Reportage

Een supermarkt hebben ze helemaal niet nodig in het Overijsselse Broekland

Ralph Mulders haalt namens coöperatie De Autark bestellingen op rond Raalte: vlees uit de vriezer bij boer Hietberg, eieren bij boer Tuïnk en kratjes groente bij teler Huisman. Beeld Bram Petraeus

In het Overijsselse buurtschap Broekland kopen inwoners gezamenlijk hun eten in bij lokale boeren. Alleen bier vonden ze niet, dus dat brouwen ze nu zelf.

Ralph Mulders, een forse, levendige vijftiger, woont nu zo'n vijftien jaar in zijn verbouwde boerderij even buiten Raalte. De oude koeienstal werd woonkamer, het vroegere woonhuis kantoor. De tuin heeft Mulders veranderd in een wijngaard met 1200 ranken. Niet dat hij leeft als wijnboer in Salland, hij is consultant op het gebied van duurzaamheid en vormt in zijn eentje de fractie van GroenLinks in de Raalter gemeenteraad.

Deze zaterdag heeft Mulders nog een andere rol: hij is 'ophaler' voor voedselcoöperatie De Autark in Broekland, een buurtschap even verderop. De coöperatie bestaat uit zo'n twintig deelnemers die hun eten zoveel mogelijk bestellen bij boeren uit de buurt. "Waarom zou je aardappelen uit Polen halen als ze ook hier groeien?", zegt Mulders. "En ook van mijn vlees weet ik graag waar het vandaan komt. We willen met de coöperatie op zo kort mogelijke afstand eten kopen van iemand die we kennen. Dat hoeft niet eens per se biologisch te zijn, maar als we keuze hebben uit meerdere eierboeren kiezen we wel de biologische."

Op de eettafel heeft Mulders zijn iPad opengeklapt. Via de website van de coöperatie, waarop leden kunnen inloggen, bieden leveranciers hun producten aan: eieren en kip, appels, jam en kaas, of entrecote van Limousinrunderen, van een vleesboer die ook huisverkoop doet. De website, door een van de coöperatieleden zelf gemaakt, stuurt elke leverancier de bestelling door. Als ophaler van dienst ziet Mulders de boodschappenlijstjes van de leden van De Autark: de een koopt voor een paar euro, een ander voor tientallen.

Tussenkop

De Autark, zegt Mulders, is meer dan gezamenlijk inkopen. De coöperatie heeft ook een sterke sociale functie: "Je leert op deze manier je dorpsgenoten kennen". Het depot van de voedselcoöperatie, waar ieder zijn bestelling in ontvangst neemt, is de schuur van een gepensioneerd boerenechtpaar. "Door ons hebben deze mensen aanloop", zegt Mulders. En: koffiedrinken is voor de coöperatie even belangrijk als het ophalen van de boodschappen.

Broekland, een kerkdorp met dik duizend inwoners, heeft geen supermarkt meer, zoals die in zoveel plattelandsdorpen is verdwenen. Toch, zegt Mulders, is De Autark niet opgericht om dat gemis op te vangen. "Wij denken juist: we hebben helemaal geen supermarkt nodig."

Beeld Bram Petraeus

Sommige leden maken er een sport van de supermarkt volledig te mijden. Een product bleek geen enkele lokale boer te leveren: bier. Dat is de coöperatie nu maar zelf gaan brouwen, bij Ralph Mulders thuis. Vandaag is er weer bier besteld, twee flesjes. Ook de wijn levert Mulders, het maken ervan leerde hij ooit in Afrika toen hij werkte voor Artsen zonder Grenzen.

Ralph Mulders klapt zijn iPad dicht, steekt zijn telefoon bij zich en wringt zich in zijn oude Volvo om te beginnen aan de ophaalronde. Eerste stop na een paar minuten rijden: groenteteler Huisman. Hij heeft een loods en een kassencomplex, en aan de weg een stalletje waarin aubergines liggen te glimmen. Mulders wordt verwacht. In de loods staan blauwe kratjes klaar met sperziebonen en groene paprika's uit Huismans kas.

Hagel klettert op de voorruit van de Volvo op weg naar het volgende adresje, een fruitbedrijf met eigen winkel. Hier staan voor De Autark juten tasjes klaar met prei en appels, die in Mulders kofferbak verdwijnen. De auto raakt vol. Voor de fruithandel is de voedselcoöperatie een uitkomst: een grote klant die vooraf bestelt.

Wandelend vlees

Kijk, wijst Mulders even later door zijn autoraampje. "Die oranje koeien die daar lopen, dat is ons vlees." Hij draait het erf op van vleesboer Kees Hietberg. In de wei loopt een kudde reusachtige runderen. In de vriezer in de boerderijwinkel liggen in plastic verpakte stukken van hun soortgenoten. Zakjes vlees gaan in piepschuim koelboxen. Ook die moeten nog een plaats in de auto krijgen. Boer Hietberg vraagt Mulders een teleurstellende boodschap over te brengen: een nieuw lid van De Autark heeft bakleverworst besteld, maar daar is het nu het seizoen niet voor. Trots loopt Hietberg naar zijn wei met wandelend vlees. Het voordeel van zo'n voedselcoöperatie, zegt hij, is vastigheid. En efficiëntie. "Nu kan ik in vijf Ik lever aan Amsterdam, Rotterdam en Venlo. Maar een klant uit de buurt zegt mij het meestminuten tijd zeven klanten afhandelen." Zoals de coöperatie hecht aan lokale leveranciers, hecht Hietberg aan lokale afnemers. “Ik lever aan Amsterdam, Rotterdam en Venlo. Maar een klant uit de buurt zegt mij het meest."

Mulders' laatste stop is de biologische eierboer Tuïnk. Twee honden rennen de auto al tegemoet. Vandaag luidt de bestelling: tien doosjes van tien eieren en twee doosjes van zes stuks. Wie dat had gewild, had ook voor 4 euro nog een soepkip kunnen kopen.

De eieren van boer Tuïnk worden opgehaald. Beeld Bram Petraeus

Dan gaat de volgepakte Volvo naar het ophaaldepot bij voormalige varkenshouders Hein en Diny Korterink. In de schuur staan plastic stoelen al klaar in een kring. Ralph Mulders stalt op een grote houten tafel alle ingeslagen producten uit. Met een blik op de bestellijsten in zijn iPad verdeelt hij de boodschappen in kratjes. In elk daarvan steekt hij een houten staaf met een naamplaatje.

Daar schuifelt Diny Korterink de schuur binnen. Ze laat de koffiepot pruttelen. De aanloop op zaterdag doet haar goed, zegt ze. "Zo vereenzamen we niet." Haar dochter Mireille en zoon Jeroen zijn ook lid van de coöperatie. De laatste is een van de oprichters. Een jaar of tien geleden woonde hij een presentatie bij waarin het concept 'voedselcoöperatie' uiteengezet werd. Hij dacht aan Broekland en concludeerde: mwoah, dat kan wel.

Korterink, die werkt aan de universiteit Twente, ziet dat de Autark-leden uiteenlopende drijfveren hebben. "We willen weten waar ons eten vandaan komt en onze ecologische voetafdruk verkleinen. Ik wil ook dat mijn eten diervriendelijk is, ik hoef geen plofkip." Vooruit, geeft Korterink toe, de bananen van de fruithandel in het buurdorp zijn geïmporteerd uit een tropisch land. "Maar door de coöperatie hoef ik ze niet in de supermarkt te kopen. Ik gun het de lokale ondernemer meer."

Ook Jeroen Korterink benadrukt het sociale aspect van de voedselcoöperatie. "Je komt in contact met mensen die je anders niet snel ontmoet. En samen kom je op nieuwe ideeën." Een voorbeeld is Heel Broekland Bloeit: ruim vijftig inwoners van Broekland en omgeving hebben in hun tuin of weiland bloemenmengsels voor bijen en insecten ingezaaid, in totaal meer dan zesduizend vierkante meter. Ze maakten er samen een 'zaadfeest' van - en subsidie hoefden ze niet: veel te omslachtig.

Dorpsroddels

De oude varkensschuur van Korterink vult zich met geroezemoes. Leden van De Autark druppelen binnen om hun boodschappen in ontvangst te nemen. Opeens blijkt er taart te zijn. Iemand is jarig, onduidelijk is wie, maar bij een verjaardag hoort taart. Bij koffie en dorpsroddels laten de coöperatieleden op de plastic stoelen het zich goed smaken.

De krantjes groente worden verzameld bij teler Huisman. Beeld Bram Petraeus

Mireille Korterink mengt zich in het gesprek. Wat voor haar het voordeel van de voedselcoöperatie is? “De ongezonde producten in de supermarkt zie je niet meer en ruik je niet meer. Vanuit het slaapkamerraam zie je je vlees lopen."

Mulders ruimt de schuur op en zet koers naar huis. De enige verplichting die de coöperatie meebrengt, zegt hij, is dat ieder lid een paar keer per jaar op zaterdag alles regelt, van het ophalen tot het sorteren en afrekenen. "Dat kost je een dag, meer niet. We vergaderen niet, hebben geen bestuur of statuten. Wij houden hier van de korte klap. Maar dat mag je ook eigenwijs noemen."

Duurzame 100

De voedselcoöperatie uit Overijssel is een voorbeeld van het soort projecten dat kans maakt op een notering in de vernieuwde Duurzame 100 van Trouw. De elfde editie wordt een lijst van onderop, van burgers die het heft in eigen handen nemen en zelf een duurzaam initiatief opzetten. Trouw zoekt die mensen en initiatieven en u kunt helpen. Nomineer een burgerinitiatief voor de Duurzame 100 van onderop. Meer informatie: www.trouw.nl/duurzame100.

Lees ook:

Zo komt de Duurzame 100 tot stand: ‘Het zijn hele leuke vergaderingen, die best lang duren’

Hoe kom je als duurzame Nederlander eigenlijk op die lijst terecht? Journalist Esther Bijlo is nauw betrokken bij de samenstelling ervan en geeft een kijkje achter de schermen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden