Het molencomplex in Kinderdijk, normaal een toeristische trekpleister, nu uitgestorven.

Gevolgen voor natuur

Er is ook een winnaar in de coronacrisis: het milieu

Het molencomplex in Kinderdijk, normaal een toeristische trekpleister, nu uitgestorven. Beeld ANP

De coronacrisis heeft ook gevolgen die niet direct als negatief worden ervaren. Het is stiller (minder verkeer op de weg en in de lucht), het is schoner (minder zwerfvuil, minder vervuiling) en nieuwe groepen ontdekken de natuur.

Wordt het schoner op straat nu we thuis zitten of lijkt dat maar zo? Het beeld is Nederland is wisselend, blijkt uit een rondgang via Twitter langs zwerfvuilrapers. Voorzichtige conclusie: hier en daar ligt er merkbaar minder troep op straat, maar in de natuur ligt er soms juist meer.

@Zwerfinator Dirk Groot uit Purmerend stopte vorige week tijdelijk met zijn vrijwilligerswerk vanwege de coronarisico’s. Groot, de nummer 1 in de Duurzame 100 van Trouw, zag in zijn woonomgeving al wel veel minder troep op straat. Alleen bij afhaallocaties bij vooral fastfood-restaurants lag nog rommel, soms meer dan anders.

Landelijk is het beeld wisselend. Boswachters zien meer zwerfafval liggen. Vrijwilliger Pieter Rambags, die op de Regte Hei bij Goirle afval raapt, merkt ook dat er in de natuur meer troep ligt. “Een verdubbeling. Ook afval op plekken die anders ‘schoon’ blijven.”

Beeld Photo News

“Dat komt misschien wel doordat er nu meer mensen in de bossen komen die anders niet zo snel de natuur in trekken”, zegt Shanti Haas, woordvoerder van Natuurmonumenten. Meer drukte in de bossen is aan de ene kant een voordeel, want als meer mensen de natuur gaan waarderen zorgt dat voor een verbreding van het draagvlak voor natuurbescherming. “Maar anderzijds zijn de nieuwe natuurbezoekers zich misschien wat minder bewust van het belang je eigen afval mee te nemen.”

Plastic handschoenen en gebruikte zakdoekjes

Ook opvallend: veel meer loslopende honden in het bos, ook op plekken waar dat niet mag. Zeker in het huidige broedseizoen kunnen loslopende huisdieren zorgen voor verstoring. Het is een beeld dat veel boswachters herkennen.

Afvalrapers vinden in deze weken vooral opvallend veel coronagerelateerd afval op straat: plastic handschoenen, plastic omhulsels van pakjes zakdoekjes en gebruikte zakdoekjes. Peter Siegel uit Amsterdam, alias @DJVentilator, ziet grote verschillen per locatie. “In de Haarlemmertrekvaart zie ik meer afval, in het Westerpark weer minder, maar bij de vuilnisbakken in de Staatsliedenbuurt juist weer meer.” Arjan Stoffels raapt langs zijn vaste route in Leiden minder zwerfvuil. “Wat er ligt, is met name zakdoekjes of latex handschoenen. Minder blik, glas, snoeppapier en sigarettenverpakkingen.”

Marc Loeven, verslaggever bij Omroep Gelderland en afvalraper in Velp, ziet dat er daar juist veel meer zwerfaval ligt. “Dat komt doordat de papiercontainers niet meer worden geleegd. Ze staan overvol in tuinen en op straat. Het waait er gewoon uit.”

In de Achterhoek is het beeld weer heel anders. Rapers van @GoCleanDeAchterhoek schatten dat er in de gemeente Oude-IJsselstreek zeventig procent minder zwerfvuil ligt. @TinekeRaapt uit Baarn raapt in haar woonplaats ‘duidelijk minder’ zwerfvuil op. De afwezigheid van toeristen leidt op het Museumplein in Amsterdam tot veel minder troep, aldus Klaske Wijkstra: “De afvalbakken zijn nog niet eens halfvol, terwijl ze anders uitpuilen.” Michiel van Zuijlen uit Den Haag vindt dat er ook rond de Haagse Markt ‘echt veel minder plastic tasjes, fastfoodbekers en bakjes en drinkblikjes’ liggen.

Auto’s staan stil, de lucht knapt op

Het milieu haalt opgelucht adem. Minder vuile stoffen komen vrij, nu mensen rondom huis blijven. In de (hoofd)steden, van Europa en erbuiten, verdween vervuilende uitstoot van de radar, letterlijk. “Vooral het verminderde autoverkeer is gunstig”, zegt milieuexpert Ernst Worrell van het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht.

De uitstoot van fijnstof daalde fors sinds de virusuitbraak, weet Worrell. Verder tonen metingen, zoals van KNMI-satellieten, lokaal tot 60 procent minder stikstofoxide (NOX) in de lucht. Omdat boeren doorwerken is de landelijke daling van stikstofemissies kleiner, benadrukt Worrell. Hetzelfde geldt voor chemische dampen. Die blijven opstijgen. Want, ondanks de maatschappelijk lamlegging, blijven zware vervuilers in chemie en industrie nog onverminderd actief.

Maastricht, A2, geen verkeerBeeld BSR Agency

Dat verklaart waarom de uitstoot van broeikasgas nog beperkt lager ligt, zegt Worrell. Rokende fabrieksschoorstenen zijn niet gedoofd. “Daarom tikt de klimaatwinst niet enorm aan. Als we twee maanden met de huidige restricties leven, scheelt dat 1 procent van alle uitgestoten broeikasgassen dit jaar.” Wanneer economische neergang de zware industrie, zoals raffinaderijen, staalindustrie en plasticfabrikanten raakt, kan het klimaat wel structureler verbeteren, als bijeffect van de crisis.

Mocht de fossiele (energie)industrie door economisch ontij een klap krijgen, dan kan dit op het klimaat een positieve weerslag hebben. Worrell sluit niet uit dat de Parijs-doelstelling beter binnen bereik komt te liggen, als de pandemie de wereld lang in haar greep houdt. Tijdens de Chinese lockdown viel tijdelijk 50 procent CO2-uitstoot weg. Geschrapt vliegverkeer kan tot 3 procent minder CO2-uitstoot opleveren, aldus Worrell. De luchtvaart valt, als vrijgestelde sector, buiten het Parijs-akkoord. “Wel kan de discussie losbarsten: willen en kunnen we straks weer ongebreideld vliegen?”

De oorverdovende stilte rond Schiphol

Winny de Wit uit Assendelft hoorde dat een kennis bij haar uit het dorp voor het eerst sinds jaren een wekker zet om op tijd wakker te worden. Was tot voor kort nooit een probleem: vanaf een uur of half vijf ’s ochtends kwam het vliegverkeer op gang: Assendelft ligt in het verlengde van de Polderbaan. De Wit: “Elke anderhalve minuut hoor je een vliegtuig overkomen. Dan verslaap je je echt niet.’’ Dat is nu wel anders.

De Wit komt woorden tekort om de euforie te beschrijven van een stilgevallen Schiphol. “Het is een groot geluk. We horen alleen maar vogels. Heel af en toe komt er nog een vliegtuig over. De lucht is strakblauw zonder strepen. Alleen wel triest dat dit het gevolg is van een vreselijke crisis.’’

Geparkeerde vliegtuigen op Schiphol. Beeld Getty Images

Nog een voordeel: de ramen blijven schoner, vertelt ze. Normaal moet De Wit toch wel vaak wassen en zemen. Op de ramen en kozijnen van woningen in de ruime omgeving van Schiphol, maar ook op de geparkeerde auto’s, dalen plakkerige roetdeeltjes neer.

Strandbroeders die op strand broeden?

Het is nog veel te vroeg om conclusies te trekken, maar juist op plekken in de natuur waar het nu ineens veel rustiger is – die zijn er nog volop – tekenen zich interessante verschijnselen af. Zoals op Texel, waar het normaal ritselt van de toeristen. Over de natuur van het eiland is een grootse stilte neergedaald.

Bontbekplevier, strandbroederBeeld Foto Jeroen Reneerkens

Zelfs op de stranden, onder normale omstandigheden een toeristenbestemming bij uitstek, is het doodstil. “Dat kan interessante gevolgen hebben”, zegt Arnout-Jan Rossenaar, ecoloog bij Staatsbosbeheer. “In het gebied zitten veel vogels die normaal op het strand broeden, zoals de dwergstern en de bontbekplevier. Op Texel broeden die vogels in de praktijk nooit op het strand, omdat er te veel mensen lopen. Deze strandbroeders zijn erg gevoelig voor verstoring. De boswachters op Texel hebben de indruk dat met name de bontbekplevier juist nu wel op het strand gaan broeden. Er is een goede kans dat dat dit voorjaar gaat gebeuren. Dat gaan we intensief volgen.”

Lees ook: 

Schone lucht heeft in China meer levens gered dan het coronavirus kostte

Patrick Jansen: Het onmogelijke gebeurt. Plotseling is de hemel weer strakblauw zonder strepen. Is de CO2-concentratie al twee maanden lang niet gestegen. Is de zwaar vervuilde lucht in China en Noord-Italië op slag geklaard. Een Amerikaanse wetenschapper rekende voor dat dit in China meer levens had gered dan het coronavirus heeft gekost.

Waarom het coronavirus een zegen is voor de biodiversiteit in China

In de strijd tegen het coronavirus heeft China tijdelijk de handel in exotische diersoorten verboden. Dat is een zegen voor de biodiversiteit, vooral op die van andere continenten. Dus waarom geen permanent verbod? 

Trager, simpeler leven. Wijst het coronavirus de weg naar een duurzame wereld?

Esther Bijlo: Wie weet wat er allemaal voor positiefs uit deze viruscrisis kan voortkomen. Op lokaal niveau is dat al te zien, met #coronahulp, het herontdekken van een simpele wandeling, moestuinpotjes zaaien. Of het onze levenswijze echt gaat veranderen, zal nog moeten blijken, dat hangt er ook vanaf hoe lang deze situatie duurt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden