InterviewWilde natuur

Er moet nog veel meer natuur bij in Nederland volgens de Verenigde Naties. Maar hoe dan?

Bizons grazen in de Lamar-vallei van het Amerikaanse Yellowstone National Park.  Beeld AP
Bizons grazen in de Lamar-vallei van het Amerikaanse Yellowstone National Park.Beeld AP

Nederland beschermt te weinig natuur, volgens de normen van de Verenigde Naties. En er moet nog veel meer natuur bij, want het doel voor 2030 ligt flink hoger. Hoe moet dat dan? Natuurspecialist Stefan Pasma heeft wel ideeën.

Echte wildernis is er in Nederland niet. Maar met de terugkeer van de wolf en het stoppen van beheer in sommige gebieden begint het er wel op te lijken. Met ondermeer de Boschplaat op Terschelling, Rottumeroog en Rottumerplaat, de Gelderse Poort en het eilandje Tiengemeten zijn inmiddels kleine stukjes van Nederland weer nagenoeg wilde natuur, zegt Stefan Pasma. En er is potentie voor veel meer. Nederland heeft natuur die kan wedijveren met Yellowstone, het beroemde nationaal park in het noorden van de Verenigde Staten, zegt Pasma. En dat wil wat zeggen: Yellowstone is voor hem het mooiste natuurpark ter wereld.

Als adviseur groenbeheer van de gemeente Utrecht draagt milieuwetenschapper Pasma bij aan vergroening van de stad. In zijn vrije tijd beheert hij de website Ongerepte-Natuur.nl, die hij in 2007 heeft opgezet om aandacht te vragen voor natuur waarin de mens niet ingrijpt.

Een aantal pagina’s van de website is inmiddels gewijd aan de onduidelijkheid die er is over de hoeveelheid beschermde natuur in Nederland. Volgens het Biodiversiteitsverdrag van de Verenigde Naties (CBD) zou elk land 17 procent van zijn landoppervlak, inclusief binnenwater, en 10 procent van zijn zeegebied moeten reserveren als beschermde natuur. Die afspraak is in 2010 tijdens de biodiversiteitstop van Aichi in Japan toegevoegd aan het verdrag dat in 1992 in Rio de Janeiro werd gesloten.

De lat komt nog flink hoger te liggen tijdens de nieuwe top, die eigenlijk vorig jaar oktober in het Chinese Kunming zou worden gehouden maar wegens de coronapandemie is verplaatst naar komend najaar. De doelstelling voor 2030 is 30 procent voor zowel land als zee. De 27 lidstaten van de Europese Unie legden zich hier in oktober vorig jaar al op vast. Bovendien spraken de landen af dat een derde deel van die 30 procent beschermde Europese natuur ‘strikt beschermd’ moet zijn, wat betekent dat natuurlijke processen er maximaal de ruimte krijgen. Verwildering dus, de ongerepte natuur waar Pasma naar streeft.

Welles-nietesdiscussie

Maar de praktijk is anders. Lang niet alle landen hebben hun resultaten al bij de VN gemeld. Nederland deed dat wel, maar over de cijfers is een welles-nietesdiscussie ontstaan. De overheid baseert zich op berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dat uitkomt op 26 procent beschermde natuur op land en binnenwateren, inclusief het IJsselmeer, en 24 procent aan kust en zee, inclusief de Waddenzee.

Yellowstone Beeld Guido Nas
YellowstoneBeeld Guido Nas

Toch staat in de Living Planet Index die het Wereld Natuur Fonds vorig jaar uitbracht dat Nederland tekortschiet. De Europese Unie en Natuurmonumenten zijn het daarmee eens. Het PBL telt namelijk niet alleen de oppervlakken aan Natura 2000-gebieden, die Europese bescherming genieten, het telt ook het oppervlak van het Natuurnetwerk Nederland mee. Terwijl de Europese Unie uitsluitend de door haar aangewezen Natura 2000 beschouwt als beschermde natuur.

Zo gerekend komt Nederland uit op 14,8 procent beschermde natuur op land en is de afgesproken 17 procent niet gehaald. “Het tekort van 2,2 procent bedraagt 80.000 hectare, dat is ongeveer de omvang van de Veluwe”, zegt Pasma. “Bovendien beschermt Nederland vrij veel binnenwater, bijna 70 procent, en maar 9 procent van het land. Daar valt dus nog wat te winnen.”

Het wordt echter nog ingewikkelder, zegt Pasma. “In Natura 2000-gebieden kun je weliswaar beperkingen opleggen aan het gebruik en aan bijvoorbeeld de uitstoot van stikstof, waardoor de stikstofcrisis is ontstaan. Maar Nederland staat er nog altijd veel economische activiteit toe: bosbouw, landbouw en visserij. Al staat de regering wel onder druk om dat te veranderen. Het college van rijksadviseurs heeft afgelopen jaar geadviseerd geen houtproductie meer toe te staan in Natura 2000-gebieden.”

Bufferzones

Pasma is het met dat advies eens. “Structureel kappen past niet in beschermde natuur. In de nieuwe Bossenstrategie van minister Schouten van landbouw en natuur staat dat we meer hout moeten halen uit eigen land, en dat is prima want we hebben allemaal meubels, vloeren, kozijnen en andere spullen van hout, dat is een hartstikke mooi product. Maar haal dat dan uit de nieuwe bufferzones die rond de natuurgebieden moeten komen. Daar kun je wellicht ook wel wat windmolens kwijt.”

Yellowstone Beeld Stefan Pasma
YellowstoneBeeld Stefan Pasma

Naast die bufferzones zijn er ecologische verbindingszones tussen de natuurgebieden en kleinere groengebieden, waarvan je een deel zou kunnen opwaarderen tot Natura 2000-status, zegt Pasma. Hij pleit ervoor te beginnen met het aanwijzen van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug als Natura 2000-gebied. “Dat is het enige nationale park in Nederland dat daar nog niet onder valt. De Utrechtse Heuvelrug is ongeveer tienduizend hectare groot, dus dan heb je al een achtste van het tekort ingelopen.” Natuurorganisaties mogen van Pasma wel wat duidelijker van zich laten horen. “Het is belangrijk dat zij openlijk gaan zeggen dat er nog natuur bij moet in Nederland. En dat we de kwaliteit moeten verhogen. Yellowstone heeft beren, dat lukt hier niet, maar de wolf en ander terugkerend wild als de bever en de otter laten zien dat we wilde natuur kunnen terugkrijgen als we er ruimte voor maken.”

De discussies en heftige emoties rond de verwildering van de Oostvaardersplassen hebben Pasma niet van dat idee afgebracht. “Ja, in de winter is daar veel sterfte. Dat is de natuur. Het gebeurt ook in je eigen tuin, met mussen en mezen, maar dat ziet niemand. De Oostvaardersplassen vormen een incompleet ecosysteem, maar dat hoeft niet erg te zijn. Je hebt niet per se predatoren nodig, maar het ecosysteem kan wel completer worden wanneer er goede verbindingen komen met andere gebieden.”

Dat Nederland meer natuur moet beschermen, staat voor Pasma buiten kijf. “Het is vastgelegd in internationale afspraken en verdragen en we kunnen het ook. Zeker als we Brazilië vragen beter om te gaan met de Amazone en Australië om de koraalriffen te beschermen. Dan mogen we zelf niet achterblijven.”

De menselijke behoefte aan natuur neemt toe

Meer natuur is nodig voor de soortenrijkdom die onder druk staat, zegt Pasma. “We hebben nog maar 15 procent over van de oorspronkelijke biodiversiteit in Nederland.” Maar ook de menselijke behoefte aan natuur neemt toe, zeker als de bevolking met nog enkele miljoenen groeit. Een deel van die nieuwe natuur moet bovendien ongestoord zijn gang kunnen gaan, zodat het aandeel wildernis groter wordt dan de huidige 1 procent. “Veel natuur moet nog van karakter veranderen. Enkele nationale parken zijn daar al mee bezig. Dat wil niet zeggen dat die ongerepte natuur op slot gaat voor mensen. Natuurvriendelijke recreatie blijft mogelijk, maar misschien moeten we hier en daar iets anders doen dan het gebruikelijke rondje. Yellowstone staat bekend om zijn trails: heen en terug volg je dezelfde route. Toen ik er voor het eerst was voelde dat als een bedevaart. Die gun ik iedereen.”

Lees ook:

De Nederlandse natuur wordt kapotbeheerd. ‘Het is een wonder dat er nog zoveel over is’

Natuurbeheer is en blijft een moetje in Nederland, constateren twee onderzoekers. Natuurorganisaties krijgen te maken met perverse prikkels en bureaucratie; behoud van soorten is gericht op wat minimaal moet.

Koen en Gina sliepen een jaar buiten: ‘In een land zonder wildernis wilden we de wildheid zoeken’

Koen Arts (38) sliep samen met zijn vrouw Gina (34) 365 nachten buiten, voornamelijk gewoon in de tuin. Overdag wilden ze ten minste de helft van de tijd buiten doorbrengen. Over hun zoektocht naar wildheid schreef Arts een boek: Wild Jaar.

De natuur wandelt met rivieren mee. ‘Het is afwachten en vertrouwen hebben, de wilde natuur is niet stuurbaar’

Duizenden hectares nieuwe natuur kwamen er bij langs de grote rivieren, sinds het extreme hoogwater in 1993 en 1995. De biodiversiteit, die elders onder druk staat, neemt hier juist toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden