Duurzaamheid

Eerste hulp voor klimaatprutsers, tijdens de Green Make Over

Gwen Jansen tijdens de opnames van de ‘Green Make Over’. Beeld Krystle Woods

Hoe bereik je mensen die nog helemaal niet bezig zijn met duurzaamheid met groene tips? Gwen Jansen kocht zelf zendtijd in bij SBS en gaat nu het land door met de ‘Green Make Over’.

O ’Shea van tien jaar oud kookt een eitje. “Deksel op de pan”, wijst Gwen Jansen. “Dan kookt het water eerder en gebruik je minder gas.” Ah, klinkt het, dat wist hij niet. Het is een scène uit de laatste aflevering van het programma ‘Green Make Over’ dat Jansen voor SBS6 maakt. O’Shea is een van de drie kinderen van de jonge alleenstaande moeder Charlene Franken. Het gezin woont in een huurflat in de Rotterdamse wijk Bospolder Tussendijken. Ze hebben gehoord over klimaatverandering, weten niet goed wat ze moeten doen en hebben een beperkt budget.

Dat is precies de doelgroep die Jansen wil bereiken met Green Make Over. Mensen die nog niet met duurzaamheid bezig zijn, vaak andere, aandacht opslokkende dingen aan hun hoofd hebben, maar eigenlijk best willen. ‘Klimaatprutsers’ zoals ze het noemt. Zelf is ze dat ook. Jansen groeide niet op met duurzaamheid. Haar wortels liggen op de Antillen. Vrij jong verloor ze haar vader en verhuisde naar Nederland. Ze belandde op een relatief veilig pad, niet de gewilde kunstacademie maar een studie communicatie om aan een baan te komen. Dat was in de autobranche, eerst als tekstschrijver bij Bovag, daarna klom ze op en begon een eigen bureau en netwerkbedrijf in de sector.

Depressief van negativiteit

Zes jaar geleden begon het te knagen. Ben ik niet met gebakken lucht bezig, vroeg ze zich af. Jansen verkocht het netwerkbedrijf en betaalde met de opbrengst een sociaal plan voor haar communicatiemedewerkers. “Ik heb mijn vrijheid gekocht. Ik was niet happy, werd depressief van al die negatieve berichten over het klimaat. Als ik al niets doe, is het dan niet al te laat? Eerst was ik apathisch, lamgeslagen. Het heeft toch geen zin, dacht ik.”

In plaats van alsnog kunstacademie te doen, meldde Jansen zich bij de filmacademie, ze wilde documentaires gaan maken. Ze kwam op de reservelijst maar kon niet wachten en leerde filmen ‘on the job’ bij regisseur Pieter Verhoeff en volgde cursussen bij Frans Bromet. “Daarna ben ik twee jaar lang op zoektocht geweest met de camera met de vraag: wat kan een klimaatprutser zoals ik doen? Ik kwam in een hele andere wereld. Ik ging bijvoorbeeld mee met de 11-wegentocht (project voor duurzaam rijden, red.) en kwam mensen als Marjan Minnesma en Jan Rotmans tegen. Ik wist helemaal niet wie dat waren.”

Gwen Jansen legt vast hoe er in Oldambt een groen dak wordt aangelegd. Beeld Robbert Thoen

Positief geluid

De zoektocht leverde vijf ‘verhalen’ op, ‘Green tales of a city’. Eerst zagen alleen familie en vrienden de documentaire, afgelopen jaar werd die ook voor publiek vertoond en draaide de film op buitenlandse filmfestivals. “Ik was eerst een beetje bang voor de zoektocht. Maar ik kreeg er juist een rustig gevoel van. Je kunt gewoon beginnen, zag ik. En de film raakte ook aan iets, merkte ik, eindelijk een positief geluid en het bood mensen praktische ideeën wat ze konden doen. Toen ben ik na gaan denken hoe ik grotere groepen mensen zou kunnen bereiken, zij die geen ‘Tegenlicht’ maar ‘Hart van Nederland’ kijken en de Veronicagids lezen.”

Jansen bedacht een programma met een voor de doelgroep bekend, laagdrempelig format: een make-over, maar dan een groene. In één dag een huishouden aan duurzame aanpassingen helpen die hun leven vooral ook comfortabeler, leuker en goedkoper maken. Om het op de buis te krijgen, kocht Jansen zelf zendtijd in, voor 17.00 uur, het tijdslot van onder meer de ‘tel-sell-programma’s’. Ze moest op zoek naar sponsors om het programma verder te bekostigen. Energiebedrijf Eneco en de isoleerder Tonzon wilden wel meedoen. Daarnaast bevatten de uitzendingen ‘product placement’, spullen die duidelijk in beeld komen, zoals een Waka­Waka-lampje op zonne-energie en een Green Egg om groenten en fruit vers te houden.

In een spagaat

Dat kan niet anders, stelt Jansen, als je op deze manier een programma maakt. Ze kreeg aanvankelijk veelvuldig ‘nee’ te horen uit de duurzame hoek toen ze vroeg of ze mee wilden helpen om dit programma mogelijk te maken op de commerciële zender SBS6 . “Ik kreeg te horen dat het niet aansloot bij hun reeds bestaande groene doelgroep. Het is een spagaat, dat is lastig. Wel ga ik na of de producten groen genoeg zijn, of ze geen afbreuk doen aan het programma. Ik heb ook een informele ‘raad van inspiratie’ benoemd met mensen die meer ervaring met duurzaamheid hebben. En alle producten testen we zelf, of vrienden of familie. Dan kom je erachter dat er zoiets als duurzame ongediertebestrijding bestaat”, lacht Jansen. “En dat je je gordijn kunt isoleren. Als je dat ervaart, ga je om.”

Tijdens een Green Make Over worden radiatorventilatoren bevestigd in een woning in Leeuwarden. Beeld Robbert Thoen

Jansen werkt met professionals en vrijwilligers en presenteert het programma zelf. Ervaring daarmee had ze niet, maar enthousiast, begripvol en in hoog tempo neemt ze mensen zelf mee door hun eigen huis en laat zien wat mogelijk is. Voor de zomer maakte Jansen drie proefafleveringen. Sinds begin oktober draait het programma op SBS op de zondagmiddag, in totaal twaalf afleveringen vanuit twaalf steden, met nog vier te gaan. “Eigenlijk gekkenwerk, want ik doe heel veel zelf. Maar ik voelde haast, door ronkende populistische verkiezingspraat kwam vooral de boodschap op mensen zoals ik af, dat een klimaatvriendelijker leven je vooral geld gaat kosten als burger. Als je nog geen mening hebt en je hoort dat als eerste – en niet de andere kant dat je er juist ook geld mee kunt besparen zonder dat het veel hoeft te kosten – is dat ontzettend jammer.”

Om aan gezinnen te komen, wordt eerst geflyerd in een buurt, met de vraag wie mee wil doen. Jansen begon in haar eigen woonplaats, in de Utrechtse wijk Overvecht, een buurt die door de gemeente is uitgekozen om als een van de eerste van het gas af te gaan. “Daar gingen we flyers uitdelen. Mensen sloegen de deur dicht, ze wilden er niets mee te maken hebben. Het programma was ook nieuw en de helpende hand onbekend.” Toch lukte het een gezin te vinden, een voetbaltrainer en een verpleegkundige met twee tieners.

Ambassadeurs

Inmiddels heeft Jansen behalve bedrijven ook gemeentes weten te interesseren voor de programmareeks. Het programma heeft inmiddels 1,5 miljoen kijkers bereikt. Voor 2020 wil ze een nieuwe reeks maken. “We merken dat de gezinnen waar we de Green Make Over doen daarna ambassadeurs in hun wijk worden van groene maatregelen en snufjes. Buurtbewoners willen hetzelfde gaan doen, dat is ook het effect als wij met een opnameteam aan komen zetten, soms ontstaat een soort jaloezie. Daarom zetten we tijdens de opnames een omgebouwde zeecontainer in de wijk, vol groene tips en gadgets, en kunnen mensen een klimaatgesprek voeren. Dat werkt goed.”

Charlene en haar kinderen zijn heel blij met de ledlampen, meer planten, een boiler in plaats van een geiser, radiatorfolie, spullen van de kringloop en een waterbesparende douchekop. Ze zijn blij dat ze iets kunnen doen, al is het simpel. Het gezin bespaart er ook tientallen euro’s per jaar mee. Nu nog korter douchen, een uitdaging voor ze, maakt Jansen met een kwinkslag duidelijk. Daar heeft ze dan nog kleurige zandlopers voor.

Lees ook:

Ikea wil zijn miljard klanten bewuster maken

Uitleggen dat producten duurzaam zijn, is niet genoeg om groen leven te promoten, merkt Ikea. Soms werkt het beter om de spullen op een berg bij elkaar te leggen en goedkoop te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden