Stikstofhandel

Een stoppende boer die zijn stikstofuitstoot doorverkoopt, is dat wel legaal?

Met een stoet tractoren trok actiegroep Farmers Defence Force deze zomer naar de woonplaats van milieuactivist Johan Vollenbroek voor een confrontatie. Inmiddels vinden beiden elkaar in hun bezwaren tegen het stikstofbeleid.Beeld ANP

Vijf provincies staan het verhandelen van stikstofuitstoot toe. Milieuorganisatie MOB én Farmers Defence Force betwijfelen of dit wel legaal is.

In navolging van Limburg, Noord-Brabant en Zeeland gaat Overijssel toestaan dat stoppende boeren hun stikstofuitstoot doorverkopen aan bijvoorbeeld een wegenbouwer. Ook zou een fabriek die wil uitbreiden een boer kunnen uitkopen, om er zo voor te zorgen dat de totale hoeveelheid stikstof die neerslaat op de Nederlandse natuur niet toeneemt. Gelderland wil alleen toestaan dat de stikstofuitstoot verhuurd wordt.

Deze methode van ‘extern salderen’ moet ervoor zorgen dat bouwprojecten doorgang kunnen vinden, ondanks het ‘stikstofvonnis’ van de Raad van State van vorig jaar. De hoogste rechter sprak in mei 2019 uit dat de manier waarop Nederland dacht de natuur te beschermen tegen te veel (schadelijke) stikstof niet voldeed aan de Europese wet. Het directe gevolg was dat extra stikstofuitstoot – die bijvoorbeeld vrijkomt bij het bouwen van wegen en fabrieken of de uitbreiding van veehouderijen – niet toegestaan kon worden.

Om Nederland toch niet volledig op slot te zetten, ging de maximumsnelheid omlaag, om zo de uitstoot van het wegverkeer te verminderen. Ook sprak minister Schouten van landbouw en natuur met de twaalf provincies af dat extern salderen toegestaan is: wie de uitstoot van een ander overneemt, kan een deel ervan (70 procent) benutten voor zijn eigen project, terwijl de rest komt te vervallen. Dat laatste is bedoeld om de totale uitstoot in Nederland te laten dalen en de natuur te laten herstellen.

Woede

Vijf provincies hebben nu hun spelregels voor extern salderen uitgewerkt, waardoor het verhandelen van uitstoot kan beginnen. Dit stuit op woede bij zowel boerenactiegroep Farmers Defence Force (bekend van de tractorblokkades) als milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB, dat het vorige stikstofbeleid juridisch aanvocht). Beide partijen wijzen erop dat er hier geen sprake is van eenvoudigweg overnemen van uitstoot, omdat de veehouderij stikstof produceert in de vorm van ammoniak terwijl de industrie en het wegverkeer stikstofoxiden uitstoten. Ammoniak slaat dicht bij de bron van uitstoot neer en verzuurt daar de bodem, terwijl stikstofoxiden ver door de lucht worden getransporteerd en een schadelijk effect hebben op de menselijke gezondheid. Volgens Famers Defence Force wordt door het extern salderen de ene vorm van vervuiling vervangen door de andere, wat in strijd met de Europese wet zou zijn.

Volgens milieuorganisatie MOB kan een wegenbouwer de uitstoot van een stoppende boer helemaal niet overnemen om te benutten voor zijn eigen project. Een boer heeft volgens MOB namelijk niet een vergunning om stikstof uit te stoten maar om een boerenbedrijf uit te oefenen. Het uitkopen van de boer zou de bouwer dan ook geen ‘uitstootrechten’ opleveren.

Waar Farmers Defence Force eerder MOB nog beschouwde als een organisatie die boeren zou willen dwarszitten, heeft de kwestie van het extern salderen beide partijen tot elkaar gebracht. Een gezamenlijke rechtszaak behoort tot de mogelijkheden: “FDF heeft MOB recent verzocht om samenwerking om middels juridische procedures extern salderen te blokkeren met beroep op Europese wetgeving”, stelt de milieuorganisatie. 

Meer stikstof

Beide organisaties vrezen dat door het extern salderen de industrie en het wegverkeer alleen maar meer stikstof zullen uitstoten, terwijl boerenbedrijven zullen verdwijnen. Ook de vliegvelden Schiphol, Rotterdam, Eindhoven en Lelystad hebben behoefte aan stikstof, omdat zij nu meer uitstoten dan volgens hun vergunning is toegestaan.

De provincies denken dat het opkopen van ‘uitstootruimte’ juridisch wel degelijk mogelijk is. Brabant redeneert dat er voor  de uitstoot van stikstofoxiden een Europees plafond geldt. Zolang Nederland daar maar onder blijft, is er volgens de provincie geen probleem.

De provincie Overijssel weerspreekt de vrees dat extern salderen vooral de industrie en het wegverkeer zal baten. Het provinciebestuur zegt vijfhonderd vergunningaanvragen in behandeling te hebben, waarbij extern salderen uitkomst zou kunnen bieden. Veruit het grootste deel van de aanvragen zou afkomstig zijn van de agrarische sector, dus van boeren die uitstoot van een stoppende collega willen overnemen.

Correctie 21-9: In een eerdere versie van dit artikel stond dat ook Gelderland wil toestaan dat stoppende boeren hun stikstofuitstoot doorverkopen. Dat is niet correct, de provincie wil verhuur toestaan, zoals het artikel nu vermeldt. 

Lees ook: 

Minder stikstof dankzij koeienvoer met insecten? Wageningen Universiteit start een proef.
Hoe geef je een koe voldoende eiwit zonder dat het dier veel stikstof produceert? Insecten kunnen uitkomst bieden, denkt veevoeronderzoeker Dennis Oonincx. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden