Vergroening

Elektrische ambulances en brandweerauto’s? In Amsterdam en Drenthe gaan ze ermee pionieren

Bij New Electric in Staphorst bouwen ze ambulances om elektrische ziekenauto's. Beeld Herman Engbers
Bij New Electric in Staphorst bouwen ze ambulances om elektrische ziekenauto's.Beeld Herman Engbers

Kun je diesels vervangen door elektrische ambulances en brandweerauto’s? In Amsterdam en Drenthe gaan ze ermee pionieren.


Jaap Hatenboer is de eerste om het te erkennen: “We maken het ons hier op het platteland ook wel moeilijk”. Juist in de uitgestrekte provincies Drenthe en Friesland pioniert UMCG Ambulancezorg met elektrische voertuigen. “Ja, een stad zou meer voor de hand liggen vanwege het rijbereik”, zegt Hatenboer, manager beleid en innovatie. Toch is UMCG Ambulancezorg de enige dienst in Nederland die al jaren vol overtuiging probeert over te stappen op e-ambulances. Een taai proces.

Niet alleen de Noord-Nederlandse hulpdienst pioniert met de elektrificatie van hulpvoertuigen. Twee Nederlandse brandweerdiensten dienen met de korpsen in Berlijn en ­Dubai als proefkonijnen voor ’s werelds allereerste elektrisch aangedreven tankautospuit: de brandweer Amsterdam-Amstelland en het brandweeropleiding- en trainingscentrum van Defensie in Woensdrecht. Komende zomer al moet de Amsterdamse e-brandweertruck bij kazerne Osdorp arriveren.

Het ontwerp van een elektrische brandweerauto van de Oostenrijkse firma Rosenbauer.
 Beeld
Het ontwerp van een elektrische brandweerauto van de Oostenrijkse firma Rosenbauer.Beeld

De transitie van zware dieselwagens naar elektrische is niet makkelijk, weet Hatenboer uit ervaring. UMCG Ambulancezorg, dat werkt vanuit Tynaarlo, geldt in Nederland en de rest van de wereld als pionier. “De klimaatproblematiek was in 2009 voor ons reden te beginnen”, vertelt hij. “Destijds was de klimaattop in Kopenhagen. In Nederland reed Urgenda met een karavaan duurzame auto’s door het land. Wij deden daaraan mee.”

De Drents-Friese ambulancedienst haalde destijds het nieuws met kleine gele ambulances van het (wijlen) Noorse automerk Think, elektrische wagentjes met een erg klein rijbereik. Gniffelende nieuwsberichten hadden het over trage ­ambulances op Terschelling en in Drenthe. “Elektrificatie is een omslag die nodig is”, zegt Hatenboer. “We wisten dat dit voor ons als noodhulpdienst een moeilijke op­gave was. We wilden in 2009 domweg kennis vergaren als eerste stap.”

UMCG Ambulancezorg bleek de tijd ver vooruit. Er werden amper elektrische voertuigen aangeboden; bouwers van ambulances waren al helemaal niet bezig met elektrificatie. “Wij stellen als ambulancedienst veel randvoorwaarden en eisen aan voertuigen”, zegt Hatenboer. “Elektrificatie wordt de nieuwe werkelijkheid. Vandaar dat we toen al ervaring wilden opdoen met elektrisch rijbereik en laadpalen.”

Gebouwd door gespecialiseerde bedrijven

Na het avontuur met de Think-ambulances moesten Hatenboer en zijn collega’s lang wachten op aanbod aan elektrische voertuigen. “We zijn in 2016 maar zelf aan de slag gegaan om onze leveranciers te overtuigen”, zegt hij. Ambulances worden op basis van dieselbestelwagens gebouwd door gespecialiseerde bedrijven. “Duitse leveranciers wilden toen actief níét praten over elektrische voertuigen”, zegt hij. “Hoogstens hybride, misschien.”

Intussen elektrificeerde de organisatie het overige wagenpark om het personeel te laten wennen aan elektrisch rijden. Er kwamen Opel Ampera-E’s voor de officier van dienst.

Ter ondersteuning van de helikopters van het mobiel medisch team kwam er een Tesla Model X in de vloot, vertelt Ben Hendriks, coördinator mobiliteit. “Deze Tesla moest 24/7 inzetbaar zijn in heel Noord-Nederland. We hadden problemen met de laadsnelheid; de Tesla voldeed niet aan de voorwaarden voor inzet.”

Wat de ambulancedienst leerde, was dat een gegarandeerd minimumrijbereik belangrijk is en dat een hoge laadsnelheid en goede ­laadinfrastructuur even cruciaal zijn. Bij het hoofdkantoor kwam een laadstation. De Opels bleken geen goede range te hebben op het platteland. Ze gaan daarom naar Terschelling.

Boordcomputer

Bij de Tesla speelde nog iets anders: wie heeft zeggenschap over de boordcomputer? “Wij wilden onze apparatuur erin integreren”, zegt Hatenboer, “maar dat bleek onhaalbaar.” Tesla deelt geen informatie met de ambulancedienst.

UMCG Ambulancezorg gaat onverdroten voort met de 100 procent elektrische ambulance, die bovendien minstens twintig minuten aaneen 160 kilometer per uur moet kunnen rijden.

Inmiddels zijn er diverse e-bestelbussen op de markt, maar met een range tot 200 kilometer zijn ze als ambulance oninteressant. In Tokio en Hannover rijden wel zulke elektrische stadsambulances, maar die hebben, zeker voor de Drentse buitenwegen, veel te weinig rijbereik. En een e-ambulance die in Engeland wordt getest, komt niet veel verder en is met maximaal 75 kilometer per uur te langzaam.

Ambulances zijn ook zwaarder dan gewone bestelbussen door alle medische apparatuur en extra accu’s. Het lijkt Hatenboer logischer om in ambulances de zware dieselmotor en versnellingsbak te verruilen voor lichte, stille en snelle elektromotoren en meer accu’s. Met die inzichten is UMCG Ambulancezorg een paradijsvogel in de ambulancewereld. Leveranciers en collega-diensten zijn zo ver nog niet.

Ombouwpakketten

Het leidde tot een scherpe keuze: “Wij laten nu onze eigen elektrische ambulance bouwen op basis van een MAN-bus”, zegt Hatenboer. “Het is een conversie: dieselmotor eruit, elektromotoren erin. Wij zien toekomst in ombouwpakketten voor ambulances, met voldoende range. Deze zomer verschijnt onze elektrische ambulance.”

UMCG Ambulancezorg heeft als doel om in 2025 al een zero-­emissieorganisatie te zijn. De huidige 58 ambulances draaien volgens Hendriks jaarlijks drie miljoen dieselkilometers per jaar. Alle uitstoot daarvan kan verdwijnen met e-ambulances. Er zijn meer redenen om zelf de wagen te ontwikkelen. Zo is elektrisch rijden comfortabeler voor patiënten. Bovendien helpt het voertuig ziekenhuizen te overtuigen snellaadpalen voor e-am­bulances op te nemen in hun plannen.

Hatenboer: “Het praat een stuk makkelijker met een elektrische ambulance erbij. Laadinfrastructuur voor noodhulpdiensten heeft ook prioriteit in deze transitie. Die moet op tijd op orde zijn.”

‘Elektrische brandweerauto? Gewoon proberen!’

Zes jaar geleden benaderde de Oostenrijkse brandweerauto­fabrikant Rosenbauer korpsen over de hele wereld met de vraag: wie wil proefkonijn zijn voor onze nieuwe elektrische tankautospuit? De veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland hapte als een van de weinige toe. “Het gaat om een proef van een jaar om te zien of elektrisch rijden voor ons werkbaar is”, vertelt Steven van de Looij, chief information & innovation officer bij Amsterdam-Amstelland. Ook de Nationale Politie test in Amsterdam de inzet van elektrische auto’s, maar die hoeven – anders dan ambulances en brandweerwagens – niet speciaal te worden ontwikkeld.

Natuurlijk bevat het wagenpark van het Amsterdamse regiokorps al elektrische wagens, maar een elektrisch blusvoertuig was tot nu toe ongehoord. “De enige manier om ermee te gaan rijden, is het gewoon te proberen”, redeneert Van de Looij.

“Kijken wanneer de accu leegraakt. Onze organisatie wil in 2030 zero-emissie zijn. Dan wil de gemeente Amsterdam ook een zero-emissie binnenstad.” Dit zette zijn korps aan tot actie. Lukt de transitie ook met grote brandweer­auto’s?

Weinig kilometers

De Rosenbauer-RT (‘Revolutionary Technology’) beschikt overigens wel over een uitlaat. Aan boord bevindt zich een dieselaggregaat dat elektriciteit produceert als de accu’s leegraken. Het is dus een hybridevoertuig, dat standaard zero-emissie rijdt en draait, maar in noodgevallen niet. “Brandweerauto’s maken maar weinig kilometers”, verduidelijkt Van de Looij. “In deze proef willen we te weten komen wanneer de generator aanspringt als we de bluswaterpomp ­gebruiken.”

Van de Looij voorziet ver­anderingen in brandweerautoland. “De huidige trend is dat brandweerauto’s groter en zwaarder worden”, zegt hij. “Maar in de binnenstad van Amsterdam is zware belasting niet wenselijk voor krappe bruggen en kades. Kunnen we niet beter kleinere elektrische voertuigen gebruiken?” Elektro-aandrijving opent volgens hem nieuwe mogelijkheden, zoals het verbeteren van de wendbaarheid van brandweerauto’s en de inrichting ervan.

Amsterdam-Amstelland ­behoort met Defensie tot de internationale pioniers met ­deze elektrische tankautospuit. De 25 regiokorpsen in Nederland beslissen allemaal zelf over hun materieel. Van de Looijs advies zou zijn: “Breng het gesprek over elektrificatie op gang met je leveranciers. En deel je successen en teleurstellingen met elkaar.”

Lees ook:

Zutphen is baanbrekend bezig, met de e-truck als bevoorrader

De dieselbusjes en -trucks moeten tussen 2025 en 2030 verdwijnen uit de stadscentra. Dat gaat niet vanzelf, blijkt in Zutphen.

De elektrische vrachtwagen is niet meer te stoppen

Aangejaagd door steden en bedrijven die eisen stellen aan schoon vervoer, komen alle grote vrachtwagenmerken met elektrische trucks. ‘Vanaf 2023 worden ze concurrerend met fossiel.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden