Elke dag een foto van drijvende bierbekers in de Leidse grachten - tot het niet meer nodig is

Enkele van de 2500 plastic bekertjes die uit Leidse grachten zijn gehaald. Beeld AUKE-FLORIAN HIEMSTRA

Drie jonge biologen uit Leiden zetten dagelijks een foto van een vuil weggegooid plastic bierbekertje op Instagram. Iedere dag een nieuwe. Totdat Leiden definitief besluit herbruikbare bekertjes te verplichten bij grote evenementen.

Het begon met een vrij argeloos kanotochtje. Drie Leidse biologen in de eindfase van hun studie besloten afgelopen oktober een eindje te gaan kanoën door de Leidse grachten. Ze leenden kano’s van ‘Onder water in Leiden’. Deze organisatie die de waterkwaliteit bewaakt en de grachten schoonhoudt, stelt in het vaarseizoen een paar kano’s gratis beschikbaar. Enige voorwaarde: de peddelaars moeten drijvende rommel die ze onderweg tegenkomen meenemen en afvoeren.

“We dachten: sympathiek uitstapje”, zegt een van hen, Auke-Florian Hiemstra. “Wat drijvende flesjes en plastic tasjes meenemen en een eindje varen.” Het liep anders. De drie visten al op de eerste meters van hun tochtje de ene na de andere plastic bierbeker uit het water. “We hadden 800 meter in de Oude ­Singel gevaren en visten alleen al over die ­afstand duizend bekers op. We moesten al vrij snel terug omdat de afvalzakken in onze ­kano’s propvol waren.”

Een week voor hun kanotochtje was Leidens Ontzet gevierd, een groot jaarlijks feest op 2 en 3 oktober om te vieren dat in 1574 de Spanjaarden na een langdurig beleg uit de stad werden verdreven. Er komen ieder jaar zo’n 300.000 bezoekers af op dat feestje. Overal in de Leidse binnenstad wordt dan bier getapt in plastic weggooibekers die de brouwerijen aan de horeca leveren. Lekker veilig, lekker makkelijk.

Wateroppervlak

Na het feest is de binnenstad één grote bende. De gemeente zet afval- en veegwagens in om de rotzooi op te ruimen. Met een schepboot wordt het drijvend plastic uit de grachten ­gevist, vooral bierbekertjes, die in het water zijn gerold, gewaaid of gegooid.

Maar het opruimen van de Leidse grachten is vooral een cosmetische actie, zo blijkt. Alleen het zichtbare, drijvende afval wordt opgepikt. Voor het oog ziet het er netjes uit, maar Auke-Florian Hiemstra, Gabriël Olfhof en ­Liselotte Rambonnet ontdekten tijdens hun kanotochtje kort na het stadsfeest dat onder het wateroppervlak nog een deken van plastic bierbekertjes dreef. “We waren verbijsterd”, zegt Hiemstra.

De drie wilden hun duizend opgeviste plastic bekers eerst gewoon wegbrengen naar een ­afvalcontainer, maar besloten een campagne te beginnen om Leiden te dwingen tot het ­verplicht stellen van statiegeldbekers (‘ecobekers’) voor grote publieksevenementen. Hiemstra: “Dit is niet de manier om anno 2019 een feestje te vieren, vonden wij. Er zijn al ­jaren prima statiegeldbekers op de markt, op kleinere evenementen in Leiden zijn ze al ­verplicht. Voor grote evenementen zou het te ingewikkeld zijn. Maar wij vinden dat dit ook bij de grote feesten moet worden ingevoerd.”

Ecobekers

De actie is hard nodig, vinden de drie. Opeenvolgende wethouders kondigen al sinds 2001 ieder jaar opnieuw aan dat Leiden voor alle evenementen de statiegeldbierbeker zal invoeren. “Maar het blijft bij vrijblijvend wat roepen. We willen dat in 2019 Leidens Ontzet wordt gevierd met bier uit ecobekers. Het is helemaal geen moeilijke oplossing. De feestvierder betaalt eenmalig statiegeld en kan de hele avond uit diezelfde beker drinken. Hij krijgt het statiegeld weer terug na inlevering van de beker.”

De biologen zijn na de eerste kanotocht nog een paar keer gaan varen en visten uiteindelijk in totaal ongeveer 2500 bekers uit het water. Ze brachten er 1500 naar het afval. De duizend laatste bekers zijn stuk voor stuk gefotografeerd en sinds eind oktober wordt iedere dag een nieuwe foto van een opgeviste beker op Instagram gezet. Vandaag wordt nummer 79 gepost. “We gaan daarmee door totdat de ­gemeente Leiden om is.”

De drie hebben een lange adem, er liggen nog 921 foto’s klaar. “Iedere keer roept kort na Leidens Ontzet iedereen schande over al dat plastic afval. Maar na een paar dagen is iedereen het weer vergeten. Wij proberen de herinnering levend te houden met ons project.”

Goor

Iedere dag een foto van een goor bekertje, is dat niet saai? Hiemstra: “Helemaal niet. Ieder bekertje heeft zijn eigen verhaal. Elke beker is uniek, sommige zijn diepdonkerbruin omdat ze een tijd op de bodem in de modder hebben gelegen, in andere zitten boombladeren, op weer andere zitten algen of slakjes, sommige zijn pikzwart – die hebben er dan al drie of vier jaar gelegen. Iedere beker is anders.”

Volgens Hiemstra toont de actie aan dat de plastic soep in oceanen, waarover de halve ­wereld ach en wee roept, mede wordt gevoed door de troep uit de 28 kilometer grachten van de Leidse binnenstad.

“Wij zijn bijna een maand na Leidens Ontzet met die kano’s opnieuw gaan varen op plaatsen waar we eerder niet waren geweest. Het zorgelijke is dat we toen al bijna geen ­bekers meer aantroffen. Dat was voor ons wel een verdrietig moment, omdat we ons realiseerden dat al dat plastic al was weggevoerd door de natuur. De wind en de stroming hadden er al voor gezorgd dat veel van dat plastic richting Katwijk was gestroomd en via het ­gemaal richting zee is gegaan.”

Oostenwind

“Dat bleek ook wel, want er zijn op het Noordzeestrand achter het gemaal plastic bierbekers gevonden. Ze worden door het gemaal niet ­tegengehouden. Zo ontstaat dus plastic soep. Het is goed dat Leidenaren zich realiseren dat ook zij bijdragen aan de plastic troep in de ­oceanen.”

Volgens Hiemstra kan plastic afval uit een gracht in Leiden bij oostenwind en voldoende stroming al binnen een dag naar Katwijk zijn gedreven. Hij vertelt dat kort na de viering van Leidens Ontzet er in de media een verhaal stond over een aangespoelde walvis in Indonesië. In de maag van dit enorme zoogdier werd een grote hoeveelheid plastic afval aangetroffen, waaronder 115 weggooibierbekertjes.

‘Canal Cups’ in oude school

Het afval dat de Leidse biologen opvisten en de duizend foto’s van de plastic weggooi-bierbekertjes zijn te zien op een expositie in de Old School in Leiden. De Old School is een galerie en koffiebar in een voormalige middelbare school voor jongens aan het monumentale Pieterskerkhof 4A in Leiden. Het gebouw, dat uit 1924 dateert en goeddeels in oorspronkelijke staat is gebleven, is op zich al de moeite van het bekijken waard. Het pand wordt over enkele jaren verbouwd tot een kunstmuseum.

De expositie over de opgeviste bierbekers (Canal Cups) loopt tot 20 januari en is vrij toegankelijk op vrijdagen, zaterdagen en zondagen van 11 tot 18 uur. De dagelijkse foto’s  staan op: instagram.com/canalcups en meer informatie is ook op Facebook (‘Canal Cups’) te vinden.

Wethouder: Wij zetten alles op alles

Leids wethouder van cultuur Yvonne van Delft laat in een (schriftelijke) reactie weten dat er naar wordt gestreefd om Leiden ‘op 2/3 oktober te ontzetten van plastic’. Een werkgroep moet een plan uitwerken. Daaruit moet volgens Van Delft blijken of de invoering in 2019 haalbaar is. “Maar we proberen alles op alles te zetten.’’ Van Delft (GroenLinks). wijst er op dat er voldoende draagvlak moet zijn voor een succesvolle invoering. “Op dat punt zijn de afgelopen jaren enorme stappen gemaakt.”

Volgens de wethouder haalt de gemeente met de visvlet jaarlijks een veelvoud van 1000 bierbekers uit de grachten. “Deze reiniging levert daarmee een substantiële bijdrage aan een schone stad en is zeker niet oppervlakkig of cosmetisch. Rond 3 oktober wordt circa 25.000 kilo feestvuil opgeruimd. We hadden na al onze inspanningen niet verwacht dat er nog zoveel bekers te vinden zouden zijn. Nog meer reden om zo spoedig mogelijk over te stappen op herbruikbare glazen.”

Lees ook:

Snorkelen door de drab, op zoek naar leven in een Leidse gracht

Onder het oppervlak van de Leidse grachten is genoeg te zien. Aaf Verkade, de enige die in de stadsgrachten van Leiden mag snorkelen, brengt het leven onder water in kaart.

Op Bali kan je snorkelen in de plastic soep, een mix van schoonheid en troep

Sinds een recente snorkelervaring op Bali weet journalist Antje Veld precies hoe de beruchte plasticsoep aanvoelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden