Overlast

Elke fotograaf jaagt op de mooiste kiek, of de vogel daar nou last van heeft of niet

Fotograaf nabij de Drentse draaihals.Beeld Rob Bijlsma

Duikt ergens een bijzonder vogeltje op, dan is ook snel de natuurliefhebber daar. Met camera uiteraard. Natuurbeheerders zien het met lede ogen aan.   

Het moet gezegd, die Drentse draaihals had ook niet echt een heel gelukkige plek uitgekozen om te broeden: in een holle paal, pal naast de weg! “Toen ik daar dit voorjaar twee baltsende draaihalzen zag, voelde ik de bui al hangen”, zegt professioneel natuurfilmer en -fotograaf Ruurd-Jelle van der Leij. “Ik ben naar de beheerder van het terrein, Natuurmonumenten, gegaan en heb gewaarschuwd dat er wel eens heel veel fotografen op af konden komen, als de draaihalzen daar echt zouden gaan broeden.”

Afzetten van de openbare weg was daar niet echt een optie, dus het werd inderdaad een drukke boel, merkte Van der Leij uit de vele berichten op sociale media. “Zelf ben ik niet meer teruggegaan. Zo’n plek waar de hele dag meerdere fotografen bovenop zo’n nest staan, daar heb ik niets te zoeken. Daar film je nooit natuurlijk gedrag van deze vogels.”

De scènes rond ‘de paal’ werden onlangs beschreven door natuurjournalist Koos Dijksterhuis in zijn ‘Natuurdagboek’ voor deze krant. “Het was echt gênant”, zegt hij. “Al die mensen die zich op veel te korte afstand verdrongen om dat nest…”

Dijksterhuis kreeg de nodige boze reacties op zijn column, zegt hij, van verongelijkte fotografen. Hij schreef wel dat er één dood jong in het nest was achtergebleven toen de draaihalzen het verlieten, maar niet dat er zes gezonde vogels waren uitgevlogen. Dus hoezo ‘overlast’?

“Dat mag zo zijn”, reageert Dijksterhuis, “maar dat was dan ondanks, en in ieder geval niet dankzij al die fotografen. Deze mensen namen bewust of onbewust het risico dat de ouders het nest zouden verlaten omdat zíj een mooi plaatje wilden; hetzelfde plaatje dat honderden andere mensen ook al hadden.”

‘Dit jaar is het erger dan anders, ik denk door corona’

Voor gebiedsmanager Ruud Kreetz van Natuurmonumenten was de broedende draaihals het zoveelste geval van overlast door natuurfotografen. “Het is dit voorjaar erger dan anders. Ik denk dat het door corona komt. Mensen blijven massaal in eigen land om vakantie te vieren. Ze hebben steeds betere fotoapparatuur. In het grootste deel van de gevallen gaat het goed, maar een kleine groep verziekt het. En ja, dat kan ten koste gaan van de vogels”, zegt Kreetz.

Hij noemt een voorbeeld. “Kraanvogels met jongen die steeds worden verstoord door fotografen die buiten de paden achter de vogels aan lopen, worden kwetsbaarder voor predatie door vossen. Het is voor vossen makkelijker om bij het nest te komen als de ouders regelmatig verstoord worden.”

Vogelaars fotograferen de draaihalsBeeld Rob Bijlsma

Niet alleen broedvogels zijn de klos, zegt Kreetz. “In een van onze gebieden hebben we een helaas beroemde plek waar adders ’s morgens opwarmen in de zon. Er staat een hek op twee meter afstand van die zandwal, maar er zijn altijd weer een paar fotografen die dat nog niet dichtbij genoeg vinden. Die stappen over het hek en proberen soms zelfs met een stok de slangen net iets fotogenieker neer te leggen. Het is een soort jachtinstinct, denk ik. Met z’n allen op jacht naar dat ene plaatje dat nét iets mooier is dan dat van de buurman. Maar dat soms wel ten koste van de rust voor de natuur.”

95 procent van de fotografen voert dieren nooit voor een foto, 5 procent doet dat dus wel

Dat een kleine groep de negatieve toon zet, bevestigt ook Daan Schoonhoven, directeur van de Pixfactory, die onder meer de website voor vogelfotografen Birdpix beheert. Schoonhoven is verbaasd als hij hoort dat er een nestfoto van de broedende draaihals bij ‘de paal’ op zijn website is terechtgekomen.

“In principe plaatsen wij geen nestfoto’s, tenzij het evident is dat de vogel geen last heeft gehad van de fotograaf, zoals bij een ooievaar op een paal. Uit een enquête die wij ooit onder de lezers van ons Natuurfotografie Magazine hebben gehouden, bleek dat veel fotografen zich aan onze fotocode houden. Zo zei 95 procent nooit zoogdieren te voeren voor een foto. Maar goed, 5 procent geeft dus toe dat ze dat wél doet.”

DraaihalsBeeld Koos Dijksterhuis

Veel overlast berust op onwetendheid, veronderstelt Schoonhoven. “Ik kan mij nog goed herinneren dat ik als beginnend fotograaf minutenlang stond te genieten van een blauwborst met een snavel vol voer. Pas later realiseerde ik me dat ik met mijn camera waarschijnlijk tussen de vogel en zijn nest met jongen stond. Overlast kunnen we alleen maar bestrijden door mensen bewust te maken van hun acties.”

Terreinbeheerders nemen meerdere maatregelen om overlast te voorkomen. Meldingen van bijzondere vogels, zoals dit voorjaar een uniek geval van een broedende hop in de duinen van Noord-Holland, worden in overleg met de populaire website waarneming.nl ‘vervaagd’, of zelfs tijdelijk onzichtbaar gemaakt, zodat ze geen hordes fotografen trekken.

De terreinbeheerder is blij dat het broedseizoen voorbij is

Filmer en fotograaf Van der Leij heeft een advies voor fotograferend Nederland. “Als je dan toch vogels van dichtbij wilt fotograferen zonder hun natuurlijke gedrag te verstoren, ga dan naar een van de vele hutten. Er zijn honderden kijkhutten waar de vogels dichtbij komen. Er zijn ook steeds meer betaalde fotohutten die speciaal zijn ingericht om in alle rust vogels van héél dichtbij te kunnen vastleggen. Niemand die daar last van jou heeft, zeker de vogels niet.”

Terreinbeheerder Ruud Kreetz is blij dat het broedseizoen bijna voorbij is. In zijn werkterrein in Drenthe is dat de meest heikele periode.

HOOFDFOTOArnhem - Fotografen verzamelen zich op die plekken in Nationaal Park de Hoge Veluwe waar ze de edelherten in hun bronsttijd kunnen fotograferen en horen burlenBeeld Hollandse Hoogte

Kreetz: “Het is voor ons nog even zorgen dat we een laatste paar kraanvogels met een kuiken voldoende rust kunnen geven, totdat die ook vliegvlug zijn, en dan zijn de grootste zorgen wel weer even voorbij.

“Voor mijn collega’s op de Veluwe begint, met de bronsttijd van de edelherten, weer een volgende uitdaging. Daar staan de fotografen schouder aan schouder om de burlende herten te fotograferen. Ook daar zijn altijd mensen die dan toch weer het verboden rustgebied inlopen, voor nét een mooier plaatje. Dat kan, met dank aan surveillerende boa’s, overigens wel een heel duur plaatje worden.”

Lees ook:

Een nest draaihalzen, nabij de paal

Het natuurdagboek van Koos Dijksterhuis over de draaihals langs de weg. Sterker nog: het is een paartje met een hol.

Natuurfotografie: het líjkt zo makkelijk

Vermijd de groene soep! En fotografeer ze nu het nog kan: de vliegjes, de bijtjes en de vlindertjes in de tuin. Trouw bespreekt drie boeken en twee apps voor en met natuurfotografie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden