De leden van bewonersverenging Maashorstburgers zijn niet blij met de aanwezigheid van wisenten in natuurgebied de Maashorst.

ReportageWisent

Een wisent als ‘buurman’? In De Maashorst vinden ze het maar niets

De leden van bewonersverenging Maashorstburgers zijn niet blij met de aanwezigheid van wisenten in natuurgebied de Maashorst. Beeld Koen Verheijden

Met zijn ruige vacht en zeshonderd kilo lichaamsgewicht is de wisent een imposant beest. Een icoon voor menig natuurgebied. Maar wat als je zo’n icoon als buur hebt?

De wisent betrad vier jaar geleden voor het eerst De Maashorst, een natuurgebied van bijna vierduizend hectare vlak bij het Brabantse Uden. Het was een moment van trots en media-aandacht: een heuse Europese bizon, zomaar uitgezet in de Brabantse natuur. Toch is Maashorstburgers, naar eigen zeggen de meest actieve bewonersverenging van alle dorpen rond het natuurgebied, de harige buurman inmiddels zat.

Manifest tegen de wisent

Iedere dag houdt de wisent hem bezig, zegt Arie Kemps, voorzitter van de bewonersvereniging. En er gaat geen bijeenkomst van zijn vereniging voorbij of het beest komt ter sprake. Zo ook in de dorpsraad van Nistelrode, waarvan Kemps voorzitter is. “En wordt er in de gemeenteraad over gesproken, dan zijn we ook aanwezig.” De Maashorstburgers hebben hun buik vol van het beest. Ze stelden zelfs een achttien pagina’s tellend manifest op, tégen de wisent. Conclusie: de Europese bizon is te gevaarlijk, te uitheems en er zijn betere alternatieven om het gebied te laten begrazen.

Dus toen deze krant onlangs in een commentaar schreef dat zo’n wisent ‘leuk’ is, dachten de Maashorstburgers daar natuurlijk anders over. Ze laten graag zien wat er mis is met het dier. Voor de gelegenheid zijn zes mensen, de harde kern van de bewonersverenging, bijeen gekomen in het huis van Jan van der Velden, aan de rand van het natuurgebied. Vanaf hier geven de boze buren graag een rondleiding langs de kaalgevreten bomen en natuurlijk langs de wisenten. De kudde telt inmiddels 22 dieren.

Beeld Koen Verheijden

Na tien minuten fietsen zijn ze opeens daar. Niet dravend over een grote vlakte, maar gewoon dommelend op zo’n vijftig meter afstand achter een omheining van schrikdraad. “Ze houden een siësta”, volgens een van de bewoners. Vijftig meter is ook precies de personal space die een wisent nodig zou hebben. Als je binnen die vijftig meter komt, wordt hij boos, legt een andere bewoner uit. Begin dit jaar ging het mis: een man werd in dit gebied aangevallen door een tauros, een teruggefokt oerrund met majestueuze horens. Omroep Brabant meldde dat het slachtoffer meters door de lucht vloog en met gebroken ribben en kneuzingen in het ziekenhuis belandde.

Nu is een tauros natuurlijk wel een ander beest dan een wisent, maar de schrik zit er goed in. “Toen wilde de gemeente opeens wel met ons in gesprek. Het moest eerst gruwelijk misgaan voordat ze naar ons wilden luisteren”, moppert Kemps.

De bewonersvereniging hield ook een enquête in de dorpen over de grote grazers. “Daaruit bleek dat er minstens vijftig incidenten met uitgezette dieren zijn geweest”, zegt Kemps. Vooral schijnaanvallen door grote grazers, die mensen bedreigend vinden, kwamen zo aan het licht. Maar toen ze de enquêteresultaten voorlegden aan Staatsbosbeheer, de gemeenten en ARK Natuurontwikkeling – de grote motor achter de herintroductie van grote grazers – gebeurde er niets met dat onderzoek. “Ze vonden het ‘te gekleurd’, terwijl wij in de vragenlijst niet eens vroegen naar wisenten. Mensen begonnen er zelf over, als antwoord op de vraag of ze graag in De Maashorst komen.” In plaats daarvan houden de gemeenten, natuurorganisatie ARK en Staatsbosbeheer nu een eigen onderzoek. “Maar daar worden wij veel te weinig bij betrokken.” De bewoners voelen zich niet serieus genomen door de natuurbeschermers.

Vrezen voor de veiligheid

Bij Leo Linnartz, ‘projectmedewerker wisent’ van ARK Natuurontwikkeling, zijn helemaal niet zoveel incidenten met wisenten bekend. Hij kent slechts één incident: van een vrouw die bij het betreden van Natuurpark Lelystad een verdekt opgestelde wisent over het hoofd zag, waarna het dier haar aanviel. Ze wist zichzelf uit de situatie te redden door achter een boom te kruipen.

De wisenten in De Maashorst staan nu in een afgesloten gebied, dus als er al incidenten zijn geweest, waren de recreanten die daarbij betrokken waren in overtreding, volgens Linnartz. “Mensen houden zich niet aan regeltjes, dat is vast de tijdgeest, en ze komen dus veel te dichtbij.” Een selfie maken met een wisent is bijvoorbeeld niet slim, legt hij uit. “Ik ben eigenlijk nog het meest verbaasd dat er zo weinig misgaat. Zolang je genoeg afstand houdt van de wisent, is er niks aan de hand. Het is geen tijger.”

De bewoners blijven vandaag netjes achter de omheining van het wisentgebied. Naar eigen zeggen zijn ze ook niet bang. Binnen de club hebben veel mensen een agrarische achtergrond, dus zij vinden grote beesten niet snel eng. Maar ze horen ook regelmatig van mensen dat ze niet meer in het gebied durven te komen, omdat ze bang zijn voor de wisenten. Dat is volgens de bewonersvereniging ‘ontzettend zonde’. 

‘Ze vreten hier alles kaal’

De bewoners vrezen voor de veiligheid van de toeristen die de gemeenten naar het gebied willen lokken door de wisent te promoten. Ook verwachten ze overlast van auto’s, afval en topdrukte op de paden, waar nu al volop gefietst en gewandeld wordt.

Bewoner Jan van der Velden wijst naar de natuurschade die de wisent veroorzaakt. “Ook in dit gebied is de droogte een probleem, de wisent maakt dit alleen maar erger. Ze vreten hier alles kaal. Het lijkt wel een steppe.” De wisent duwt bomen omver en vreet de bast eraf, legt hij uit. “Wij zijn ook geen biologen natuurlijk, maar we zien wel dat het gebied verandert.” Hij geeft een tour langs de zogenaamde ‘vangkraal’, een grote, houten constructie die bedoeld is om de wisenten te vangen om ze daarna naar andere gebieden te kunnen verplaatsen. Voor Van der Velden staat dit gevaarte symbool voor de hele kunstmatigheid van het project. “Dit heeft niks met natuur te maken. Het is allemaal door mensen gemaakt, dus het is cultuur.”

Ook wordt in twijfel getrokken of de wisent hier eigenlijk wel ‘hoort’. Leefde de wisent ooit in Nederland? Dat is voor de bewoners nog maar de vraag. Op de bodem van de Noordzee zijn weliswaar botten gevonden van een wisent, botten die leken op de variant die nu in Brabant rondstapt. Maar die botten dateren wel uit de prehistorie.

Natuurgebieden in Nederland waar wisenten zijn uitgezet.Beeld Thijs Van Dalen

Voor Leo Linnartz is de wisent echter een echt Europees dier, dat vorige eeuw bijna was uitgestorven en alleen nog in Poolse wouden leefde. Het dier is met veel inzet teruggefokt. “We doen ook veel onderzoek, onder andere in samenwerking met de Universiteit Utrecht. Dus inmiddels weten we best veel over het gedrag van de wisent. Trouwens, als die wisenten echt zo gevaarlijk waren, dan zouden we natuurlijk ook geen studenten voor hun onderzoek zo dicht bij ze in de buurt laten komen.”

Biodiversiteit knapt er van op

Natuurlijk heeft zo’n groot dier, laat staan een hele kudde wisenten, zijn weerslag op het landschap. Maar Linnartz ziet vooral voordelen: de biodiversiteit knapt er flink van op. “We kunnen echt al zien dat de wisent een positief effect heeft op het aantal soorten in dit gebied.” Volgens Linnartz is het schuren aan bomen en eten van bast niet schadelijk, maar zorgt het juist voor meer open bos. “En die vlakte is zo kaal door de droogte. Daar heeft de wisent verder niet zoveel mee te maken.”

De bewoners hebben er geen bezwaar tegen dat het gebied natuurlijk wordt beheerd, door er grote grazers in uit te zetten. Maar volgens hen zijn er betere opties dan de bizons. Arie Kemps en zijn dorpsgenoten zijn bij een boer in Drenthe wezen kijken, die daar een klein rund inzette als natuurgrazer. “Dat was een heidekoetje, dat daar van oorsprong veel voorkwam. Zo’n koetje zou hier ook prima kunnen.” Bovendien: ooit bood De Maashorst onderdak aan Schotse Hooglanders. Volgens de bewoners was daar toen ‘geen draagvlak voor’; ze gingen pootje baden, waarmee ze het water in vennetjes vervuilden. Maar kijk eens, die wisent daar gaat ook gewoon in het water staan, merkt een van hen op. De Schotse Hooglanders zijn inmiddels naar de slacht, daar kwamen Europese bizons voor terug, met alle gedoe van dien. Liever hadden de omwonenden gewoon koeien in het gebied gehad. “Daar hebben we nooit overlast van gehad.”

Lees ook:

Op pad met stichting Ark, die al dertig jaar wilde natuur met succes laat terugkeren in Nederland

Wat hebben wolf, wisent, lynx en wilde paarden gemeen? Inderdaad: al dertig jaar zet stichting Ark Natuurontwikkeling zich in voor hun plek in Nederland. Voor échte natuur. Op pad met Ark’er van het eerste uur: Hettie Meertens.

Tijdelijke natuur in plaats van afval

Opeens stak de groenknolorchis zijn kop op en vloog de oeverzwaluw rond in het Amsterdams havengebied. Braakliggend terrein knapt op van tijdelijke natuur, ook al is het maar voor even.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden