Een vogel met het geluid van een drilboor

null Beeld Sonny Liew
Beeld Sonny Liew

Meer vogels, minder groen, dat is een slechte combinatie. Singapore krijgt genoeg van een kleine vogel die de herrie van de stad overnam in zijn ooit zo wonderschone zang, en maakt plannen voor harde maatregelen. Deel 2 van een drieluik. Lees hier het eerste deel.

Eefje Blankevoort en Laura Stek

Singapore, de nette wijk Tiong Bahru. Mannen van middelbare leeftijd lopen met kooitjes richting een grasveld waar hoge palen staan. Ze zijn uit heel Singapore gekomen om hun zangvogels te laten optreden. De kooien worden hoog in de palen gehesen, de kleurrijke doeken om de beurt van de tralies getrokken. Zodra de vogels het daglicht zien beginnen ze wonderschoon te fluiten. De trotse baasjes en juryleden luisteren aandachtig naar de zuiverheid van de stemmen. "We zijn gericht op de klankverschillen tussen de vogels. We willen een mooie melodie en een fijn ritme horen, dus zuivere en lange tonen", legt een jurylid uit. "De Javaanse Myna? Nee die hebben we hier niet. Die zingt lelijk, je hoort ze overal in Singapore krijsen. Die vogel is de terrorist van de stad."

null Beeld Sonny Liew
Beeld Sonny Liew

Slechte combinatie

Opmerkelijk. Want ooit was de Javaanse Myna een van de meest geliefde zangvogels. De Myna is een bijzondere vogel, die niet alleen prachtig kan zingen, maar ook geluiden uit zijn omgeving kan kopiëren. Die laatste, unieke kwaliteit blijkt echter tevens zijn grote valkuil. Het kopiëren van gezellige liedjes of menselijke uitspraken is vermakelijk en bijzonder, maar wat gebeurt er als de vogel de geluiden van een lawaaiige stad nabootst in zijn zang?

Dat is precies wat er gebeurt in de jaren zestig van de twintigste eeuw. En het had niet kunnen gebeuren zonder de razendsnelle stedelijke groei in Singapore. In de eerste helft van de twintigste eeuw bestaat Singapore nog vooral uit tropische rubberplantages. Veel verschil met zijn moederland Indonesië is er niet en de Myna plant zich lustig voort - niet alleen binnen de kooitjes van de vogelliefhebbers. Naast de Myna doet ook de geïmporteerde kraai het ongewild goed. Die is vanaf de jaren vijftig als gastarbeider ingevlogen om koffieplantages schoon te houden. Maar omdat hij de rupsen smakeloos vond heeft hij de plantages al snel verlaten en zijn toevlucht genomen tot de parken en buitenwijken van Singapore, waar de Myna inmiddels ook veelvuldig te vinden was.

Terwijl de Myna-populatie gestaag groeit, dijt ook de stedelijke omgeving uit en wordt de jungle teruggedrongen. Meer vogels en minder groen, dat is een slechte combinatie.

De snelle ontwikkeling van Singapore wordt in volle gang gezet onder de dwingende en bezielende leiding van aartsvader Lee Kuan Yew. Singapore had zich op 31 augustus 1963 onafhankelijk verklaard van het Britse Rijk en in 1965 eveneens van Maleisië. Lee wordt premier en Singapore groeit in de jaren erna uit tot een mini-welvaartsstaat, met een sterke economie, een goed werkend overheidsapparaat en een heldere stedenbouwkundige structuur.

null Beeld Sonny Liew
Beeld Sonny Liew

Tropische Bijlmermeer

"Singapore had een mooi stadscentrum, maar er waren ook veel sloppenwijken, de zogenaamde kampungs. Die heeft Lee Kwang Yu rigoreus afgebroken. Daarvoor in de plaats heeft hij een soort tropische Bijlmermeers neergezet", zegt Kees Christiaanse, architect en hoogleraar aan het instituut van stedenbouw in Zurich en Singapore en hoofd van het Future Cities Lab. "Er werd enorm gebouwd in die periode."

Dat heeft ook gevolgen voor de Myna. Hij past zich wonderwel aan de nieuwe stedelijke realiteit aan en dat doet hij - tot verdriet van veel Singaporese burgers - ook in zijn zang. Bioloog Thijs van Vuuren beschrijft de wrange paradox: "De stad heeft een heel andere klankkleur dan de geluiden in de natuur. De Myna kopieert van nature klanken uit zijn omgeving, dat is zijn strategie om aantrekkelijk te zijn voor de vrouwtjes. Dus als er ruisende bomen en andere zangvogels in zijn omgeving zijn, dan zal hij geneigd zijn die aangename geluiden over te nemen. Maar als de vogel opgroeit in een omgeving waar verkeer, industrie en andere herrie is, dan incorporeert hij dat in zijn zang. Zijn zang evolueert dus mee met de technologie van de stad. Heel knap eigenlijk, maar dan krijg je wel een vogel die een drilboor nadoet. Daar houden wij mensen niet van."

En de Singaporezen al helemaal niet. Alles is gecontroleerd in het kleine staatje. Niet zo verwonderlijk dat eigengereide vogels daar niet in passen. "Lee Kuan Yew had met Singapore eigenlijk een soort multinational voor ogen", zegt Kees Christiaanse. "Zoiets als Philips of Siemens, waar eerder medewerkers wonen dan burgers en waar een ondernemingsraad en een directie de boel leiden, in plaats van een regering. Er is een goed sociaal beleid, maar een directie in plaats van een regering betekent ook: autoriteit. Singapore wordt georganiseerd en gecontroleerd tot op de vierkante meter."

Stedenbouwer en architect Rem Koolhaas schreef in 2010 een essay getiteld 'Singapore Songlines'. Daarin beschrijft hij Singapore als de generieke stad bij uitstek: zonder centrum, geschiedenis en identiteit. Egaal en universeel, met een regime waarin alle ongelukjes en willekeurigheden worden uitgesloten: 'Als er chaos is, is het geautoriseerde chaos. Als het lelijk is, is het ontworpen lelijkheid. Als het absurd is, is het met opzet absurd. Zelfs de natuur is volledig geconstrueerd.'

De Myna is een van de factoren die niet past in die nieuwe geconstrueerde realiteit. Vanaf de jaren tachtig krijgen de Singaporezen genoeg van hun gevleugelde stadsgenoten. De klachten over de geluidsoverlast en vogelpoep nemen toe. Er wordt zelfs een officiële klachtenlijn geopend, het woord 'deportatie' valt, 'terug naar Indonesie'. Maar er zijn ook radicalere plannen om van de vogel af te komen.

Lees vrijdag verder over het lot van de Java Myna in het laatste deel van dit drieluik. Kunt u niet wachten? Bekijk nu de webdocumentaire.

null Beeld Sonny Liew
Beeld Sonny Liew

De migrant, een vogel op de vlucht

Fotograaf Anaïs Lopez onderzocht de turbulente levengeschiedenis van de Javaanse Myna (Maina, in het Nederlands). In het project 'De Migrant' komen thema's als de moeizame relatie tussen mens en dier, de gevolgen van snelle stedelijke ontwikkeling en de positie van de ongewenste vreemdeling samen.

Het project bestaat uit een fotoboek waarmee López live-optredens doet, een reeks tentoonstellingen, een radiodocumentaire en een webdocumentaire-serie (i.s.m journalistiek productiebureau Prospektor). De serie, die balanceert op de rand van feit en fictie, is te zien op migrant.nu.

Lees ook het eerste deel uit dit drieluik: De bijzondere geschiedenis van een zangvogel: van lieveling tot gehate schreeuwlelijk

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden