Actievoerders van Extinction Rebellion blokkeerden in september een druk kruispunt in Amsterdam.

OnderzoekDuurzaamheid

Enquête: De barricaden op voor het klimaat, dat gaat de Trouw-lezer toch net iets te ver

Actievoerders van Extinction Rebellion blokkeerden in september een druk kruispunt in Amsterdam.Beeld ANP

Kritisch over het klimaatbeleid van de overheid en warme voorstander van groen herstel: dat is de gemiddelde Trouw-lezer, blijkt uit een enquête. Maar burgerlijk ongehoorzaam zal de lezer niet snel worden.

De barricaden op voor het klimaat, dat kunnen Trouw-lezers niet zo waarderen. Een druk kruispunt bezetten of de Zuidas blokkeren, zoals Extinction Rebellion doet: voor bijna de helft van de abonnees gaat deze vorm van actie te ver. Slechts een op de zeven vindt die – geweldloze – protesten nodig om de samenleving wakker te schudden.

Dit is één van de uitkomsten van een representatieve steekproef onder ruim achthonderd lezers van Trouw over duurzaamheid en klimaat, deze zomer uitgevoerd. Het lijkt op het eerste gezicht opmerkelijk, want de gemiddelde abonnee van deze krant en Extinction Rebellion willen hetzelfde: een steviger klimaatbeleid en meer betrokkenheid van burgers daarbij. De lezers dragen de duurzame burgerbeweging een warm hart toe. De helft onderschrijft de stelling: ‘Ik vind deze beweging van grote waarde, grote veranderingen beginnen onderop’. Ongeveer één op de vijf is al betrokken bij een initiatief, meestal in de buurt, een kwart zou dat wel willen. Er is wat dit betreft weinig scepsis te bespeuren: maar 4 procent denkt dat lokale projecten ‘een druppel op de gloeiende plaat’ zijn.

Beeld Sander Soewargana

Statiegeld op blikjes

Tegelijk is er onvrede over de overheid. Van de lezers heeft 58 procent niet veel of heel weinig vertrouwen in het klimaatbeleid van het kabinet Rutte III. Nog eens 39 procent houdt het bij het zuinige ‘enigszins vertrouwen’. De overheid mag meer daadkracht tonen, zoals statiegeld op blikjes invoeren, waar 84 procent van de lezers voorstander van is. Het kabinet zou de coronacrisis sterker moeten aangrijpen voor vergroening, meent de Trouw-abonnee. Steun voor bedrijven in zwaar weer moet voor elke onderneming samen gaan met milieu- en klimaateisen, vindt de helft. Daarnaast stelt 36 procent dat die voorwaarde in ieder geval voor de grote vervuilers moet gelden.

Ondanks de overeenkomsten tussen de standpunten van de Trouwlezers en Extinction Rebellion is er dus een andere visie op de weg daar naar toe. Lezers voelen zich meer thuis bij de Jonge Klimaatbeweging, de groep jongeren die vooral de weg van de vergaderkamers zoekt, naast betrokkenheid bij de scholierenstakingen. Zij willen invloed op het klimaatbeleid en hebben al mogen aanschuiven bij premier Rutte in het torentje. Ze hebben groot gelijk dat ze het zo aanpakken, vindt bijna een op de drie abonnees.

Beeld Sander Soewargana

Dat verschil verbaast Jacquelien van Stekelenburg niet. Het doet de hoogleraar sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit denken aan Occupy, de beweging die na de kredietcrisis van 2008 opkwam voor meer gelijkheid en in tentjes bij financiële instellingen bivakkeerde. “Daar is onderzoek naar gedaan. Tussen de 60 en 80 procent van de mensen vond het probleem dat Occupy aankaartte wel belangrijk. Vervolgens was de vraag: wat vind je van Occupy. Maar een klein percentage vond de manier van actievoeren goed, laat staan dat ze zelf in een tentje zouden gaan zitten.”

 Een brief naar Rutte

Nederland is niet echt een protestland, constateert Van Stekelenburg. “Wij zijn niet zo erg van de acties en demonstraties. Wereldwijd neemt het toe, en ook in Nederland is dat zo, maar deelnemen aan demonstraties is nog steeds minderheidsgedrag. Dat komt door de goed georganiseerde structuur van belangenbehartiging hier. We hebben instituties als een Ombudsman, allerlei sociale organisaties, we stemmen als er verkiezingen zijn, schrijven een brief naar Rutte of maken iedere maand 5 euro over naar Greenpeace.”

De Jonge Klimaatbeweging, die de politiek en bestuurskamers binnenkomt, kan daarom op meer goedkeuring rekenen dan Extinction Rebellion. “Dat is een hele andere vorm van actie. Extinction Rebellion wil met spraakmakende acties in het nieuws komen. Ze opereren op de rafels van wat wel en niet kan, dat zeggen ze zelf ook, maar ze krijgen wel veel media-aandacht. Hun doel is om bewustzijn te creëren.”

Hoe jonger de lezer, hoe groter de steun

Of de Trouw-abonnee, als voldoende klimaatbeleid uitblijft, toch het punt zal bereiken uit pure ergernis ook de straat op te zoeken als actietoneel, valt lastig te voorspellen. “Dat is mogelijk”, denkt Van Stekelenburg. “Maar omgekeerd kan ook. Bij de boeren zag je dat ze in het begin veel steun hadden voor hun protesten tegen het stikstofbeleid. Op een gegeven moment draaide het sentiment om, de steun daalde. De legitimiteit van de beweging werd in twijfel getrokken, daarmee daalt mogelijk ook de effectiviteit.”

Wel is het zo: hoe jonger de lezer, hoe groter de steun voor ongewone acties en hoe groter ook de bereidheid zelf de handen uit de mouwen te steken bij een burgerinitiatief. “Dat past bij wat we ook bij andere sociale bewegingen zien. Naarmate mensen ouder worden, wordt hun bereidheid om actie te voeren over het algemeen gematigder. Jongeren willen revolutie, ouderen hervorming, bleek uit een onderzoek in Groningen na de financiële crisis. Daarnaast past de steun voor ‘bottom up’ helemaal bij deze tijd. Niet alleen ‘top down’, maar ook van onderop.”

Beeld Sander Soewargana

Lees ook:

Deze klimaatgedichten moeten de wereld verbeteren

Een collectief van 130 woordkunstenaars schrijft gedichten over de klimaatcrisis. Ze willen hun lezers betrekken, wakker schudden, waarschuwen. Maar vooral ook: hoop bieden.

Gitzwarte boodschap in knallende kleuren

De beeldtaal van de klassieke milieubeweging met idyllische plaatjes, van dier en natuur in harmonie, vindt Clare Farrell van Extinction Rebellion een mislukking. ‘Die bereikten de afgelopen dertig jaar niks.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden