BesprekingWandelboek

Er waren hoogtepunten, maar de reis stemde hem niet vrolijk

Emst bij Epe.Beeld Rob Voss

Bijna 2000 kilometer in anderhalf jaar liep schrijver/journalist Caspar Janssen door Nederland. Van die voettocht deed hij in 2017 en 2018 bijna dagelijks verslag in de Volkskrant, 300 miniatuurtjes over wat hij onderweg zag en beleefde.

Een mooie selectie van de krantenstukjes is gebundeld in ‘Caspar loopt’. Tweede druk inmiddels, wandelen is behoorlijk populair in Nederland. En Nederland is ook nog eens een prachtig wandelland. Janssen koos niet de toeristisch gebaande paden op zijn lange tocht, hij liep door prachtige natuur en door verkavelde maisvlakten, door lege polders met eentonig betongras, langs raamloze blokkendozen op winderige industrieterreinen, door energielandschappen met zwiepende windturbines en glinsterende zonnepanelen én door stralende coulissenlandschappen met grazend vee en kruidenrijk weideland.

Hij zag onderweg vooral hoe natuur en landschap in Nederland ondergeschikt zijn geworden aan het agrarische verdienmodel, het vliegwiel van de vooruitgang, waar sloten, houtwallen, bloemrijke weilanden en bomensingels zijn verdwenen. Het maakte hem somber. Hij trof ook boeren die tegen de heersende wind in de natuur centraal stellen in hun bedrijven en daar een goed belegde boterham aan overhouden. Het stemde hem hoopvol. Het keerpunt is nabij, denkt Janssen – als het nog maar niet te laat is.

Postzegellandje

Dat de krant zijn journalistieke plan – een voettocht door Nederland met een dagelijks verslag – omarmde, vindt Janssen nog steeds heel bijzonder. Hij wilde het landschap een jaar lang intensief ervaren, het werd anderhalf jaar. Want in één jaar zijn zelfs de twaalf provincies van postzegellandje Nederland niet simpel te voet te doorkruisen. Brabant, Limburg, Zeeland en Utrecht kwamen er wat bekaaid van af.

Caspar Janssen sluit het boek af met zijn visie op landbouw, landschap en natuur – een krachtige nabeschouwing op zijn tocht. Hij stelt vast dat de harde scheiding tussen landbouw en natuur, decennialang leidend beginsel van het Nederlandse landbouwbeleid, uiteindelijk het landschap niet zal redden.

De reis stemde hem niet vrolijk. Natuurlijk, er waren veel hoogtepunten. Zoals die dag in de uiterwaarden bij Neerijnen, waar hij zich vergaapte aan groepjes kneutjes en putters en een jubelende veldleeuwerik, in het rivierenlandschap waarin de meidoorns in volle bloei waren. Maar Janssen zocht ook het boerenland op, dat de helft van het grondgebied op het platteland beslaat. Hij rekent uit dat er van serieuze natuur in Nederland nog maar 7 procent over is, productiebossen niet meegerekend. Zelfs die 7 procent lijdt onder stikstof en te lage waterstanden ten gerieve van de landbouw.

Kinderen zien geen veldleeuweriken

‘Wat al is verdwenen, zie je niet’, schrijft Janssen somber in zijn analyse. Kinderen zien geen veldleeuweriken, dus verwachten ze die ook niet meer, stelt hij, verwijzend naar een recente Britse studie die aantoonde dat de herinneringen aan een rijkere natuur vooral bij jongere mensen snel vervaagt. Je went eraan, dat je minder weidevogels en insecten ziet.

Er is domweg te weinig natuur over, concludeert Janssen. Het moet anders in de landbouw: minder intensief, minder dieren, stoppen met het gesubsidieerd produceren van bulkproducten, zorgen dat mest weer een waardevol product wordt voor het telen van gewassen. Volgens Janssen kan Nederland morgen al kiezen voor een landbouw die samengaat met de natuur. We moeten het alleen willen.

Lees ook: 

 Is dit het landschap dat we willen?

Nederland verdoost, versnippert, verglinstert en verwaait. Dat moet anders, vindt het Planbureau voor de Leefomgeving. Het landschap moet leidend worden in het beleid.

‘Nederland moet grote stappen zetten om soorten te beschermen’

Minstens 30 procent van land en zee wereldwijd moet in het nieuwe decennium worden beschermd om massaal uitsterven van planten en dieren te vermijden.Dit staat in de ontwerptekst voor de VN-top over biodiversiteit die in oktober in de Chinese stad Kunming wordt gehouden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden