ReportageWaterkering

Een superstorm nabootsen om een dijk met circulaire klei te testen

Proef met dwarsdoorsnede van de brede Groene Dijk in de Deltagoot van Deltares in Delft. Beeld Tijmen van Vlier
Proef met dwarsdoorsnede van de brede Groene Dijk in de Deltagoot van Deltares in Delft.Beeld Tijmen van Vlier

Waterschap Hunze en Aa’s wil een Brede Groene Dijk aanleggen met klei uit de Eems-Dollard, ook als de klei niet aan de eisen voldoet. ‘Zo bouwden we vroeger onze dijken ook.’

Met donderend geweld klapt het water op de lange strook klei. Spetters slaan over de dikke betonnen wanden van de Deltagoot. Gemiddeld zijn de golven 2 meter hoog, met uitschieters tot meer dan 4 meter. “Ons record ligt op 4,70 meter”, meldt Mark Klein Breteler van kennisinstituut Deltares in Delft, dat in de goot een superstorm simuleert die maar eens in de vijfduizend jaar voorkomt. Hoe dik moet de kleilaag zijn om de veiligheid te waarborgen?

“Hij moet helemaal stuk, want we moeten weten wanneer de dijk faalt”, zegt directeur Erik Wagener van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Als de golven zijn gestopt, is te zien dat al flinke happen zijn weggespoeld uit de 1,85 meter dikke kleilaag van de dijk waarvan hier een dwarsdoorsnede is nagebouwd. Het gaat om een Brede Groene Dijk, die een veel minder steile helling heeft dan een gebruikelijke dijk: 1 op 7 in plaats van 1 op 4. De dijk moet zo natuurlijk mogelijk zijn, maar dan is een flauwere helling nodig om de klei vast te houden als golven tegen de dijk beuken, legt Erik Jolink van waterschap Hunze en Aa’s uit.

Zwevend slib

Jolink is projectmanager van de Brede Groene Dijk, die het waterschap wil gaan neerleggen in het Dollardgebied, waar de Duitse rivier de Eems uitmondt in de Waddenzee. Dit estuarium, de monding waarin zoet en zout water elkaar tegenkomen, raakt vertroebeld door zwevend slib waar het water geen afzetruimte voor kan vinden, en dat het waterleven belemmert, vooral vissen en eencellige algen, het begin van de voedselketen. Door het slib op te vangen en te drogen in een ‘kleirijperij’ ontstaat juist prima bouwmateriaal voor dijken, zegt Jolink. En dat scheelt de aanvoer van honderdduizend vrachtwagens klei van elders.

Een nieuwe dijk is nodig omdat 12,5 kilometer zeedijk langs de Dollard niet meer aan de eisen voor 2050 voldoet. “De dijk is nu nog prima, maar in zijn huidige vorm niet geschikt om de golfklappen van de toekomst op te vangen. Dan zou je de grasbekleding kunnen vervangen door asfalt of basaltblokken, maar onze dijk grenst aan de kwelders van de Eems-Dollard, een Natura 2000-gebied, daar heb je liever geen asfalt. En dat slib is na rijping uitstekende dijkenklei.”

Alleen, die klei voldoet niet aan de eisen, vooral omdat het gehalte organische stoffen en zout erin te hoog is. “De huidige richtlijnen voor dijkenklei vormen een drempel om gebiedseigen klei te gebruiken”, zegt Jolink. “Wij doen deze proef om zekerheid te krijgen of de circulaire klei toch voldoet onder extreme omstandigheden.”

Als dat zo is, kunnen de richtlijnen worden bijgesteld, hoopt Jolink. Om dat te bereiken legt Hunze en Aa's volgend jaar een proefdijk van 1 kilometer aan, die het waterschap drie jaar lang gaat monitoren op scheur- en krimpgedrag en begroeiing. In 2025 volgt 12,5 kilometer langs de Dollard. “We hebben nog tijd.”

‘Met lokale klei is het goedkoper’

Het Hoogwaterbeschermingsprogramma betaalt de hoofdmoot van de proef, om de ervaringen ook in andere projecten te kunnen toepassen, legt Wagener uit. “We leren hoe de regels uitpakken en wat we eventueel moeten aanpassen om aan de veiligheidsnormen te voldoen. Met lokale klei kan het programma goedkoper worden uitgevoerd én met minder impact voor de omgeving.”

Jolink ziet toekomst in de Brede Groene Dijk. “Je bouwt een duurzame dijk met materiaal dat ter plaatse beschikbaar is. Het slib moet schoon zijn, maar met slib los je ook een baggerprobleem en het slepen met klei van elders op. Zo’n dijk zou op veel meer plaatsen nuttig zijn. Zo zijn we vroeger met dijken ook begonnen.”

Lees ook:

Het geheim van de wisselpolder: een alternatief voor het ophogen van dijken

Op de internationale top over aanpassingen aan de wereldwijde klimaatverandering vanuit Den Haag zal de Nederlandse wisselpolder niet direct ter sprake komen. Maar die is wél een goed alternatief voor het almaar ophogen van dijken.

Dijken verhogen én de natuur verrijken? Dat kan

Sober en doelmatig is het motto van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, waarin tot 2050 liefst 1300 kilometer aan dijken wordt versterkt. Ontwerper Ties Rijcken wil meer nadruk op kwaliteit.

De Hedwigepolder is nu een internationale proeftuin voor waterveiligheid

De strijd om ontpoldering van de Zeeuwse Hedwigepolder is gestreden, het ‘verdronken land’ is nu een internationale proeftuin waar onderzoekers naar hartenlust kunnen experimenteren met waterveiligheid. De eerste resultaten zijn hoopgevend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden