met wat ijs erbij en aluminiumfolie om het water koud te houden, anders overleeft de aal het niet. En zo worden tientallen tot honderden mensen met meerdere koffers op het vliegtuig gezet. Bij elkaar gaat het om enorme hoeveelheden, het is echt een heel serieuze handel.” Volgens schattingen van Europol en SEG gaat er zo jaarlijks honderd ton glasaal naar Azië.

Een visser krijgt voor een kilo glasaal rond de 300 euro, maar in de illegale handel wordt dat al snel 1500 tot 2000 euro en in China wordt naar schatting zo’n 6000 euro voor een kilo glasaal betaald. Voor Chinese kwekerijen is dat geen slechte prijs, want na opkweken en verkoop als kabayaki (ontbeende, geroosterde of gegrilde paling) levert ze dit uiteindelijk ongeveer 25.000 euro op. “Met die honderd ton per jaar spreken we dus over een business van 2 tot 3 miljard euro”, zegt Stein. “Niet gek dat de georganiseerde misdaad inmiddels achter deze handel zit.”

Bendes hebben faciliteiten waarin ­duidelijk veel geld is geïnvesteerd

Langzaam worden de netwerken achter de smokkel en hun werkwijze duidelijk, vertelt José Antonio Alfaro Moreno, expert in glasaalsmokkel bij Europol. “Soms zijn er pop-upvangsten die ons inlichtingen opleveren over de daders en hun netwerken. Die leiden ons vaak naar de faciliteiten van de bendes, waar de glasaal wordt verzameld. Het zijn hoogstaande, professionele faciliteiten waarin ­duidelijk veel geld is geïnvesteerd.”

Niet alleen in Spanje en Portugal worden zulke smokkelhubs gevonden, in Duitsland werden in voormalige Chinese restaurants waterbassins in de kelder ontdekt, waarin glasaal werd verzameld. Vooral Centraal- en Oost-­Europa hebben momenteel de interesse van de glasaalmaffia. “De criminelen merken dat luchthavens hier scherper zijn geworden in het ontdekken van deze vorm van smokkelen. De criminelen zijn daarom op zoek gegaan naar een andere route”, zegt Alfaro Moreno. “Afgelopen jaar zijn we actiever geworden in Centraal-Europa. De landen daar waren niet bekend met dit fenomeen, dus was het makkelijker om via deze landen te smokkelen. Het is een van onze taken om deze trends te volgen en waar nodig voor bewustwording te zorgen. Daar hebben we de laatste twee à drie jaar aan gewerkt en daarvan zien we nu de resultaten”, zegt Alfaro Moreno.

Behalve andere routes zoeken de smokkelaars ook alternatieve methoden. Een ander transportmiddel voor de smokkelaars is luchtvracht. Handelaren verstoppen glasaal in een vracht vissen of garnalen, of ze zetten een ander label op een lading. Een onlangs opgepakte bende in Madrid vervoerde aal als vlees, en had plannen om visjes te gaan vervoeren in bier­vaten. De mogelijkheden om de beestjes te verstoppen zijn beperkt: het water moet de juiste temperatuur houden en de dieren overleven hooguit veertig uur in afgesloten water.

In hoeverre aalcriminelen actief zijn in ­Nederland is niet bekend. De woordvoerder van Europol gaat niet in op de vraag of er aanwijzingen zijn dat Schiphol een rol speelt in de glasaalhandel, maar dat vermoeden bestaat wel bij Traffic, een door het Wereld ­Natuur Fonds opgezette ngo, die handel in ­bedreigde diersoorten probeert tegen te gaan.

“Er zijn aanwijzingen dat er transporten van of via Schiphol naar China vertrekken”, zegt Hiromi Shiraishi, onderzoekster bij Traffic. “In 2017 is er een vondst van glasaal gedaan op Schiphol en er zijn meerdere transporten bekend die via Schiphol liepen. Afgelopen vis­seizoen is in Nederland niets gevonden, maar dat betekent niet dat het volgend jaar ook niet gebeurt. En het feit dat er niemand is gepakt, betekent ook niet dat het niet gebeurt. Alle luchthavens moeten hier scherp op blijven. Het is wel duidelijk dat de pakkans nu veel te klein is.”

De strijd tegen smokkel is een langdurige

De natuurbeschermers pleiten voor betere controles op de luchthavens, de smokkel zou nog te makkelijk zijn. Europol en de Nederlandse douane laten niet veel los over de technieken worden gebruikt om glasaal op te sporen in vracht en bagage. De douane kan zich echter niet vinden in de kritiek van natuur­beschermers. “De strijd tegen smokkel is een langdurige, maar behoort tot onze corebusiness en we innoveren en veranderen onze aanpak voortdurend”, laat een woordvoerder van de Douane weten. “De bagage wordt risico­gericht én steekproefsgewijs gescand. Naar aanleiding van die scans, maar soms ook ­spontaan, wordt er fysiek gecontroleerd.”

Controles op luchthavens zijn hard nodig, maar om het probleem aan te pakken, moet ook iets gedaan worden aan de Europese regels voor herstel van de aalstand, meent Alex Koelewijn van Stichting Duurzame Palingsector Nederland (Dupan). De stichting werkt sinds 2010 aan het herstelprogramma voor de paling en is uitvoerder van het verplichte herbevolkingsprogamma voor de Nederlandse wateren. Voor dit herstelprogramma mag een hoeveelheid glasaal worden gevangen. Van de vangst gaat een deel naar kwekerijen voor consumptie.

“De Europese regels werken illegale handel in de hand”, zegt Koelewijn. “Elke lidstaat ­ontvangt van Europese fondsen een budget om herbevolkingsprojecten uit te voeren en mededingingsregels schrijven openbare aan­besteding voor van periodes van acht weken, terwijl glasaal slechts enkele dagen per maand is te vissen. Je krijgt dan een situatie waarin meerdere aanbieders een voorraad aanleggen, maar één aanbieder wint de aanbesteding. Het probleem is dat andere handelaren blijven zitten met heel veel glasaal waar ze eigenlijk direct vanaf moeten. Wiens schuld is het dan dat die handelaren glasaal aan de Aziaten verkopen? Zo werken onhandige regels misstanden in de hand. In Nederland heeft het ministerie dat al jaren ondervangen door een langjarige aanbestedingsopdracht uit te schrijven.”

Consumptie in Spanje wordt gebruikt als excuus om glasaal te laten verdwijnen

Een ander manier waarop het criminelen makkelijk wordt gemaakt, is het ontbreken van een traceersysteem. “Volgens artikel 12 van de Europese aalverordening moet alle gevangen paling en moeten alle palingproducten traceerbaar zijn”, zegt Stein van de SEG. “Dat is bijna nergens geïmplementeerd en wordt al helemaal niet gehandhaafd. Zo kan het zijn dat een visser in Frankrijk glasaal vangt en zegt dat hij die aan Spaanse afnemers heeft verkocht voor consumptie, terwijl het daar eigenlijk op het vliegtuig naar China gaat. De consumptie in Spanje kan nu heel makkelijk als excuus worden gebruikt om glasaal te laten verdwijnen.”

Intussen dreigt de illegale handel het fragiele herstel van de paling in Europa te ver­storen. “Dit zou het aalherstel volledig kunnen ondermijnen”, zegt directeur Christien Absil van de Good Fish Foundation over het wegsluizen van jonge paling. Zij probeert meer te weten te komen over de handel om bij de Europese Unie een betere aanpak te kunnen bepleiten. Vanuit het door de EU gefinancierde kennisplatform Aal, waarin Good Fish Foun­dation samenwerkt met Dupan, laat ze SEG onderzoek doen naar de illegale handel. Terwijl deze organisaties het vaak oneens zijn over beheer en vangst van de paling, is het ­verdwijnen van glasaal naar China de beide partijen een doorn in het oog.

“Volgens wetenschappers komt er elk jaar ­circa 440 ton glasaal, ongeveer 1,5 miljard exemplaren, aan de Europese kust. Als daarvan dan een kwart uit het systeem wordt geroofd, heeft dat een ondenkbare impact”, zegt Dupan-voorzitter Koelewijn. “Die hoeveelheid is bijna zes keer meer dan er in onze eigen aquacultuur wordt gebruikt voor menselijke consumptie.”

Volgens Absil van de Good Fish Foundation zijn de EU maar ook de individuele lidstaten aan zet om de paling te beschermen. “De Europese aalverordening wordt geëvalueerd. Wij gaan lobbyen voor een betere verordening, en doen dat liefst publiekelijk”, zegt Absil. “We moeten laten zien dat lidstaten zich niet aan de afspraken hebben gehouden. Zeker een lidstaat als Nederland moet hiervan het belang inzien. De paling hoort bij de cultuurhistorie van ons land. Als je niet doet, verdwijnt hij in de vergetelheid.”

Lees ook:
Slecht nieuws voor de aal: jonge paling wordt massaal naar China gesmokkeld

Een recordhoeveelheid van 5,7 ton glasaal is tussen oktober 2018 en april 2019 in beslag genomen op Europese luchthavens. Smokkel van jonge palingen uit Europa naar Azië is gegroeid tot de grootste illegale wildhandel in Europa, meldt Europol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden